Sýret: juzmedia.kz
Halyqaralyq kóshi-qon uıymynyń (HKU) esebine sáıkes, ótken jyly shetelde jumys istegen 156,7 myń el azamaty tirkelgen. Olardyń basym bóligi Reseıde (128,8 myń), Koreıada (15,2 myń), Polsha (2,6 myń) men Ulybrıtanııada (1,4 myń) eńbek etken. Eńbek kóshi-qonyna baılanysty jaǵdaıdy retteý úshin qazir el bıligi eńbek mıgranttary aǵylyp jatqan memlekettermen kelisimder jasasýǵa kúsh salyp otyr. Máselen, Qatar, Ulybrıtanııa elderimen ekijaqty kelisimderge qol qoıdy.
Al mamandardyń aıtýynsha, Parsy shyǵanaǵy elderinde jaǵdaı kúrdelirek. Reformalarǵa qaramastan, bul elderde jalaqy keshiktirilip, zańsyz rekrýtıngtik tólemder, tólqujattardy tartyp alý men kásipodaqtyq qorǵaýdyń bolmaýy sekildi olqylyqtar kezdesedi. Osy táýekelderdi azaıtý maqsatynda el Úkimeti Qatarmen kelisimge qol qoıdy, sondaı-aq Birikken Arab Ámirlikteri, Saýd Arabııasy elderimen halyqaralyq shart jasasýǵa kelissózder júrgizip jatyr. О́tken jyly Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi men Ulybrıtanııanyń Eńbek zańnamasyn buzý men qanaýǵa qarsy qyzmeti (GLAA) arasynda memorandýmǵa qol qoıylǵan.
Qazirgi ýaqytta Úkimet Koreıa Respýblıkasyna erekshe nazar aýdaryp otyr. El bıligi tómen jáne orta bilikti jumysshylardy zańdy túrde jumysqa ornalastyrýǵa múmkindik beretin Employment Permit System (EPS) júıesine qosylý jóninde kelissózder júrgizip jatyr. Eger eki el kelisimge kelse, Koreıada zańsyz jumys istep júrgen otandastarymyzdyń sany azaımaq. Kóshi-qon komıtetiniń málimetine súıensek, búginde Koreıada 7 myńnan 15 myńǵa deıin el azamaty zańsyz eńbek etip júr. Endi olardy repatrıasııalaý, sertıfıkattaý, jumysqa ornalastyrý talaptaryn birizdendirý qajet. Halyqaralyq kóshi-qon uıymynyń derekterine sáıkes, el Úkimeti Slovakııa, Japonııa, Shvesııa, Italııa, Norvegııa, Polsha, Cheh Respýblıkasy, Rýmynııa, Fınlıandııamen de osyndaı kelisimder jasasý baǵytynda belsendi jumys júrgizip jatyr.
Negizi jalǵan jumys usynatyn alaıaqtyq jaǵdaılar Azııa elderinde jıi kezdesedi. Máselen, byltyr elimizdiń ondaǵan azamaty Mıanma men Laosta eńbek qanaýynyń qurbany bolǵan. Sarapshylardyń aıtýynsha, dál osy aımaqta joǵary jalaqy men tegin áýe bıletterin ýáde etetin jalǵan bos jumys oryndary kóbeıgen, ol shyn máninde adamdardy aýyr qanaýǵa, tipti quldyqqa jegýge soqtyryp jatyr.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi Kóshi-qon komıtetiniń tóraǵasy Áset Shonov máseleler shekaradan ótpeı turyp-aq bastalatynyn aıtady. Kúmándi usynystarǵa kelisetinder – kóbine kelisimsharttardy teksermeıdi, quqyqtaryn bilmeıdi, onyń ústine tildi de meńgermegender. Onyń ústine sıfrlyq, qarjylyq saýattyń tómendigi jaǵdaıdy odan ári kúrdelendire túsedi. О́ıtkeni adamdar mundaı quryqqa tez ilinedi, aýyr mindettemeler júkteıtin kelisimderge qol qoıady, deldaldarǵa aldyn ala tólem jasap, áleýmettik qorǵaý quqyqtarynan aıyrylyp qalady.
