“Jol kartasy” joldardyń da sapasyn kúsheıtti

Shetelge shyqqandar ondaǵy kólik joldaryn aıtyp aýzynyń sýy quryp keledi. Tórt aıaǵyn teń basqan, sý tógilmes jorǵadaı jaıly deıdi. Avtokólikterdiń ishinde otyryp ishken shynaıaqtaǵy kofeń úlken jyldamdyqta bir shaıqalmaıdy-aý dep tańdaı qaǵady. Árıne, Qazaqstan ondaı joldarmen maqtana almaıdy. Ázirge. Jýyrda Saıram aýdanyna bir kásipkerlerdiń shaqyrýymen nemis mamandary kelgen eken. Uzyn joldyń boıymen ersili-qarsyly zýlaǵan máshınelerdiń keıbiri janasardaı bolyp ótkende olar qoryqqandarynan kózderin jumyp alypty. Germanııada jol aralyq qorǵaýlar bar, qarama-qarsy kele jatqan máshıneler kelesi betke óte almaıdy. Qaýipsiz. Biraq, bizde de aýyzdy qý shóppen súrtetindeı jaǵdaı joq. Onshaqty jyl burynǵy oıdym-oıdym joldar kóńilden umyt bolyp barady. Ońtústikte joldy sapaly salýdy úırendi. Asfalt zaýyttary bar. Bıtým shyǵaratyn zaýyt iske qosylyp jatyr. Kerekti qıyrshyq tastar da oblys aýmaǵynan tabylady. Jylda qyrýar qarjy shyǵaryp, qyryq shuryq tesikti jylda jamaýdy qoıyp, sapaly asfalt joldary salyna bastady. Osy oraıda biz oblystyq jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasynyń bastyǵy Ábilseıit RABAEVQA jolyǵyp, birneshe saýal qoıǵan edik. – Ábilseıit Baıseıituly, tórt qubylasynan da kólik quıylyp jatatyn Ońtústiktiń avtomobıl joldary qazir qandaı deńgeıde? Respýblıkalyq joldardyń jaǵdaıy belgili, al oblys jáne aýdanaralyq joldardy jóndeýge bıyl qansha qarajat qarastyryldy? – Ońtústik Qazaqstan oblysy boı­ynsha jalpy paıdalanymdaǵy avto­mo­bıl joldarynyń uzyndyǵy 5208,8 sha­qy­rym quraıdy. Onyń 4422,8 shaqy­ry­my, ıaǵnı 85 paıyzy oblystyq mańyzy bar joldar. Qolda bar jergilikti mańyzy bar avtomobıl joldarynyń saqtalýy men tehnıkalyq jaı-kúıin jaqsartýdy qamtamasyz etý úshin respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetter qara­ja­tynyń úlestik qatysýy negizinde bu­zyl­ǵan jol ýchaskelerin jóndeý men qal­pyna keltirý sharalary qaras­­tyrylǵan. Oblystyq máslıhattyń 2007 jyl­ǵy 13 jeltoqsandaǵy № 3/25-IV she­shimimen bekitilgen “Ońtústik Qazaq­stan oblysynyń avtomobıl jolda­ryn da­mytýdyń 2008-2010 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasyna” sáıkes, 2010 jylǵa oblystyq jáne aýdandyq mańyzy bar avtomobıl joldary men Shymkent qalasy kóshelerin damytýǵa bıýdjetten 6 128,7 mln. teńge bólin­gen. Osyny ta­ratyp aıtar bolsaq, 1 641,9 mln.teńgesi respýblıkalyq, 4 486,8 mln. teńgesi oblystyq bıýdjet­­ten bólindi. “Jol kartasy” aıasynda, 2010 jy­ly oblys aýmaǵyndaǵy, bar­­ly­ǵy 130 nysan boıynsha, jalpy uz­yn­dyǵy 585 shaqyrym joldardy jóndeýge bıýdjet­terden aǵymdaǵy jáne ny­sanaly transfertpen 5 189,8 mln.teńge qarjy qaralyp otyr. Onyń 3 262,4 mln. teńgesi respýblıkalyq, 1 927,4 mln. teńgesi oblystyq bıýdjetten bó­linýde. Osy bólingen qarajat esebinen 282,7 shaqyrym jergilikti mańyzy