Uıqydaǵy aýyl

Masqara! Jańaarqa óńirinde Túgisken degen aýyl bar. Kezinde Jambyl oblysy Sa­rysý aýdanynyń ortalyǵy bolǵan jer. Odan bertinde 50-60 myń qoı ósirilip, sharýashylyq shalqyp, ataq alysqa jańǵyrǵan ýaqytty keshti. Qazir ol sol isti jalǵastyrýshy “Jeńis” aksıonerlik qoǵamy eńbekkerleriniń mekeni. El ortasyna jumys saparynda ádet­te aldymen aýyldyq ákimdikke soǵasyń. Sol daǵdy boıynsha jergilikti memle­kettik mekeme tabaldyryǵyn attaı berip, qalt turyp qaldyq. Syrtynan-aq sı­yq­syzdaý kóringende ishi odan da kózge qo­rash eken. О́tken ǵasyrdyń sonaý elýinshi jyldarǵy alqa-salqa bólimshe keńseleri eske tústi. Qabyrǵalary sylaǵy qulap, ede­ni syqyrlap, esigi topsaǵa ázer ilik­ken ǵımarattyń mundaı sıqyn mynaý za­manda kóremiz degen kimniń oıyna kiripti. Bulaı bolǵan soń mamandar otyra­tyn bólmelerde ne sán bolsyn. Qaltyl­daǵan ústel ústindegi kompıýter budan 10-15 jyl buryn qoldanysqa ene bas­taǵan úlgilerin elestetti. Eki-úsheýiniń jumys isteýinen, turysy jıi kórinedi. Kelýshiler nazary da eriksiz aýda­ry­latyn shyǵar, jańbyr tamshysynan sar­ǵal­danǵan tóbe, burysh-buryshta torlan­ǵan súńgi ańǵarylmaı qalmady. Dálizdiń dál tórindegi jylýy shamaly pesh aý­zynan kóteriletin kók tútinniń qys boı­ǵy azaby alda ekeni seziledi. Shyndyǵyn aıtqanda, áleýmettik-eko­nomıkalyq áleýeti jaǵynan kóp ilgeri Ja­ńaarqa aýdanyna jarasty emes osy­naý ábden tozǵan, keńse derlikteı on eki­de bir nusqasy joq ákimdik úıiniń ushy­ra­s­ýy birinshi edi. Qaraaǵash, Baıdaly bı, Bıdaıyq, Qyzyljar aýyldyq ok­rýg­teri oryn tepken ǵımarattar kóz súı­sin­terligin bilemiz. Al bulardan Túgiskenniń nesi kem? Álde jóndeýge, kútimdi ustaýǵa, mamandar qyzmetine qolaıly jaǵdaı jasaýǵa qarajat jetkiliksiz be? Bulaı deıin deseńiz, bárinde múmkindik birdeı. “Jol kartasy” baǵdarla­masy aıasynda bólingen qarjynyń bir bóligi atalǵan maqsatqa arnalyp jatsa, odan Túgisken aýyldyq okrýgi de quralaqan emestigi an­yq. Biraq másele qalaı uqsa­tylýyna tireletindeı. Usynyqty etilse ózge jerlerdegideı jarqyratyp, jaına­typ qoıýǵa shama jeter edi-aý. Biz birazdan biletindeı aýyl ákimi Súleımen Baldaev tájirıbeli memle­ket­tik qyzmetker. Bul mindetti atqaryp kele jatqanyna 15 jyldan asyp qalǵan. Zeı­net­kerlik jastan assa da at ústinde. Osy ýaqytta basqasyn aıtpaǵanda ákimdik ǵı­maratyn aýyldyń kórki etýge qabilet tanytpaýy sonshama jylǵy isiniń qalaı ótkenin baıqatady. Soǵan shydap, mán bermeı kelgen aýdan basshylyǵynyń kóz­jum­baılyǵyna tańqalasyń. Ún-tún­sizdik túsi­niksiz. Degenmen birin-biri aý­ys­tyrǵan ákim­derdiń bireýi de aýyl keń­­­sesi esigin ash­yp kórmese solaı bolma­ǵanda qaıtedi. Al aýyl turǵyndarynyń serpilisti, ózgeristerdi kútkeni qashan. Ashyq tu­rýynan jabyq kúni kóp mádenıet úıi de tartymsyz. Mádenı sharalar umyt bo­lyp­ty. Kúl-qoqystan aıaq alyp júrgisiz kósheler, aýlalar kóz uıaldyrady. Jan-jaq­tan qaý­malaǵan kenishterden kó­te­rilgen shań-tozań turǵyndar densaýly­ǵyna, mal jaıylym­da­ryna zalalyn tı­gizbeı jatqan joq. Sonyń zardabyn je­ńildetý úshin óndirisshilerdi tártipke sha­qyrý, qorshaǵan ortanyń buzylýyna aıyp-pul talap etý sııaqty isterdiń qolǵa alynbaýyna jurt ókpesi qara qazandaı bolǵanymen, pıǵyl túzelmegen. Qazir aınalasyndaǵy aýyldardaǵy ómir túbirinen ózgergen kezinde túgis­kendikterge kósh sońynda qalý batady. Qazan aıynda osynda ótkizilgeli otyrǵan mal tuqymyn asyldandyrýdyń oblys­tyq semınar-keńesine qatysýshylar al­dynda uıatqa qalamyz ba dep qapalanady. Alaıda bir jaǵynan jaı-kúıdi úlken ákim­niń de aınalyp ótpeı, ózi tikeleı kórse degen oı tilenedi. Bálkı, Túgisken son­da ǵana uzaq uıqydan oıanyp qalar. Aıt­ty-aıtpady, aýylǵa bir serpilis áke­ler kúndi kúte berý endi keshtik eteri haq. Aıqyn NESIPBAI, Qaraǵandy oblysy, Jańaarqa aýdany.