«Qazir biz eńbek kóshi-qonyn zańdy ári qorǵalǵan arnalarǵa kóshirip jatyrmyz. Koreıamen EPS júıesi boıynsha kelissózder júrgizip, Parsy shyǵanaǵy elderimen jasalǵan kelisimderdi iske asyryp jatyrmyz, sondaı-aq azamattardyń quqyqtyq daıyndyǵyn memlekettik platformalar arqyly kúsheıtýdemiz», dedi Kóshi-qon komıtetiniń tóraǵasy.
Onyń aıtýynsha, qarapaıym erejelerdiń ózi qaýiptiń aldyn alady. «Deldaldarǵa qolma-qol aqsha berýge bolmaıdy, elge kirýdiń eshqandaı «kóleńkeli» shemalaryna jol joq. Tekserilgen jumys berýshiler men vıza nemese ruqsaty bar kelisimsharttar ǵana bolýǵa tıis. Bul azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa kepildik beredi ári konsýldyq qyzmet kórsetýdi jeńildetedi», dep eskertti A.Shonov.
Tabys tabý maqsatynda shetelge ketetinder, eń aldymen, jumysqa ornalasý arnasynyń zańdylyǵyna kóz jetkizý qajet. Bul memlekettik jumyspen qamtý ortalyqtary arqyly nemese úkimetaralyq deńgeıde jasalǵan kelisimder sheńberinde júzege asýǵa tıis. Máselen, Koreıaǵa jumysqa ornalasýǵa EPS júıesimen kelissózderdiń barysyn, sertıfıkattaý talaptaryn qadaǵalap otyrǵan jón. Budan soń sapar aldyndaǵy baǵdarlaý kýrsynan ótip, onlaın-oqytý baǵdarlamalaryn meńgergen durys. Skills.enbek.kz, migration.enbek.kz memlekettik platformalarynda qajetti aqparat jınaqtalǵan, al HQU-men birlesip júzege asyrylatyn «Ashyq álem» aqparattyq naýqany mıgranttar men olardyń otbasylaryna arnalǵan materıaldardy úılestiredi.
Memleket óz tarapynan úkimetaralyq kelisimderdi keńeıtip, qabyldaýshy eldermen jańa kvotalar bekitý baǵytynda jumys júrgizip jatyr. Sonymen qatar mıgranttar kóp shoǵyrlanǵan elderde polısııa attashelerin taǵaıyndaý arqyly konsýldyq jáne quqyq qorǵaý organdary arasyndaǵy baılanysty kúsheıtip jatyr. Osylaısha, elimiz halyqaralyq kelisimder men el ishindegi aqparattyq-aǵartýshylyq jumysty ushtastyra otyryp, qaýipsiz eńbek kóshi-qonynyń tutas arhıtektýrasyn qalyptastyryp keledi. Dese de, zańsyz eńbek kúshin uıymdastyryp, alaıaqtyq shemalarǵa tosqaýyl bolmaı tur. Sondyqtan ár azamat barar eldiń erekshelikterin óz betimen zertteýi qajet. Usynyp otyrǵan jumys ornynyń jalaqysy, jumys kestesi, turǵyn jaǵdaıy men medısınalyq saqtandyrý sharttary naqty kórsetilgen eki tildegi kelisimshart jasaý da asa mańyzdy. Kóshi-qon mamandary jolǵa shyǵar aldynda tólqujat, vıza, saqtandyrýdyń kóshirmelerin jasap, saqtap alýdyń mańyzy zor ekenin aıtady. Sondaı-aq jaqyn adamdarǵa mekenjaı, jumys berýshiniń baılanys derekterin habarlap qoıǵan jón. Memleket tótenshe jaǵdaılar úshin 1414 senim telefonynyń nómirin, Syrtqy ister mınıstrliginiń sheteldegi mekemeleriniń baılanystaryn qolda ustap júrýdi usynady. Saqtyqta qorlyq joq.
