О́ner • 30 Qazan, 2020
Boıaýy qanyq, qospasyz kórinister
Shetelde ómir súrip jatqan qandastarymyzdyń arasynda talantty qyz-jigitter barshylyq. Bular ózderi turyp jatqan memlekettiń ádebıeti men ónerine, mádenıeti men sportyna atsalysyp, jaqsy jetistikterge jetip júr. Sonyń biri – Baı-ólke aımaǵynyń turǵyny Rızabek Jazıdoldauly.
Tanym • 30 Qazan, 2020
Baı-ólkeden Bııskige barǵan kerýen
Ejelgi kók túrikterdiń soltústik shebi Taýly Altaıdyń batys silemi Bıe darııasynyń boıynda ornalasqan Bıısk atty qala bar. Ákimshilik ortalyǵy Altaı ólkesine qarasty óndiristi aımaq. Eldi mekenniń taǵany alǵash 1708 jyly bekinis retinde qalansa, ýaqyt óte kele reseılik saýdagerler Mońǵolııa, Qytaı elderine, tipti Úndistanǵa deıin taýar jóneltetin mańyzdy nysanǵa aınaldy. Qazirdiń ózinde Reseı Federasııasynyń Ortalyq Azııaǵa shyǵatyn saýda-sattyq qaqpasy ispettes. Sonymen qatar qala Novosıbırskiden bastalyp, shyǵysqa qaraı Altaı jotalaryn tilip ótip, Mońǵolııaǵa jalǵasyp jatqan Shúı jolynyń (Chýıskıı trakt) eń mańyzdy núktesi. Sondyqtan da bolar qalanyń shyǵys jaq shyǵaberisinde ataqty «Chýıskıı trakt» mýzeıi ornalasqan.
Tanym • 29 Qazan, 2020
Qazaqtar erte kezden bastap ıt júgirtip, qus salyp, ań aýlap serýen qurǵan halyq. Olar ań aýlaýǵa beıim ıtterin tazy dep ataǵan. Orta ǵasyrda ómir súrgen ıtalııalyq jıhankez Marko Polo dalalyqtardyń ań aýlaıtyn júırik ıtteri jaıly tamsana jazady. Sondaı-aq bertindegi orystyń statıstıka qyzmetkeri A.Slýdskıı 1930 jyldardyń aıaǵynda qazaq dalasynda shamamen 4 myńnan astam ańshy ıtter (tazy) bolǵanyn jáne olar bir maýsymda 30 myńdaı ań ustap, onyń terisin ıeleri resmı túrde úkimettik mekemelerge ótkizgenin aıtady. Osy oraıda oqyrmandarymyzǵa halqymyzdyń saıatshylyq ónerine jatatyn tazymen ań aýlaýdyń jáne ony baptap, baǵýdyń qyr-syry jaıly málimetter usynyp otyrmyz.
Qoǵam • 29 Qazan, 2020
Jasampaz joba – jarqyn bolashaq
Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy kitaphanasynda «Qazaqstannyń 100 jańa esimi» jobasy jeńimpazdarymen onlaın kezdesý ótti. Oǵan elimizdiń túkpir-túkpirinen kelgen jastar qatysyp, Elbasy bastamasy retinde qabyldanǵan atalǵan jobanyń qoǵamǵa yqpaly jaıly aıtyp, aldaǵy josparlarymen bólisti.
Sport • 28 Qazan, 2020
Buǵan deıin habarlaǵandaı, ótken aptanyń demalys kúnderi Dúnıejúzilik dzıýdo kúres federasııasynyń (IJF) sheshimimen jylda bolatyn dástúrli «Úlken Dýlyǵa» týrnıri Majarstan astanasy Býdapesht qalasynda joǵary deıgeıde uıymdastyryldy.
Boks • 28 Qazan, 2020
Qazaq boks sporty tarıhynda bir otbasynan shyqqan aǵaıyndy sportshylar kóp emes. Olardyń basynda aǵaıyndy Mahmut jáne Maqsut Omarovtar turǵany anyq. Bulardyń bapkeri – qazaq boksynyń atasy Shoqyr Bóltekuly. Aǵaıyndylardyń úlkeni – Mahmut Qazaqstannyń birneshe dúrkin chempıony atanýmen qatar, 1947 jyly KSRO chempıonatynyń qola, Búkilodaqtyq «Dınamo» erikti sport qoǵamy birinshiliginiń kúmis júldegeri atansa, inisi Maqsut 1957 jyly kúlli Odaq chempıonatynda qola medalǵa qol jetkizip, 1959 jyly ótken KSRO Halyqtary spartakıadasynda kúmis júldege ıe boldy. Al biz bul joly aǵaıyndy boksshylar Mereı jáne Meıirim Aqshalovtar jaıly sóz qozǵamaqpyz.