bar avtomobıl joldary jáne 302,3 sha­qyrym qala (aýyldyq eldi mekender) kóshelerin jóndeýden ótkizip, retke keltirý kózdelýde. “Jol kartasy” boıynsha oblys­taǵy jergilikti mańyzy bar avtomobıl joldarynda jospar boıynsha barlyǵy 585 shaqyrym jol men eldi mekender kó­shelerine jáne 1 kópirge jol-qu­ry­­lys jumystaryn júrgizý qaras­tyrylǵan. “Jol kartasy” jobasynda qaral­ǵan baǵdarlamalardy júzege asyrý barysynda jańadan jumys oryndary ashylyp, 5674 adamdy jumys ornymen qamtamasyz ettik. – Durys eken. Oblystyń burynǵy basshysy Nurǵalı Áshimov “Ońtústiktiń eń basty baılyǵy halqy” degendi kóp aıtyp edi. – Rasynda, Ońtústiktiń baǵy qazba baılyqtardan góri halqy ekendigi daý­syz. Osynsha adamdarǵa minsiz qyzmet kórsetýde kólikterdiń jaǵdaıyn baqy­la­masqa bolmaıdy. Oblys turǵyndaryna jolaýshylar kóligimen qyzmet kórsetý qyzmetin 66 jeke tulǵadaǵy tasymaldaýshylar jú­zege asyrady. Oblys aýmaǵynda 33 av­­to­vokzaldar men avtobeketter tizilimge engizilgen. Onyń ishinde 5 avtovokzal men 1 avtobeket Shymkent qalasynda ornalasqan. 2010 jyldyń basynan beri Túrkistan qalasynda “Altyn Orda”, Maqtaaral aýdanynda “Jetisaı” avto­be­ketteri iske qosylyp, oblystaǵy avto­vok­zaldar men avtobeketter tizimine en­giz­ildi. Oblys aýmaǵyndaǵy reestrge en­gen 33 avtovokzaldar men avtobeket­terdiń zańnama talaptaryna sáıkestigi 2010 jylǵy 1 naýryzdan 15 sáýirge deıin komıssııa arqyly zertteldi. Zertteý nátıjesi boıynsha 1 avtovokzal jáne 2 avtobeket tizimnen shyǵaryldy. 2010 jylǵa konkýrstar ótkizý kes­tesi ázirlenip, oblys ákiminiń oryn­ba­sarymen bekitildi. Bekitilgen kestege sá­ı­kes 3 ashyq konkýrs ótkizildi. Ob­lys turǵyndarynyń ótinishterine sáı­kes, jańadan 1 baǵyt ashyldy. Barlyq túzilgen kelisim-sharttar zerttelip, kelisimniń jańa úlgisi daıyndalyp, ja­ńa kelisimder osy úlgige sáıkes ja­sa­­lýda. Eski kelisim-sharttarǵa ózgerister engizý boıynsha kelisim jobasy daıyndalyp, atalǵan jobada basqada má­selelermen qatar kelisim-shart ta­laptaryn buzǵan tasymaldaýshyǵa aı­­yppul salý máselesi qaraldy. Basqar­mamen túzilgen kelisim-sharttardyń oryndalýy únemi baqylaýda. Búgingi kúnge kelisim-shart talaptarynyń buzylýyna jol bergen fırmalardy sot arqyly jeńip, aradaǵy kelisimdi buzdyq. Atap aıtar bolsaq, oblystaǵy jolaýshylar kóligi kásiporyndarynyń jolaýshylar tasymaldaýmen aınaly­sa­tyn avtokólikter men júrgizýshileri týraly málimetter bazasy jańartyldy. Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ob­lys­­ishilik jáne aýdanishilik baǵyttarynyń tizimi jasalyp aıaqtaldy. Oblys ákiminiń 2010 jylǵy 19 aq­pandaǵy “Jergilikti atqarýshy organdar jumysyn jaqsartý máseleleri týraly” №1-45О́ ókimine sáıkes, jumysshy top­tar quramynda 15 aýdan men qala ákim­dikteriniń búkil kólik salasy boı­ynsha jumysy zerttelip, qorytyndysy boı­­ynsha tıisti anyqtamalar toltyryldy. – Kólikterdiń shamadan tys