Pikirler .
Zulmat, zulymdyq – «qara túnek» degen maǵyna beredi. Sańylaýsyz, sáýlesiz, soqyr qarańǵylyq. Kúshteý, qınaý, qyryp-joıý, zorlyq-zombylyq jasaý, adam óltirý degen maǵynasy da bar. Aıdyń nury, juldyzdyń jaryǵy túspeıtin túpsiz qarańǵylyqta japanda jalǵyz qalǵan adamnyń boıyn qorqynysh bıleıtini sııaqty, zulymdyq ta eldiń boıyna úreı bolyp enedi, sóıtip súıekke sińedi. Zulymdyq – qoldan jasalady, zulmatty uıymdastyrǵan zalym bolady, al zobalańǵa ushyraǵan jurt «mazlum» atalady. Bul oraıda «mazlum» – qazaq halqy, al «zalymnyń» Stalın ekeni belgili.
31 Mamyr, 2020
Jumyrbasty pendeniń áýeli qýanyshyn beıneleýge asyǵatyn lepti sóılemderdi unatatyny jasyryn emes. Symdaı tartylǵan, tip-tik, qasqaıyp, qaıqaıyp turatyn, qoıylǵan jeriniń mán-mańyzyn arttyryp, aıbynyn asyryp kórsetetin bul aıbarly, mańǵaz tańba bir qaraǵanda kerbez kisideı kórinedi. Eki-úsheýi qatar kelgende sóılemdi tipti túrlendirip, daýysyńdy erekshe kóterip aıtýǵa májbúrleıdi. Kez-kelgen jaı sóılemniń ózin uran men úndeýge aınaldyra alady. Súısingenińdi, súıingenińdi súıinshilep turady. Bir nárseniń aıaqtalǵanyn jáne onyń joǵary deńgeıde oryndalǵanyn da aıqyndap beredi. Boıaýy qanyq, bádeni bólek, abyroıy artyq. Sodan ba eken, kez-kelgen sóılemniń sońyna lep belgisin qoıýǵa áýestene bastaǵandar birte-birte maqtanýǵa, artyq pafosqa berilýge, emosııanyń ıirimine túsip, qıqýlap qolpashtaýǵa beıimdele ketedi.
16 Mamyr, 2020
Assalaýmaǵaleıkúm, aǵaıyn! Sekseninshi jyldardyń bas kezi. Jeti-segiz jasar oıyn balasymyz. Birde joldy kesip óte bergenimiz sol edi, jetektep alǵan apam kilt toqtady. Alysta aıańdap kele jatqan bir qarııany kózi shalyp qalsa kerek. Nebári eki metr joldan ótý úshin álgi kisini biraz kútýge týra keldi. Jasy úlken kisige apamnyń sálem salǵany, rıza bolǵan qarııanyń bizge meıirlenip bata bergeni, sodan keıin ǵana joldan ótkenimiz esimde qalyp qoıypty.
28 Sáýir, 2020
О́rkenıet kórkem nıetten bastalady. О́reli órkenıetke bastaǵan sondaı kórkem nıettiń bir kórinisi – ǵulama ál-Farabı men Júsip Balasaǵunnyń shyǵarmalary ekeni anyq. Bul tusta otyrarlyq ǵulama ıslam fılosofııasy arqyly birneshe mádenıetke yqpal etip, adamzat órkenıetiniń órisin keńeıtse, taza túrki tilinde jazǵan balasaǵundyq babamyz túrki-ıslam órkenıetiniń qalyptasýyna qyzmet etti. Osy bulaqtardan sýsyndaǵan Abaı da araǵa ǵasyrlar salyp, qazaq órkenıetiniń negizin qalady.
21 Sáýir, 2020
Jańǵyrý «jańǵyryqqa» aınalmasyn desek
Osydan týra 3 jyl buryn el gazeti «Egemen Qazaqstanda» jaryq kórgen Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasy ulttyq rýhanııatqa úlken serpilis ákelip, qoǵamǵa qozǵaý salǵany belgili. Halyqtyń ótkenin ónege etip, búginin baǵamdap, bolashaq basym baǵyttaryn aıqyndap bergen baǵdarlamalyq maqala tarlan tarıh pen jarqyn bolashaqtyń kókjıekterin úılesimdi sabaqtastyrǵan ulttyq tuǵyrnama retinde qabyldandy. Ásirese ulttyq biregeılikti saqtaý, pragmatızmdi basshylyqqa alý, mádenıetti ulyqtaý, bilimdi kýltke aınaldyrý, týǵan jerge degen súıispenshilikti arttyrý, latyn álipbıine kóshý sııaqty máseleler qoǵamda qyzý qoldaý taýyp, aýqymdy jumystar atqaryldy.
