Rýhanııat • 11 Aqpan, 2021

Kún sózdigi: Matılda effektisi

340 ret
kórsetildi
1 mın
oqý úshin

Matılda effektisi – áıelderdiń ǵylymǵa qosqan úlesin júıeli túrde joqqa shyǵarý, olardyń jumy­synyń qunyn tómendetý jáne áıel­derdiń atqarǵan jumysyn áriptes erler­diń ıelenýi.

Kún sózdigi: Matılda effektisi

Bul effekt jaıynda alǵash ret sýfrajıst-abolısıonıst Matılda Djoselın Geıdj (1826-1898) óziniń «Áıel ónertapqysh retinde» atty ocherkinde sıpattaǵan. Al «Matılda effektisi» termınin 1993 jyly tarıhshy Margaret V.Rossıter engizgen. Mundaı shettetýge ushyraǵandardyń biri fızıka salasy boıyn­sha Nobel syılyǵyn alǵan alǵashqy áıel, kórnekti ǵalym Marııa Sklodovskaıa-Kıýrı (1867-1934). Ol úmit­kerler qataryna Nobel syılyǵy komıtetiniń múshesi, shved matematıgi Magnýs Gıosta Mıttag-Leffler men kúıeýi Per Kıýrıdiń ótinishimen ǵana engi­zildi. Marııa Sklodovskaıa-Kıýrı esh­qashan Fransııa ǵylym akademııasyna qabyl­danbaǵan.

1960 jyldardyń aıaǵynda brıtan astro­fızıgi Djoselın Bell Bernell alǵash­qy radıopýlsarlardy ashqan edi. Atalǵan jańalyq úshin 1974 jyly fızıka salasyndaǵy Nobel syılyǵy onyń jetekshisi Entonı Hıýısh pen Martın Raılǵa berilip, Djoselın Bernell esimi umytyldy. Biraq jas ǵalymnyń Nobel syılyǵynan shyǵarylýyn Fred Hoıl syndy tanymal astronomdar synǵa aldy. 1991-2005 jyldardaǵy myńnan astam ǵylymı jarııalanymdy taldaýdyń negizinde, er ǵalymdar áıelderge qaraǵanda er avtorlar­dyń jarııalanymdarynan jıi derek keltiretindigi anyqtalǵan.