Saıasat • 02 Maýsym, 2020
«KezBıdegi» kıkiljiń: taraptar ádil sheshimdi kútýde
Birden ashyp aıtsaq, munaı salasyna servıstik qyzmet kórsetetin «KezBı» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi – Mańǵystaýdaǵy maqtaýly kompanııalardyń biri. Atalǵan kompanııaǵa jumys isteýge tabanyn bir iliktirýdi armandap júrgen jan qanshama?! О́ıtkeni seriktestik jumysshylarynyń shuraıly turmysy, ýaqytymen alatyn jarytymdy jalaqysy qyzyqtyrmaı qoısyn ba! Sóıtken úlgili «KezBı» mekemesinde daý týdy. Kompanııanyń bir top jumysshysy mekeme aldynda ereýildetip turǵan vıdeo el aralap ketti. Qoldaryna ashýly sózder jazylǵan plakattar ustaǵan jigitterdiń aldyna shyqqan belsendi Memleket basshysyna úndeý joldaıdy.
Ádebıet • 02 Maýsym, 2020
Platon úńgiri Keıde samaladaı jarqyraǵan sansyz juldyzdarǵa tańdana qarap qalamyz. Alǵash ret aspanǵa qaraǵandaı. Osynsha sulýlyqty tuńǵysh kórgendeı. Keıde sý betinde jylt-jylt etip oınaǵan sáýlelerge tamsana kóz salamyz. Jel besiginde terbelip, qulpyra oınaǵan qyzyl gúlderdiń kózdiń jaýyn alǵan ásemdigine, aq kóbelekterdiń merekesine meıiriń qanbaı qarap turasyń. Buryn osynyń bárin nege kórmegenmin, jaryq dúnıeniń sonsha ǵalamatyn qalaı sezinbegenmin degendeı bolasyń. Ár kórgen saıyn alǵash kórgendeı ińkár bolý, yntyǵý qandaı ǵajap! Osynyń bári – jańa ári kóne dúnıe. Ár qaraǵan saıyn jańalyǵyn kóremiz be, eskiligin ǵana ańǵaramyz ba?
Ádebıet • 02 Maýsym, 2020
Qazaq oqyrmany Áýezovtiń atyn estigende eń aldymen «Abaı joly» romanyn eske alady. Uly aqyn men dańqty jazýshynyń esimderi bir ǵasyrdyń bederinde bite qaınasyp úlgerdi. «Abaı jolyn» eshqashan oqymaǵan, oqymaıtyn oqyrman da Abaı ómiriniń ár kezeńin Áýezovke «súıenip» aıtyp bere alatyn jaǵdaıǵa kelsek, bul qos alyptyń halyq jadynda áli talaı ǵasyrlar boıy birge saqtalatynynyń kepili. Biraq óz basyma qazaqtyń klassık jazýshysynyń «Abaı jolyna» deıin jazǵan shyǵarmalary jaqyn. Jıyrmanyń o jaq, bu jaǵynda ne oı baqqyzǵan otyzynda jazǵan áńgime, povesterin sonshalyqty tushynyp oqımyn. Onyń ishinde «Qaraly sulý» men «Qorǵansyzdyń kúni», «Kókserek» pen «Qarash-Qarash oqıǵasy» qatarly máńgilik ólmeıtin shyǵarmalarynyń jóni bólek. Qaraly sulýdyń qumarlyq bılegen jany men Ǵazızanyń taptalǵan ary, Qurmashtyń jazyqsyz ólimi men Baqtyǵuldyń qaıtpaǵan kegi ádebıet deıtin sıqyrly álemge emes, ómir atty tylsymnyń naq ózine jeteleıdi. Jazýshy ózi ómir súrgen dáýirdiń shyndyǵyn, adamdardyń bolmysyn, minez-qulyqtary men ádetterin, turmysyn has sýretkerge tán realıstik ádispen jasaǵan. Ol bergi dáýirdiń danyshpandary sııaqty «sıtatalardy sapyryp» otyrmaıdy. О́z dáýirine óz kózimen qaraıdy. Býyrqanǵan myń boıaýly tirshiliktiń ishinen ózine kerek boıaýlardy tańdap alyp sózben sýret salady. Sol úshin onyń keıipkerleri tiri sııaqty. Shynynda da «Kinámshil boıjetken» bir qalada jaldap alǵan páterinde áli de ómir súrip jatqandaı. «Sónip-janýdaǵy» áıelin ózine teń kórmeı tastap ketken tákappar Syzdyq qalada jeńiltek bıkelermen oınap-kúlip ómir súrip júr me eken! Solardyń ishinde bizge keıipkerleri dáýirmen birge jasasa beretin sııaqty kórinetin bir áńgime – «Oqyǵan azamat».
Tarıh • 02 Maýsym, 2020
О́tken tarıhqa kóz jibersek: 1911 jylǵy bir qujatta Qazaqstanda 5 mln 408 myń halyq boldy dep jazady. Onyń 3 mln 639 myńy qazaqtar eken. Osy tusta Qytaı men Mońǵolııada 100 myń qazaq ómir súrgen.
Tarıh • 02 Maýsym, 2020
Keshegi keńestiń qanquıly zamanyndaǵy tarıhtyń qatparyna úńilsek, mynadaı jantúrshigerlik derekter aldymyzdan shyǵady: 1921-1954 jyldar aralyǵynda KSRO-da «kontrrevolıýsııalyq» nemese «antısovettik» degen jalamen 3 mln 777 myń adam sottalyp, olardyń 642 myńy atý jazasyna kesilgen eken. Al Qazaqstandy jeke alyp qarasaq, qýǵyn-súrginge 103 myńǵa jýyq adam ushyrap, onyń 25 myńnan astamy atý jazasyna kesilipti. Olardyń basym bóligi ǵalymdar, mádenıet, saıasat jáne qoǵam qaıratkerleri syndy zııaly qaýym ókilderi edi. Iаǵnı jappaı saıası qýǵyn-súrgin jyldary qazaq zııalylary men memleket qaıratkerleriniń «qaımaǵy» sylyp alynyp, jazyqsyz jazaǵa ushyrady. Olardyń ishinde Qaraǵandy oblysynan shyqqan Álıhan Bókeıhan, Sáken Seıfýllın, Nyǵmet Nurmaqov, Janaıdar Sádýaqasov, Abdolla Asylbekov syndy qazaq halqynyń aıaýly uldary da bar edi...
