Samuryq-Qazyna: Kásipkerlerge kómek ulǵaıýda

Ekonomıkalyq órleý ke­zeńin­de kásip­oryndar aqshalaı túsimniń ulǵaıatynyna kámil se­nip, óndiristi damytý úshin asa iri kólemde kredıtter alǵany belgili. Degen­men, daǵdarys kezinde kásiporynnyń kirisi kúrt tómendep ketkendikten, búginde olar­dyń kópshiligi Bank aldyndaǵy mindetteme­lerin ýaqytyly jáne tolyqtaı óteý jaǵy­nan qıynshylyqtarǵa tap bolyp otyr. Soǵan oraı “Samuryq-Qazyna” qory damý perspektıvasy anyq kompanııalarǵa memleket kredıti boıynsha syıaqy mólshe­rlemesiniń bir bóligin tóleýdi óz mindetine alyp, qol ushyn bermek. “Bıznestiń jol kartasy - 2020” baǵdar­lamasynyń ekinshi baǵyty – kásiporyn­dardy saýyqtyrý boıynsha kásipkerlerdiń suranysy meılinshe joǵary bolǵandyqtan, “Damý” kásipkerlikti damytý qory” AQ baǵdarlamanyń áleýetti qatysýshylary úshin bankterdiń kredıt komıtetteriniń jumys tájirıbesi negizinde praktıkalyq usynystar ázirledi. Kásiporyndy saýyq­tyrý josparyn ázirleý boıynsha usynys­tar­dyń maqsaty – kásipkerlerge Saýyq­tyrý josparyn ázirleýde kómek kórsetý bolyp tabylady. Kásipkerlerdiń nazaryna qujat mátininiń maǵynasy men qurylym­danýy boıynsha bankterdiń kredıt komı­tetteriniń jumys tájirıbesine negizdelgen tájirıbelik usynystar berilgen. Kásipkerler saýyqtyrýǵa ótinish bere otyryp, eń bastysy, kásiporynǵa sýbsıdııa memleket tarapynan jáne qaıtarýsyz negizde beriletinin este saqtaǵany jón. Mem­leket kásiporynǵa sýbsıdııa bere oty­ryp, onyń qaıtarymy retinde – ústeme quny joǵary daıyn ónimder shyǵarýdy uıy­mdastyrý, ınvestısııalyq jaǵynan tartymdylyǵynyń artýy, jańa jumys oryn­daryn qurý, bıýdjetke túsetin salyq­tyq túsimderdiń ósýi sııaqty qarymtasynyń bolatynyna senedi. Bólingen sýbsıdııanyń durys paıdalaný nátıjesi basshynyń tike­leı jaýapkershiliginde ekenin este ustaǵan jón. Memleket tarapynan sýbsıdııalaýǵa bólinetin qarajat shekteýli jáne de barlyq ótinimderdi qanaǵattandyrý múmkin emes. Sol sebepten kásiporyndy sýbsıdııalaý týral­y máseleler konkýrstyq negizde qaras­tyrylady. Onyń ózinde, ekonomıkalyq jáne áleýmettik qaıtarymy joǵary bolaty­nyna senim artatyn prespektıvalary anyq kásiporyndar men jobalarǵa basymdyq berilmek. Sýbsıdııalaý merzimi ishinde (jarty jyl­dyq nemese ózgeshe júıeli túrde) “Damý” qory “Bıznestiń jol kartasy - 2020” baǵ­dar­lamasynyń qarjylyq agenti retinde ká­siporyndar men jobaǵa monıtorıng júrgi­ze­tin bolady. Monıtorıng qorytyndysy bo­­ıynsha sýbsıdııalaýdy jalǵastyrýdyń maq­satqa saı kelýi týraly nemese ony toq­tatý týraly sheshim qabyldanady, sol sebepti Saýyqtyrý josparyna sýbsıdııa alý úshin ǵana kerek qaǵaz júzindegi qujat re­tinde qa­ra­maǵan jón. Saýyq­­­tyrý josparyn sapaly daıyndaý kásiporyn basshylyǵynyń kásibı biliktiliginen habar beretin aıqyn