Rýhanııat • 27 Qazan, 2020
Qajymuqan jerinen – Qajymuqan eline
Kelesi jyly kúsh atasy, úlken aqyn Syrbaı Máýlenovshe aıtsaq, «Tastardy tastarǵa urǵan túıir kórmeı, Tup-tutas judyryǵy dıirmendeı, Toqpaq san, shombal keýde, shor-shor ıyq, Tutqasy bolsa jerdi úıirgendeı» dalanyń bulshyq eti Qajymuqan Muńaıtpasulynyń týǵanyna 150 jyl tolady eken. Osy dataly merekege baılanysty balýannyń sońǵy tynysy úzilip, jambasy jerge tıgen ólkeniń turǵyndary, ıaǵnı ońtústiktik aǵaıyndar «Qajymuqan jerinen – Qajymuqan eline» atty joba jasap, alda bolatyn balýannyń mereıtoıyn halyqaralyq deńgeıde, ári tanym-tárbıelik turǵydan asta-tók toı úlgisinde emes, tulǵanyń ómirinen keler urpaq ónege-úlgi alarlyq, sonymen qatar sportshy jastar adaldyq pen otansúıgishtik rýhyn boıyna sińirerlik maqsatta bolsa degen mindet qoıyp otyrǵan kórinedi.
Tarıh • 27 Qazan, 2020
Áýeli Kóshim hannyń qaıdan shyqqany týraly tarıhı málimetterge kóz júgirtsek, onyń Sibirdi baǵyndyrýdaǵy basty joryǵy Qaraótkel óńiri Esil boıynan bastaldy deýge negiz bar. Bul – áli maman tarıhshy zertteýshiler tarapynan bir izge túspegen taqyryp.
Tanym • 27 Qazan, 2020
Qazaq halqynyń mergendik óneri
Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaev osydan eki jyl buryn jaryq kórgen «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasynda: «Babalarymyz shapqan attyń ústinen sadaq tartýdy barynsha jetildirdi. Soǵan baılanysty qarýdyń qurylymy da ózgerip, kúrdeli, yńǵaıly ári qýatty bola tústi. Masaǵyna qaýyrsyn taǵylyp, metalmen ushtalǵan jebe beren saýytty tesip ótetin kóbebuzarǵa aınaldy» deıdi. Osy oraıda, halqymyzdyń ejelgi jaýyngerlik óneri sadaq tartý nemese jamby atý óneri jaıly málimetterdi usynyp otyrmyz.
Rýhanııat • 23 Qazan, 2020
Joshy – qazaq handarynyń atasy
О́tken jyldyń tamyz aıynda Jezqazǵan óńirinde uıymdastyrylǵan «Ulytaý- 2019» halyqaralyq týrızm forýmynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Shyńǵys hannyń úlken uly, Altyn ordanyń negizin qalaǵan Joshy han esimin ulyqtaý máselesine erekshe toqtalyp: «Onyń tarıhı tulǵasyna álemniń nazaryn aýdaryp, kesenesin mádenı týrızm nysanyna aınaldyrý – óte mańyzdy mindet», degen edi. Demek, ult tarıhynda orny zor tulǵa, qazaq etnosynyń memlekettik negiziniń qalanýyna súrleý salǵan Joshy han týraly derekter ótken tarıhymyzdyń ózegi ispettes. Osy oraıda, Orta ǵasyr dáýirine qatysty oqıǵalardyń bilgir mamany, joǵaryda Memleket basshysy atap ótkendeı, búgingi Qazaq memlekettiginiń qalyptasýynyń ejelgi shart-talaptaryn negizdeýshi uly tulǵa Joshy han jaıly tolymdy zertteý júrgizgen tarıh ǵylymdarynyń doktory marqum Zardyhan Qınaıatulynyń eńbekteri óte qundy. Basqasyn bylaı qoıǵanda, 2001 jyly jaryq kórgen «Mońǵol ústirtin meken etken sońǵy túrki taıpalary» atty monografııasy, 1999 jyly jazylǵan «Byl ı pravda vokrýg rodoslovnoı Djýchı-hana» zertteý eńbegi, bulardyń syrtynda 2004 jyly alǵash baspa betin kórgen «Qazaq memleketi jáne Joshy han» atty tyń tujyrymdamalyq baǵytta jazylǵan týyndysy atalǵan taqyrypty tereń qaýzaǵan eńbekter ekeni anyq. Onyń syrtynda, aldaǵy aıda zertteýshi-ǵalymnyń 80 jyldyǵy esik qaǵyp tur. Joǵarydaǵy oqıǵalardy eskere otyryp, biz jýrnalıstıkada burynnan bar retrospektıvalyq suhbat janryn jańǵyrtý maqsatynda Z.Qınaıatulynyń eńbekterin paıdalanyp, vırtýaldy áńgime órbittik.
