Jádiger • 27 Naýryz, 2024

Ǵun sadaǵy

Adamzat tarıhynda kóshpeli ǵundar dáýiri degen kezeń bar. Bul týraly 2010 jyly jaryq kórgen bes tomdyq «Qazaqstan tarıhy» atty eńbektiń birinshi tomynyń 245-betinde: «Ǵundar – b.z.b. I myńjyldyqta qazirgi Mońǵo­lııanyń ońtústigi Ordastan Kaspııge deıingi Orta­lyq Azııanyń ulan-baıtaq keńistigin jaılaǵan taıpa­lyq odaq» degen paıym aıtylypty.

Jádiger • 26 Naýryz, 2024

Ulý kerneı

Qazaqtyń túsiniginde ulý degen – teńizde tirshilik etetin jumsaq deneli omyrtqasyz jándik. Bas­qasha aıtqanda, qurttyń bir túri. Adamdar onyń sypyrylyp qalǵan saýytyn teńiz túbinen teredi. Qatty saýytty qulaǵyńyzǵa tossańyz erekshe ýil estiledi. Al úrleseńiz kerneı dybysy shyǵady.

Oqıǵa • 22 Naýryz, 2024

Qara bala

1998 jyldyń kóktemi. Burynǵy oblys ortalyǵy Aqmola respýblıka astanasy atanyp, abyr-sabyr bolyp jatqan kez. Jan-jaqtan jınalǵan bir top jýrnalıst «Astana aqshamy» shańyraǵynan pana tapqan edik.

Tanym • 22 Naýryz, 2024

Ult tarıhyndaǵy ulý jyly

Kúntizbelik esep boıynsha Ulý jyly kúlli ǵalamnyń qaqpasyn ashyp kirdi. Bul jyl týraly halqymyzdyń aýyzeki folklorynda: «Aıańdap besinshi jyl ulý keler, Sypaıy kóńilińe jylý keler, Maýsymda berekesin mol ǵyp berip, Kóńildi jabyrqatpaı túzý keler» deıtin bir shýmaq bar. Osyǵan qaraǵanda, jańa jyl – jarqyn kúnderdiń bastaýy, jaqsylyq pen jaılylyqtyń bekem turaǵy, bereke men birliktiń tunyq bulaǵy bolar degen úmit mol.

Jádiger • 14 Naýryz, 2024

Kúıik hannyń haty

Kúıik han (Gúıýg han) – Shyńǵys qaǵan negizin qalaǵan kóshpeli Mońǵol ımperııasynyń úshinshi uly hany hám О́gedeıdiń tuńǵysh uly. 1246–1248 jyldary taq ıesi atanǵan. Bul tulǵa týraly ataqty saıahatshy, mońǵol ústirtine tuńǵysh tabany tıgen eýropalyq ári handy kózimen kórgen ıtalııalyq dindar Plano Karpını «Liber Tatarorum, Liber Tatarorum» («Tatarlar týraly jazba») atty esteliginde: «Kúıik orta boıly, qýlyq-sumdyqqa jetilgen, aqyly ushqyr, tákappar adam» dep jazypty.

Ulttyq sport • 05 Naýryz, 2024

Kókpar jáne kókpar aty

Kókpar – kóshpelilerdiń baıyrǵy zamannan beri kele jatqan ǵuryptyq-jaýyngerlik oıyn óneri. Atalmysh oıynnyń shyǵý tórkini jaıly zertteýshiler, «Qazirgi kókpar tartý áýelde áleýmettik máni bar áskerı mashyqtyń qajetinen týǵan. Túrki qaǵandyǵy kezinde «derbes jasaqty» osyndaı jattyǵýdan ótip, synalǵan jaýyngerlerden jasaqtaǵan. Áskerı mashyqtyń bul túri beıbit kúnderde kókpar tartý oıynyna ulasyp otyrǵan» deıdi.

Jádiger • 04 Naýryz, 2024

Ulý beınelengen saptyaıaq

Jýyrda Ulanbatyr qalasyna barǵan saparymyzda shahardaǵy – kitaphanalardy aralap, ondaǵy jańadan baspa betin kórgen tyń týyndylarmen tanystyq. Sonyń biri – Eýropadaǵy Parıs Nanter ýnı­versıtetiniń oqytýshysy, ǵalym, orta­ǵasyr­lyq kóshpeliler tarıhynyń bilgiri Marı Fa­verý­diń ótken jyly mońǵol tiline aýdary­lyp jaryq kórgen «Altyn Orda» atty kitaby.

Jádiger • 19 Aqpan, 2024

Qundy derekter tanystyryldy

Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq memlekettik arhıviniń uıymdastyrýymen ult-azattyq kúrestiń sımvolyna aınalǵan Kenesary Qasymulynyń isin jalǵastyrýshy jáne onyń tikeleı urpaǵy Japar sultannyń ómiri men is-áreketine qatysty jınaqtalǵan «Japar sultan: qujattar men materıaldar» atty derekterdiń tanystyrylymy ótti.

Zerde • 15 Aqpan, 2024

Joshy ulysy jáne qypshaqtar

Mońǵoldardyń 1219–1224 jyldardaǵy Horezm joryǵynyń nátıjesinde Ertisten Jetisýdyń batysy, Syr boıy, Ústirt, Ázerbaıjan, Grýzııa, búkil Qapqaz, qazaqtyń Saryarqasy, Edil, Don, Dýnaı, Azaýly boıy, keıin, 1238–1240 jyldary búkil Rýs jeri Kıevpen qosa, Bolgarııaǵa deıingi alyp aımaq Joshy hannyń ıeligine ótip, álemde «Joshy ulysy» deıtin úlken ımperııa paıda boldy.

Pikir • 14 Aqpan, 2024

Bilimniń kilti – tárbıe

Uly oıshyl, ǵulama ál-Farabı babamyz «Tárbıesiz berilgen bilim – adamzattyń qas jaýy degen» eken. Osyǵan qaraǵanda, bilimniń ózegi – tárbıe ekeni anyq. Iаǵnı kúlli adam balasyna ortaq jaqsy qasıet­ter­di jas býynnyń tolyq boıyna sińirmeı turyp, bergen bilim qýraǵan aǵash sııaqty eshqashan jemis bermeıdi.