Jańashyl jumys jetistikterge jeteleıdi

“Kentaý-Transformator zaýyty” — Qazaqstanda osy salaǵa mamandanǵan, elektro­tehnı­ka­lyq qondyrǵylardy daıyndaı­tyn úlken óndiris orny. Elimizdi qoıyp, kórshi memleketter de tu­tynyp otyrǵan transforma­tor­lar osynda jınalady. Byltyr zaýyt óte jaqsy je­tis­tikke jetti. Sońǵy úlgidegi teh­nologııalyq jabdyqtarmen jabdyqtalǵan, qýaty orasan 35-110 kv. transformatoryn shy­ǵara bastady. – Bul ınnovasııalyq joba­lar­dyń josparmen iske asýy, – deıdi zaýyttyń atqarýshy dırek­tory Ánýar Áıten myrza. – Zaýyt óziniń óndiristik qýatyn únemi modernızasııalaý ústinde. Transformator qondyrǵylary óndirisi elektrotehnıka ryno­gynda básekege qabilettiligimen erekshelenedi. Qazir ishki jáne syrtqy saý­dada tutynýshy úshin tartys jú­rip jatyr. Burynǵy jetistik­ter­di maldanyp otyra berýge bol­maı­dy. Rynokta jeńiske jetý úshin jańa tehnologııalardy jáne myqty ónimderdi daıyn­daýdy ıgerip, únemi jetildirip otyrý kerek. Ánýar Sattarhanulynyń aıtyp otyrǵany ras. Qazaq­stan­da bizden basqa eshkim bul salany ıgere almaıdy dep jaıbaraqat otyrsań, kórshiler aýyzyń­daǵyny jyryp ketedi. Kentaý qalasyna arnaıy saparmen bar­ǵanda Qazaqstannyń iri óndiris oshaqtarynyń biregeıi-zaýytqa soqtyq. Qýattylyǵy 25000 kVt-ǵa deıin jetetin 35-110 kv. transformatoryn shyǵaratyn jańa jeliniń jumysymen tanys­tyq. Bir shaǵyn qalany jaryq­pen qamtýǵa kúshi jetetin osy alyp transformatorlardy jos­par­laýdy osyndaǵy konstrýk­torlar bólimi júzege asyrypty. Synaq oıdaǵydaı ótken. Báse­kege ábden jaraıdy. Kentaý zaýytynda jasalǵan alyp transformatorlar alǵashqy ıelerin tapqan. TRDNS 25000/35-6,3 markaly transformator­dy Atyraý munaı óńdeý zaýyty, TRDNS -25000/35/10 markaly transformatordy “Sokolov-Sarybaı ken baıytý kombınaty alǵan. Tájikstan memleketinen de tapsyrys túsken. TMD elderinen de suranys bar. Búginde zaýyt óz kúshinde. Tek energetıkalyq qana emes, basqa da tapsyrystardy oryndaýǵa múmkindigi jetedi. Buǵan óndiris or­nyndaǵy qondyrǵylardyń eýropalyq ozyq úlgilermen jab­dyqtalǵany qýatyn eselep otyr. Jańa ınnovasııalyq tehnolo­gııa­lardyń óndiriske enýi ónimniń senimdiligimen qatar baǵasyn ret­teýge de septeskeni baıqalady. Zaýyttyń atqarýshy dırek­tory Ánýar Sattarhanuly elek­tr­tehnıkalyq sektordy qaıta jaraqtandyrý isinde Elbasynyń ózi qadaǵalap otyrǵan “Jol kar­tasy” baǵdarlamasynyń aıryq­sha kómekteskenin aıtady. Zaýyt­qa tapsyrys kóp túsken. О́ndiris orny daıyndaǵan elektrjab­dyqtardy tutyný men tasymal­daýǵa kóptegen kásiporyndar ke­lisim-sharttar túzgen. “Iýjnaıa”, “Zapadnaıa” jáne “ATD” Qy­zyl­orda elektr jelisi trans­for­ma­torlarǵa tapsyrys berse, Shar­da­ra sý qoımasynan sý sorǵy arqyly Maqtaaraldyń sýarmaly jerine sý shyǵarýǵa jabdyqtar alynǵan. Zaýyt basshylyǵy lızıng ar­qyly jańa tehnologııalar alý úshin 2 mlrd. 700 mln. teńge ne­sıe alǵan eken. О́nimderge sura­nys bolǵandyqtan nesıeni ýa­q­tyly tólep keledi. Zaýyttyń áleýmettik másele­ler jáne personal jónindegi