Qońyraý qaǵylar shaq taıaý

Jańa oqý jylynyń bastalýyna sanaýly ǵana ýaqyt qaldy. Bilim berý mekemeleri jańa oqý jylyna daıyndyq jumystaryn osy aıda qaıta-qaıta pysyqtap jatsa, oqýshylardyń ata-analary da ul-qyzdarynyń dápter-qalamdaryn túgendep, kıim-keshekterin jańartyp, jańa oqý jylyna qyzý daıyndalyp jatyr. Mundaı daıyndyq jumystarynan Bilim jáne ǵylym mınıstrligi de qalys qalmaǵany anyq. Jańa mindetter men tapsyrmalardy, jaýapkershilikti sezingen bilim vedomstvosy jańa oqý jylyn qandaı jaǵymdy jańalyqtarmen qarsy almaqshy? Elimizdiń bilim jáne ǵylym salasynda qandaı ózgerister boldy? Bilim berý sapasy, oqýlyqtardyń tolyq sheshilý máseleleri qandaı deńgeıde syndy qoǵamdyq suraqtarǵa jaýap berý úshin, bir jaǵynan, 2010-2011 jańa oqý jylynyń daıyndyq jumystaryn buqaraǵa tanystyrý maqsatynda keshe Bilim jáne ǵylym mınıstri Janseıit Túımebaev Astana, Almaty qalalarynyń jáne oblystyq bilim basqarmalarynyń bastyqtarymen respýblıkalyq keńes ótkizdi. Joǵaryda atalǵan barlyq máseleler osy respýblıkalyq keńeste qyzý talqyǵa tústi. Keńestiń eń negizgi túıini 2010-2011 jańa oqý jylynyń daıyndyǵy boldy. Mınıstr J.Túımebaevtyń jasaǵan baıan­da­ma­syna súıensek, 1 qyr­kúıekke deıin jańa 67 mek­tep, olardyń ishinde 28 mektep – respýb­lı­kalyq bıýd­jet qarjysy esebinen, 39-y – jergilikti bıýdjet qarjysy esebinen iske qosylady. Apat­ty jaǵdaıdaǵy mektepterdiń sanyn 58-ge, úsh aýysymmen oqı­­tyn mektepterdi 14-ke azaı­týǵa jáne 29 mektepte oqýshylar oryndarynyń tap­shylyǵyn qys­qar­týǵa múm­kindik týdy. О́tken jylǵymen salystyrǵanda, bıyl birinshi synypqa baratyn mektep ja­syndaǵy balalardyń sany 60 paıyzǵa óskendigi, ıaǵnı 297778 bala birinshi synypqa bara­tyn­­dy­ǵyn tilge tıek etti mı­nıstr. Bul, árıne, demogra­fııalyq jaǵdaıy­myz­dyń jyl­dan jylǵa jaqsaryp kele jat­qanynyń shynaıy kóri­nisi. Sonymen qatar 650 mektepte jalpy quny 14,9 mlrd. teńgeniń kúrdeli jóndeý jumystary júr­gizildi. Al 10 tamyzǵa deıin oryndalǵan jumystardyń kólemi 71 paıyz bolsa, 5238 mek­tep, ıaǵnı jalpy somasy 4 mlrd. 967 mln.-nan astam teńge aǵymdaǵy jyl­dyń jóndeý jumystarymen qam­tyldy. Bul degenimiz – mektep­terdiń 85 paıyzdan astamy jańa oqý jylyna saqadaı-saı otyr degen sóz. Jańa oqý jylyna daıyn­dyq jumystarynyń ishindegi eń ózektisi bilim berý ordala­rynyń jylý maýsymyna daıyndalý jumystary bolyp tabylady. Bul máseleler áli tolyq sheshimin tap­paǵan edi. Ony qalaıda sheshý ke­rek­tigin jaqynda Úkimet basshysy K.Másimov te aıtyp ótken bo­la­tyn. Jalpy, elimizdegi mek­tep­terdiń 82 paıyzy jeke jylytý júıesine qosylǵan. 1051 mektep peshpen jyly­ty­lady. 883 mln.tonna qatty otyn, 53,5 myń tonna suıyq jáne 9 mln. tekshe metrden as­tam gaz qajet. Otyndy satyp alý jáne jetkizý jónindegi máseleler, mektepterdegi qa­zan­­dyq­tardyń eskirgendigi res­pýb­lıka kólemi boıynsha mek­tep­terdiń jylý maýsymyna daıyn­dyq jumystarynyń nátıjesin sál aqsatyp otyr­ǵany jasyryn emes. Respýblıkalyq keńes ba­ry­­syn­da Bilim jáne ǵylym mı­nıstri “Balapan” baǵdar­lamasyn júzege asyrýdaǵy ju­mystarǵa da keńinen toqtaldy. Atalmysh baǵ­darlama sheń­berinde 17 374 oryn­dyq 384 mek­tep jasyna deıingi me­keme, sonyń ishinde 4490 oryn­dyq 38 balabaqsha buryn jeke­she­lendirilgenderin qaıtarý, bos turǵan kommýnaldyq menshik­tegi ǵımarattardy bosatý, ba­labaq­sha­laryn ashýǵa jaramdy ǵımarattar men bólmelerdi berý, 1295 oryn­dyq 25 jeke balabaqshany jáne 5787 oryndyq 173 shaǵyn orta­lyq­tar esebinen iske qosyla­tyn­dyǵyna mınıstr arnaıy toq­taldy. – Ústimizdegi jyldyń 1 ta­myzynan 30 qyrkúıekke deıin “Mektepke jol” res­pýblıkalyq aksııasy júrgi­zilip jatyr. Munyń maqsaty – áleýmettik jaǵdaılary na­shar jáne kóp balaly otba­sy­larǵa qoldaý kórsetý. Byltyr bul aksııaǵa memlekettik qyz­metker­ler, depýtattar, mese­nattar bel­sendi at salysqan. Birlesip is-áreket jasaýdyń nátıjesinde 200 myńǵa jýyq balalar 1 mlrd. teń­geden astam somaǵa qajetti mektep for­masymen, sport kıimderimen, aıaq kıimdermen, oqý-jazý qu­ral­darymen qamtamasyz etildi, – dedi óz sózinde J.Túı­me­baev. Sondaı-aq, mektepterge “О́zin-ózi taný” sabaǵyn en­gizýge baı­lanysty jáne basqa da kókeıkesti máseleler keńinen talqylandy. Araı ÚIRENIShBEKQYZY.