kóptigi, oıly-qyrly joldarda kórý múmkindi­giniń tómendigi jol apattaryn kóbeıtip jiberdi. Shymkent-Túrkistan baǵytyn­daǵy jol shetterinde jol apatynan qaza tapqandarǵa eskertkish-taqtalar kóbeıip, eldiń úreıin ushyrýda. Jol qaýipsizdigin qadaǵalaýda basqarma tarapynan qandaı sharalar qarastyryp jatyr? – Jol-kólik oqıǵalarynyń kóbeı­ip, arty aýyr qaıǵyǵa dýshar etip jat­qany, árıne, bárimizdi alańdatady. Jol apattarynyń sebep-saldaryn zerdelep qarasań, qaıǵyly oqıǵalar kóbine júr­gizýshiniń óz jolynan shyǵyp, aldyn­daǵy kólikti basyp ozýynan bolyp jatady. Aqaýly kóliktermen jolǵa shyǵatyndar da azaımaı tur. Biz óz tarapymyzdan jasalýǵa tı­isti sharalardy meılinshe júzege asy­ryp jatyrmyz. “Ońtústik Qazaqstan ob­ly­synda jol qaýipsizdigin qamtama­syz etý­diń 2007-2009 jyldarǵa arnal­­ǵan óńirlik baǵdarlamasynyń” merzi­mi­niń aıaqtalýy­na baılanysty baǵdarlama boıynsha tı­isti qujattar daıyndalyp, atalǵan baǵ­darlama oblystyq máslı­hattyń sessııa­­synda 2010 jyldyń naý­ryz aıynda qaraldy. Oblys ákiminiń orynbasary B.Álı­ev 2010 jylǵy 5 aqpanda bekitken “Jo­laýshylar tasymaldaýmen retsiz aına­lysatyn kólikterdiń jumysyn zertteý maqsatynda ótkiziletin reıdtik is-sha­ralar” kestesine sáıkes, aqpan aıynda Shymkent, Túrkistan qalala­ryn­da jáne Maqtaaral, Saryaǵash aý­dandarynda jergilikti ákimdik, ishki ister basqar­ma­sy, Jambyl, Qyzylorda jáne Ońtús­tik Qazaqstan oblystary boıynsha Shym­kent qalasyndaǵy (Ońtústik) óńir­aralyq kóliktik baqylaý ınspek­sııasy qyzmetkerlerimen birle­sip reıdtik is-sharalar ótkizildi. Zań buzýshylyqqa jol bergen avtobýs júr­gi­zýshilerine jol polısııasy men ıns­peksııa qyzmetkerleri tarapynan 7 ákimshilik sharalar kórildi. Sonymen qatar, naýryz aıynda “Shaqpaq” be­ke­tinde avtobýstarǵa 5 ret monıtorıng júrgizildi. Monıtorıng barysynda 362 avtobýs zerttelip, onyń ishinde 133 av­tobýstyń zańsyz tasymaldaýmen aına­lysqany anyqtaldy. Qorytyndysy boı­ynsha, 2010 jylǵy 26 naýryzda oblys ákimdiginiń májilisinde Ońtústik Qazaq­stan oblysynda jol qozǵalysy qaýip­­siz­­­diginiń jaǵdaıy týraly másele qaraldy. Qaýlyda kórsetilgen tapsyrma­lar­dy oryndaý maqsatynda birlesken bir aılyq is-sharalar jospary daı­yn­dalyp, oblys ákiminiń orynbasarymen bekitildi. Is-sharalar jospary boıynsha jol polısııasy tarapynan júrgizý­shi­lerge 111 ákimshilik-quqyq buzýshylyq týraly hattama toltyryldy. Shymkent qalasynyń baǵytta­ryn­da qyzmet kórsetetin qoǵamdyq kólik­terdiń tehnıkalyq jaı-kúıin jol júrý erejesine, standarttarǵa sáıkestendirý jáne tehnıkalyq baıqaýdy ótkizetin jaýapty tulǵalardyń jaýapkershiligin arttyrý maqsatynda, qoǵamdyq jolaý­shylar avtokólikterin memlekettik teh­nıkalyq baıqaýdan Shymkent qa­la­synda bir ortalyqtan ótkizý týraly OQO ishki ister departamentine usynys joldanyp, usynys qoldaý tapty. IID jol polısııasy basqarmasynyń dıagnostıkalyq