14 Sáýir, 2020
Pandemııa: Tarıh turǵysynan paıymdaý
Tarlan tarıhqa júginsek, adamzat balasyna birneshe ret oba indeti kelip, mıllıondaǵan adamdardyń ómirin jalmaǵanyn kóremiz. Máselen, saq-skıf dáýirinde de atalǵan indettiń bar bolǵandyǵy týraly derekter kezdesedi.
31 Naýryz, 2020
Áýeli Qytaı men Ortalyq Azııada bastalyp 1347 - 1351 jyldary arasynda Eýropany qynadaı qyrǵan qara ólim - oba indeti 200 mıllıon adamnyń janyn aldy. Bul úreıli indetpen birge Eýropanyń kóptegen qundylyqtary ózgerdi.
30 Naýryz, 2020
Mine, kún men tún teńeletin, tabıǵat gúldenetin, barsha jurt yryzdyqqa keneletin Ulystyń uly kúni – áz Naýryz kelip jetti. Baǵzy babalarymyzdyń bul kúnge aıryqsha mán bergeni týraly kóne jazbalarda jıi aıtylady. Mysaly, grek tarıhshysy Kvınt Kýrsıı Rýftyń «Eskendir joryǵy» degen eńbeginde Ulystyń uly kúni tań shapaǵy qylań bergen mezette qaǵan ordasyna kún beıneli tý tigilip, alańǵa shymqaı qyzyl kıim kıgen 365 bozbala shyǵyp, jyl ishindegi árbir táýliktiń shejire-baıany sııaqty 365 kúı tartqany týraly tamsana baıandalǵan. Sodan soń eldiń batagóı abyzy ortaǵa shyǵyp, el tilegin Táńirge jetkizer 9 kúıin qobyzben tartady eken. Al Tan-shý jylnamasynda túrkilerdiń kóktem mezgilinde tasattyq berip, Táńirge táý etetini aıtylǵan. Jer-jahan jańarǵan, kóńilder aǵarǵan, dúnıe tazarǵan bul kúndi atalarymyz qasıetti taýǵa baryp Táńirge táý etip, kókke aq shashyp, otqa maı tamyzyp toılaǵan eken. Rashıd ad-dın men Ábilǵazy bahadúr bul kúndi Ergeneqonnan shyǵýymen baılanystyryp, ony erkindikke qol jetkizgen mereke retinde áspetteıdi. Ábý Raıhan ál-Bırýnı túrki jurtynyń naýryzdy «jańa kún» dep toılaıtynyn jazǵan.
22 Naýryz, 2020
Elbasy jáne Atatúrik: 19 sanynyń tylsymy
Tereń tarıhtan taǵylym izdep tin tartsaq, ar jaǵynan tutas túrkiniń tuǵyry bıik tolaǵaı tulǵalarynyń sulbasy sán-saltanatymen atoılap shyǵa keletini belgili. Álde bizdiń taǵdyrymyz atalarymyz alyp-alyp basqan osynaý abat aımaqtan bir eli ajyramaı, kindigimizdiń qara shańyraqta baılanǵanynan ba, kim bilsin?
19 Naýryz, 2020
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev halyqqa Úndeý jarııalap, elde alǵash ret engizilip otyrǵan tótenshe jaǵdaıdyń jónin egjeı-tegjeıli túsindirip berdi. Qazaqstanda bir aıǵa jýyq merzimde sanıtarlyq-epıdemııalyq sharalar kúsheıtilip, qaýipsizdikke basymdyq beriledi. Bul – eń áýeli halyqtyń amandyǵy úshin qabyldanǵan sheshim ekeni anyq.
17 Naýryz, 2020
Ult upaıy uranshyldyqpen túgendelmeıdi
Tabıǵat tolǵatyp, býsanyp, tirshilik ataýly túleıtin kezeń de kelip jetti. Jyl jyljyp, birlik pen berekeniń bastaýy – Amal merekesi tórge ozdy. Qys quryǵy ajyrap, jer aıaǵy bosaıtyn, kún shýaǵyn tógip, shuǵylasyn shashatyn bul mezette aǵaıyn bir-birimen saǵynysa kórisip, saqtaǵanyn dastarhanǵa salyp, bir-birine aqjarylqap tilegin aıtqan. Jastar jaǵy saýapty isterge asyǵyp, úlkender meıirlenip bata bergen. Osylaısha saharada kelisim men keshirim, tatýlyq pen týystyq saltanat qurǵan. Bir qýanarlyǵy, elimizdiń batys aımaqtarynda ǵana atalyp ótilip kelgen bul ıgi mereke qazir jalpyulttyq meıramǵa aınalyp barady.
16 Naýryz, 2020
Qazaq qashanda qyz syılaǵan halyq, qyzdaryn tórge otyrǵyzǵan el. Qyzdardy erekshe erkeletýge tyrysqan atamyz «qyz ósse – eldiń kórki» dep, olardyń sán-saltanatyna erekshe mán berip qaraǵan. Sondyqtan qazaq qyzdary qadym zamannan beri el aldyna shyǵyp án aıtqan, alaman aıtysqa qatysqan.