kórsetkish deýge de bolady. Kásiporynnyń nemese jo­ba­nyń taldaýy jetkiliksiz pysyq­talǵan, sura­latyn qoldaý sharalarynyń ılandy­ra­tyn dáleldemesi joq, uzyn sózdiń qysqa­sy, mundaı jospar pysyqtalý úshin keri qaı­tarylady nemese qabyldanbaıtyn bolady. Sala mamandarynyń aıtýynsha, saýyq­tyrý josparynyń maqsaty – kredıtor–bankke, ýákiletti uıymdarǵa jáne memle­kettik organdarǵa saýyqtyrý boıynsha jos­parlanatyn is-sharalardyń tıimdiligi jáne kásiporynǵa sýbsıdııa berýdiń oryndylyǵy jáne memlekettik qoldaýdyń ózge sharalary týraly prınsıpıaldy qorytyndy jasaýǵa múmkindik beretin jetkilikti deńgeıde aq­parat usyný ekendigi sózsiz. Sol sebepti Saýyq­tyrý josparynyń osy maqsatqa saı keletin ońtaıly kólemi jáne maǵynasyn tańdaý kásiporyn basshylyǵyna júkteletin basty jaýapkershilik bolyp tabylady. Qujatta sýbsıdııa alý úshin ótinish berý sebepteri jáne maqsattyń qısyndy negiz­demesi, bankten jáne memleketten surala­tyn qoldaý sharalarynyń túsinikti dálel­demesi kerek. Sondaı-aq saýyqtyrý bo­ıynsha bas­shylyq tarapynan josparla­na­tyn is-shara­lardyń negizdiligi men tıimdiligi jáne ká­sip­orynnyń odan ári damý keleshegi, oǵan qosa onyń qarjylyq jaǵdaıyna, básekege qabi­letti ónim shyǵarý jáne satý múmkindigi kór­setilýi tıis. Sonymen qatar sheshim qabyl­daý úshin eshqandaı jeńildik bermeıtin artyq aqparatty qosýdyń qajeti joq. Júzege asyrylǵan jáne josparlanatyn ınvestısııalar jónindegi aqparatty ashyp kórsetýdiń bereri mol. Kúrdeli shyǵyn­dardyń qandaı derekkózderden qarjylan­dyrylǵanyn jáne qosymsha qarajat qajet bolatynyn nemese bolmaıtynyn anyqtap jazǵan jón. Sonymen qatar, kásiporynda ınternet-saıt bar bolsa, onyń meken-jaıy jáne kompanııa týraly tolyq aqparattardy da habarlaýdyń qajettiligi mol. Sóz reti kelgende aıta ketetin taǵy bir jaıt, “Samuryq-Qazyna” qory, sondaı-aq shaǵyn jáne orta bızneske qoldaý kórsetýde de birqatar aýqymdy ári tıimdi jobalardy júzege asyrýda. Máselen, 2009 jyly shaǵyn jáne orta bızneske Daǵdarysqa qarsy baǵ­darlama aıasynda jalpy somasy – 132 mıl­lıard teńgeniń 2500 jobasy qarjy­lan­dy­ryldy. Ken óńdeý sektoryn qoldaý baǵdar­lamasy boıynsha jyldyq – segiz paıyzdyq stavkamen somasy – 18 mıllıard teńgege jýyq 155 joba qarjylandyrylyp júzege asyryldy. Tutastaı alǵanda “Samuryq-Qazyna” ult­tyq ál-aýqat qory shaǵyn jáne orta bız­nesti qoldap, nesıelendirýdiń baǵytyn­daǵy barlyq baǵdarlamalarǵa – 370 mıl­lıard teńge kóleminde qarajatty bóldi. Onyń ishindegi 50,7 mıllıard teńge qaıtarý qarajaty esebinen berildi. Atap aıtarlyǵy, shaǵyn jáne orta bıznesti odan ári damy­týǵa arnalǵan memlekettik ınvestısııanyń kásipkerlik sektorynyń órkendeýine yq­paly mol. Bul baǵyttaǵy irgeli jobalar 2012-2013 jyldary da ulǵaıa túspek. Baqyt BALǴARINA, Almaty.