ortalyǵynan qurý týraly sheshim qabyldanyp, búginde ortalyq óz qyzmetin atqaryp jatyr. Júrgizýshiler daıyndaý mektepteri­niń jumystaryn zertteýge jáne olar­dyń zańnama talaptaryna sáıkestigin anyqtaýǵa oblystyq vedomstvoaralyq komıssııa qurýǵa usynys OQO ishki ister departamentine joldanyp, osy maqsatta jumystar bastalýda. Basqarma qyzmetkerleri tarapynan qalanyń qoǵamdyq jolaýshylar ta­sy­maldaý jumysyna kúndizgi jáne keshki ýaqyttarda monıtorıng júrgizilip, birshama kemshilikter anyqtaldy. Atap aıtqanda, keshki ýaqyttaǵy kesteler or­yndalmaıtyny, baǵyttarda artyq sha­ǵyn avtobýstar júretini baıqalyp, bul týraly oblys ákiminiń orynbasaryna jáne Shymkent qalasynyń ákimine shara kórýge usynys berildi. О́kinishke qaraı, bul kemshilikter álige deıin jalǵasýda. Shý-Talas ekologııalyq depar­ta­men­­tiniń qyzmetkerlerimen birge naý­ryz-mamyr aılarynda qaladaǵy 34 kólik kompanııasynyń 681 avtokóligi tekse­rilip, 135 avtobýstyń aqaýlary anyq­ta­lyp, zańdy tulǵalarǵa jáne avtokólik júrgizýshilerine aıyppuldar salyndy. Qala ákiminiń sheshimimen quzyrly organdar jáne qoǵamdyq uıymdar ókil­derinen jumys toby quryldy. Búgingi kúnge jumys toby Shymkent qala­syn­daǵy barlyq tasymaldaýshy kólikterdiń tehnıkalyq jaǵdaıyn, óndiristik-tehnı­kalyq bazasynyń jaı-kúıin jáne tasy­maldaý jumystaryn uıymdastyrý qujat­­taryn kóliktik baqylaý ınspek­sııasy, jol polısııasy, qala ákimdigi jáne basqarma qyzmetkerlerimen bir­lesip zerttep bitirip, óz usynystaryn berdi. – Jolaýshylar tasymaldaýda bir­qatar mekemelermen birigip, naqty ju­mystar jasap jatyr ekensizder. Osydan eki-úsh jyl buryn oblysishilik temir jol baǵytynda keıbir poıyzdardyń toqtap qalǵandyǵyna jurt alańdaýshylyq bildirip edi. Qarjy jetpegendikten, shy­ǵyndy aqtamaǵandyqtan solaı boldy. Qazir qalaı? – Áleýmettik mańyzy bar aýdana­­ra­lyq, qalaaralyq qatynastar boıyn­­sha “Túlkibas-Shymkent-Sary­­aǵash” jáne “Túrkistan-Shymkent” oblys­ishi­lik temir jol baǵyttarynyń shyǵynda­ryn sýbsıdııalaýǵa 2010 jylǵa oblys­tyq bıýdjetten 72 mln. 427 myń teńge qaraldy. Bekitilgen qarjylan­dy­rý jos­paryna sáıkes, oblystyq bıýd­jet­ten jyl basynan beri 30 175,0 myń teńge bólindi, al tasymaldaýshynyń shyǵyndary 2010 jyldyń 5 aıynda atqarǵan jumystardyń aktisi boıynsha 40973 myń teńge bolyp, 5 aıdyń ishin­degi 10 798,0 myń teńge kredıtorlyq qaryz bolyp tabyldy. Osyǵan baıla­nys­ty, áleýmettik mańyzy bar aýdana­ralyq, oblysishilik temir jol men jo­laý­shylar tasymalyn sýbsıdııalaýǵa 22 267,0 myń teńgeni bıýdjetten qo­sym­sha qaraý týraly oblystyq eko­no­mı­ka jáne bıýdjettik josparlaý bas­qar­masyna usynys berildi. Bıýdjetke salmaq túsirip jatsa da halyqtyń keregi úshin mundaı shyǵyn­darǵa barýǵa bolady. О́ıtkeni, ıgilik­ter­diń bári adam úshin jasalady. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Baqtııar TAIJAN, Ońtústik Qazaqstan oblysy.