11 Naýryz, 2020
Abaı jáne onyń dúnıetanymy týraly aıtqanda oı-tanymynyń, ásirese shyǵystyq-dinı tereń tolǵamdarynyń qalyptasýyna yqpal etken tulǵalar týraly toqtalmaı ketý áste múmkin emes. Dala dástúri men halyq fılosofııasyn bala jastan boıyna sińirip, keıin medresede oqyp, til úırenip, ózdiginshe izdengen danyshpannyń Shyǵys pen Batysty tel emip, adamzattyq órege kóterilýine, árıne oqyǵan kitaptary men tálim alǵan ustazdarynyń tıgizgen áseri orasan zor bolǵany anyq. Abaıǵa áser etken sondaı tulǵanyń biri de biregeıi tatar halqynyń uly perzenti Shıhabeddın Marjanı (1818-1889) ekeni belgili.
19 Aqpan, 2020
Qordaıdaǵy janjal tez tutanyp, sońy qaqtyǵysqa aınaldy. Beıbit kúnde oq atylyp, jazyqsyz jandar opat boldy. Árıne, qaıǵyly jaǵdaı. Qaıtys bolǵan otandastarymyzdyń otbasylaryna kóńil aıtamyz. Jaralylardyń da tez saýyǵyp ketýin tileımiz.
17 Aqpan, 2020
Ámir Temir zamanynda ǵumyr keshken áıgili shyǵys oıshyly Ibn Haldýn degen oqymysty «Muqaddıma» atty eńbeginde órkenıetter men memleketterdiń de ómirge kelgennen keıin ósip, órkendeıtinin hám ýaqyty kelgende óletinin aıta otyryp, olardyń óshýine ynsapsyzdyq pen ysyrapshyldyqtyń sebep bolatynyn jazǵan eken.
06 Aqpan, 2020
Intellıgent – ıntellekt ıesi degen sóz. Abaısha aıtqanda «esti adam». «Intellıgensııa» sózin álemdik ádebıetke alǵash 1860 jyldary engizgen jýrnalıst Boborykın bul uǵymdy «shyǵarmashylyq jumyspen hám oı eńbegimen aınalysatyndar» degen maǵynada qoldanǵan.
23 Qańtar, 2020
«Ádilet, shapqat kimde bar...»
Jastar jyly jemisin bere bastady. Keshe Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Prezıdenttik kadr rezervine iriktelgen, elekten ótken, júzden júırik shyqqan jigerli jastardy Aqordaǵa arnaıy shaqyryp, pikirlesti. Bul júzdesýden bolashaqta el bıligine aralasatyn jastardyń qanattanyp ári jaýapkershilik júgin arqalap shyqqany anyq.
17 Qańtar, 2020
Lev Tolstoı ataqty «Arylý» (Voskresenıe) romanynda kezinde jigittik jeliktiń jeteginde ketken jas bekzadanyń kúnádan arylyp, sol arqyly kisilik kemeldikke jetýiniń kezeńderin keremet sýretteıdi. Romanda aryna daq túsirgen Maslovanyń aldynda aqtalýdan bastap, qoǵamnyń shynaıy keıpimen hám óziniń ishki jan dúnıesimen betpe-bet kelip, arpalysý arqyly arylǵan, tulǵalyq tolysýdyń satylarynan súrinbeı ótken Nehlıýdovtyń talaıly taǵdyry arqyly Abaısha aıtqanda «tolyq adamǵa» aınalǵan Tolstoıdyń ózin kórgendeımiz. Sondyqtan bul shyǵarma bizge uly jazýshynyń basty týyndysy bolyp kórinedi.
14 Qańtar, 2020
Túrkistan – tamyrlastyq tuǵyry
Túrkistan eki dúnıe esigi ǵoı, Túrkistan er túriktiń besigi ǵoı, Tamasha Túrkistandaı jerde týǵan, Túriktiń Táńiri bergen nesibi ǵoı!
20 Maýsym, 2018
Aımaqtyq ıntegrasııa nesimen mańyzdy?
Qazaqstan Prezıdenti táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynan bastap tamyrlas, taǵdyrlas, bir kezderi Túrkistan dep atalǵan ulanǵaıyr aımaq – Ortalyq Azııanyń ortaq máselelerin ózara sheshýdi kózdeıtin ıntegrasııalyq bastamalar kóterip kelgeni belgili. Osy maqsatta irgeles elderdiń basshylaryn tarıhı Ordabasyǵa shaqyryp, Ortalyq Azııa elderiniń odaǵyn qurýdy da usyndy. Alaıda aımaq elderi yntymaqtastyqty jandandyratyn bul bastamalarǵa túrli sebeptermen laıyqty deńgeıde qoldaý kórsete almaı keldi.
19 Naýryz, 2018