dırektory Serik Aıtóreevpen óndiris ornyn aralǵanbyz. Trans­formatorlardy qurasty­ryp otyrǵan qazaq jastaryn kórip kóz qýanady. Onymyzdy Serik qurdas ta baıqaǵan. – “Mal alasy syrtynda, adam alasy ishinde” degen bar ǵoı. Osy Kentaý zaýyty ońtaı­syz jekeshelendirýde qulaǵanda qalany tastap jaıly jer izdep bara jatqan kelimsekter: “Qa­zaqtar, senderge transformator qurastyrý qaıda? Qoldaryńnan kelmeıdi. Sender tek mal baǵa ala­syńdar ǵoı”, dep keketip ke­tipti. Sol sóz júrekke ınedeı qa­dalatyn edi. Qazir qazaq ju­mysshysy qalyptasty. Jastar kelip jatyr. Qoldarynan bári keledi, – deıdi súısinispen. Jastar myqty. Olardy myq­ty qylyp júrgen zaýyt bas­shylyǵyna rahmet aıtýǵa bolar. Osy Serikter jylda Almaty energetıka ınstıtýtynan bastap oblystaǵy M.Áýezov atyndaǵy OQMÝ, Iаsaýı atyndaǵy HQTÝ-dy aralap, jas kadrlardy zaýytqa shaqyrady. Osy irgeli úsh oqý ornynan jylyna 60-qa jýyq jas kadr keledi eken. Onyń syr­tynda OQO jáne Qyzylorda oblystaryn da aralap, osy Serikter kolledj, tehnıkýmǵa talapkerler jı­naıdy. Zaýyttyń jaıyn túsin­diredi. Sol bilimdi jastardyń aldy bas konstrýktordyń orynbasary qyzmetine deıin jetti. Tehnı­kýmdy bitirgen soń jumysshy bola júrip ınstıtýt támamdaǵan jańaqorǵandyq Omar Asanov – búginde zaýyttyń tehnıkalyq dırektory. Bildeı bastyq. Jambyldyq Maqsat Telibaev – bas konstrýktordyń orynbasary. Onyń jańalyqtary, izdenisteri zaýyt ónimdiligin, sapasyn kóterýde tabys ákelip júr. Aıjan Jańabaıqyzy – bó­lim bastyǵy. Osynda Iýgaı degen konstrýktor 40 jyl taban aýdar­maı jumys jasaǵan eken. Zaı­netke shyǵarda Tom ınstıtýtyn bitirgen balasyn jetelep áke­lipti. Sol óndirdeı jigit búginde bas tehnolog. Bilimdi jastar osylaı ósip jatyr. “Kentaý Transformator zaýyty” AQ dırektorlar keńe­si­niń tóraǵasy Seıdýlla Qojabe­kov bir kezdegi azyp-tozǵan Ken­taýdan kelimsekter tyraǵaılap qasha bastaǵanda erteńgi kúnderge kerek bolar dep birshama páter­ler satyp alǵan eken. Qarjy artylǵan kezde taǵy da alyp otyrǵan. Kóregen basshynyń zaman jaqsarady, munyń bári kerek bolady degen úmiti aldamaǵan. Búginde sol páterler eshqandaı paıyzsyz, naryqtan tómen ba­ǵaǵa jastarǵa berilip jatyr. Jal­aqydan tóleıdi. Birazy jal­aqysynan tólep, tolyq menshigi­ne alǵan. Sońǵy 3-4 jylda jetpiske jýyq jas mamandar osylaısha úıli boldy. Jas maman úshin páterdiń jóni bólek. Kentaý transformator zaýy­tynyń keleshegi kemel. Oǵan kól­deneń kók atty emes, osy ju­mysty janyndaı súıetin, jańa tehnologııaǵa ıkemdi, bilimdi jastar kerek.  Sondyqtan olar qarjy­la­ry­nyń bir bóligin joǵary oqý oryndaryna, mektep keregine jum­saıdy. Zaýyt jaıly kórnekilikter áperedi, dáris oqýdy da umyt­paıdy. Bilikti kadr – óndiristiń jú­regi. Al Kentaý transformator zaýytynyń basshylary ózderine kezekti kadrlardy mektep qabyr­ǵa­synan bastap daıyndap jatyr. Bizdi zaýyt jetistikterimen qatar, kadrǵa degen qurmetiniń qatty súısintkeni de sol. Baqtııar TAIJAN, Ońtústik Qazaqstan oblysy, Kentaý qalasy. Sýretti túsirgen avtor.