Soǵysqa attanǵan 417 qarsy barlaýshynyń 203-i ǵana aman oraldy. Al búginde olardyń úsheýi ǵana ortamyzda júr.
Ábdiǵalı Qaımoldın, otstavkadaǵy polkovnık, 1921 jyly Shyǵys Qazaqstan oblysynda týǵan. 1941 jyly maıdanǵa attanǵan. Harkovti azat etý urystaryna qatysty. Birinshi Ýkraına, Úshinshi Belarýs, Baltyq mańy maıdandary quramynda soǵysty. Memlekettik qaýipsizdik organdarynda 15 jyldan astam ýaqyt qyzmet etti.
Ábdiǵalı Qaımoldın úshin soǵys Stalıngrad túbindegi qandy shaıqastan bastaldy. Ol 1942 jylǵy qyrkúıekte aýyr jaraqat aldy. Úsh aı boıy maıdandyq gospıtalda jatty. Soǵysta tórt ret jaralanǵanyna qaramastan, aıaǵyna turysymen, qaıtadan maıdanǵa surandy. Onda jaıaý áskerdiń aldyndaǵy eń qıyn ýchaskelerge jiberiletin buzyp ótý dıvızııasynda qyzmet etti. Tankke qarsy 76-mıllımetrlik artıllerııanyń kózdeýshisi jáne oqtaýshysy bolyp bastap, zeńbirek komandırine deıin qyzmet etti.
Aıta keteıik, ardagerdiń nagradalaryn saýsaqpen sanap shyǵý múmkin emes. Olar – Qyzyl Juldyz ordeni, Otan soǵysy ordeni, «Jaýyngerlik eńbegi úshin» medali, birqatar mereıtoılyq jáne eńbek medaldary. Barlyǵy – 37 nagrada.
Beıbit ýaqytta Ábdiǵalı Qaımoldınniń qyzmeti Semeı ıadrolyq synaq polıgonyndaǵy qarsy barlaý bóliminde jalǵasty.
Búgin Ábdiǵalı Qaımoldın jastarmen kezdesýler ótkizip, estelikteri men ómirlik tájirıbesin ortaǵa salyp otyrady. Jubaıymen birge tórt bala tárbıelep ósirdi. Ol – nemereleri men shóbereleri úshin erliktiń, batyldyq pen erjúrektiktiń úlgisi.
Pavel Vasılevıch Dasenko, otstavkadaǵy polkovnık. 1925 jyly Qostanaı oblysynda dúnıege kelgen. 1943 jyly maıdanǵa shaqyryldy. Rýmynııa, Vengrııa, Aýstrııa jáne Chehoslovakııany azat etý shaıqastaryna qatysty. Memlekettik qaýipsizdik organdarynda 29 jyl qyzmet etti.
Pavel Vasılevıch artıllerııalyq ýchılıshedegi kýrsta uzaq oqymaı, 1943 jyly on segiz jasynda soǵysqa attandy. Maıdanda alǵashqy kúnderi-aq Kýrsk doǵasyna túsip, onda strategııalyq mańyzdy shaıqastarǵa qatysty.
«Shaıqastardyń birinde men basymnan jaralandym. Sodan keıin tolqyǵannan ba, sharshaǵannan ba – meniń tamyrymnyń soǵysy sezilmeı, óldi dep sanap, úıime «qara qaǵaz» jiberipti. Ol áli kúnge deıin arhıvimde shań basyp jatyr. Áıteýir, meniń qolymdaǵy saǵatty sheshkende tamyrym soǵyp, tiri qalyppyn», dep eske alady Pavel Vasılevıch.
Gospıtalda jaraqattan keıin jyrtylǵan kıiminde tek ákesinen kelgen hattar jáne bir tankıstiń haty qalǵan, sonyń arqasynda Pavel Vasılevıchti «óliler» áleminen shyǵaryp alǵan. «Qymbatty jerlesim, osy saǵatty saqtap, sene bil, ol seni qutqarady. Jerlesiń – Sırahıtdınov Farıd, Troısk», dep jazylǵan eken hatta.
Kóp uzamaı ardager taǵy da sapqa turdy. Alda ony Býdapesht, Vena, Praga jáne Býharestti bosatý, Otanyna oralý jáne memlekettik qaýipsizdik organdarynda 30 jylǵa jýyq qyzmet etý kútip turdy.
Pavel Vasılevıch 2-shi dárejeli «Otan soǵysy» ordenimen, «Erligi úshin», «Býdapeshtti alǵany úshin», «Germanııany jeńgeni úshin» medaldarymen marapattalǵan. Soǵys týraly 3 kitaptyń avtory, olardyń biri «Mádenı mura» nomınasııasynda mesenattar klýbynyń syılyǵymen marapattalǵan, al ekinshisi Reseı Prezıdenti V.Pýtınge syıǵa tartylǵan.
Ivan Aleksandrovıch Kýrochkın, otstavkadaǵy polkovnık. Ol 1927 jyly Reseıdiń Orynbor oblysynda dúnıege kelgen. 1944 jyldyń qarasha aıynda Keńes armııasy qataryna shaqyryldy. Memlekettik qaýipsizdik organdarynda 25 jyl qyzmet etti.
Alkıno qalasyndaǵy (Bashqurtstan) alǵashqy áskerı daıyndyqtan keıin Vladıvostokqa jiberildi. Odan maıdanǵa, Rýsskıı aralyna attandyryldy.
Jas qyzyl flotshy kýrsynan ótkennen keıin ol baılanys mektebine jiberilip, onda gıdroakýstık jáne radıst mamandyǵy boıynsha oqytyldy. Fashıstik Germanııaǵa qarsy soǵys aıaqtalǵanymen, eldiń shyǵysynda Japonııamen soǵysqa daıyndyq júrip jatty.
«1945 jylǵy 8 tamyzda japon soǵysy jarııalanyp, men 1-shi súńgýir qaıyq brıgadasyna gıdroakýstık bolyp jiberildim. Jaý kemelerin bizdiń aýmaqtyq sýlarymyzǵa jibermeý mindeti qoıyldy. Baqytymyzǵa oraı, Japonııamen soǵys tez jáne az shyǵynmen aıaqtaldy», dep eske alady Ivan Aleksandrovıch.
Ol flotta 7 jyl qyzmet etip, 1951 jyly úıine oraldy. 1957-1982 jyldary Aqtóbe oblysy boıynsha MQK basqarmasynda jumys istedi. Otstavkadaǵy polkovnıktiń tórt uly jáne kóptegen nemereleri bar.
Bizdiń aǵa býyn ardagerlerimiz óte qaýipti de aýyr ómir jolynan ótti. Biraq bári de ofıser abyroıyn, patrıottyq jáne azamattyq qadir-qasıetin qasterleı bildi
Arken ABDÝǴALI,
Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń resmı ókili
