Ajyrasý nege azaımaı otyr?

Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetinde Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııa, BUU Damý baǵdarlamasy, Qyzdar ýnıversıteti men «Qazaqstannyń isker áıelder qaýymdastyǵy» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestiginiń uıymdastyrýymen «Qazaqstan damýynyń qazirgi kezeńindegi otbasy jáne otbasy qundylyqtary» degen taqyrypta respýblıkalyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa ótti. Mańyzdy basqosýdyń maqsaty – Qazaqstan Respýblıkasynyń genderlik jáne otbasylyq saıasat jónindegi tujyrymdamasyna otbasy dárejesi men otbasylyq qundylyqtardy aıqyndaýǵa jańa usynystardy engizý, qazir­gi zamandaǵy otbasy, otbasy tárbıesindegi ananyń rólin ny­ǵaı­tý, jastardy jarasymdy otbasylyq ómirge daıarlaý. – Elimizdiń álemdegi damyǵan 30 eldiń qataryna enýiniń sharttary tek saıası-ekonomıkalyq órleýmen ǵana shektelmeıdi, – de­di sharany ashqan Qyzdar ýnıversıtetiniń rektory Dınar Nóketaeva. – Ol qoǵamdyq ómirdiń mádenı-rýhanı órkendeýimen de astasyp jatyr. Qazirgi tańda, shyndyǵynda, álemde otbasylyq qundylyqtardy saqtaý men turaq­tylyǵy jóninde ózekti máseleler kórinis tapqan. Olar ajyrasýdyń kóbeıýi, tastandy bala, órkenıetti elderdegi bir jynystylardyń nekesi, azamattyq nekeniń beleń alýy, bala týý sanynyń azaıý­y, zańdy nekelik qatynastarǵa degen qushtarlyqtyń tómendeýi, t.b. bolyp jiktele beredi. Qazaq hal­qynyń týma bolmysyn­da otbasy turaqtylyǵyn saq­taý­­dyń, ul men qyzdy otba­sy­lyq ómirge daıyndaýdyń, jetim­derdi jasytpaýdyń, t.b. tereń gýmanıstik úlgileri qa­lyp­tasqan. Ádet-ǵurpymyz ben salt-dás­túrimizdiń ón boıyna sińi­ril­gen mundaı qundylyqtardy búgingi tańda qaıta jańǵyrtyp, ozyq, jetilgen, turaqtylyqty saq­taýǵa baǵdarlanǵan qyrlaryn tur­mys-saltymyzǵa qaıtadan en­gizý – qazirgi kezdegi reetnızasııa úde­risi­niń mańyzdy talaptarynyń biri. Odan ári sóz alǵan Áıelder isteri jáne otbasylyq-demo­grafııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııanyń hatshysy Sholpan Syzdyqova eli­mizdiń kóp ultty tarıhı tamyrlaryna negizdelgen otbasylyq qundylyqtardy saq­taýdyń mańyzdylyǵyn atap ót­ti. «Pre­zıdent N.Á.Nazarbaev otba­sy ınstıtýtyn nyǵaıtý men rý­hanı-adamgershilik tár­bıe­ni kóterýge erekshe kóńil bólip keledi. Memleket basshy­synyń usynysymen Otbasy kúni belgilenip, jyl saıyn «Me­reıli otbasy» ulttyq baı­­­qaýy ótkizilýde. 2015-2020 jyldarǵa arnalǵan otbasylyq qaty­nastardy, moraldyq-etı­kalyq jáne rýhanı-adamgershilik qundylyqtardy nyǵaıtý boıyn­sha jalpyhalyqtyq is-sha­ra­lar jospary júzege asyrylyp jatyr. Sondaı-aq, Elbasy usyn­ǵan bes ınstıtýttyq refor­manyń árqaısysy – úlken jaýap­ker­shilik jáne úlken jumys. Elbasy aıtqan «Úlken otbasy – úlken el» ulttyq jobasynyń mańyzy zor bolyp tabylady», – dedi genderlik saıasattyń búginin tilge tıek etken Sh.Syzdyqova. Al Qazaqstan isker áıelder qaýymdastyǵynyń prezıdenti Raýshan Sársembaeva otbasy, otba­sylyq qarym-qatynas, otbasy qun­dylyqtaryn saqtaýǵa áser etetin oń jáne teris faktorlardy atap óte kele, statıstıkalyq málimetterdi keltire ketti. On­da jylyna 360 myń balanyń dúnıege kelýi jaqsy kórsetkish bolǵanymen, ókinishke qaraı, jyldan jylǵa ajyrasý jaǵdaıy kóbeıip, tolyqqandy otbasy sany azaıýda eken. 2005 jyly ajyrasqan otbasy sany 35 834 bolsa, 2015 jyly 53 293-ke jetken. Zańdy nekede turmaıtyndardyń sany artýda. Bul ótken jylǵa qaraǵanda 6,6 paıyzǵa ósken. Nekesiz bala tabý kórsetkishi ósken. Kóp balaly otbasylardyń jaǵdaıy áli de máz emes. Sondaı-aq, baıandamashy qoǵamdaǵy osyndaı ahýaldardyń óz deńgeıinde sheshimin tabýda qazaq qyzyn tárbıeleýde, berik otbasyn qurýda Qyzdar ýnıversıtetindegi «Qyz Jibek» klýby men oqý orny janyndaǵy Genderlik ınstıtýttyń alar ornynyń ereksheligine toq­talyp, ınstıtýt genderlik zertteý­ler salasynda dástúrshildik pen jańa­shyldyqty negizge alýdy qoldaı otyryp, keıbir dilimiz ben dúnıetanymymyzǵa saı kele bermeıtin batystyq jaǵymsyz sıpatty qundylyqtardy teriske shyǵaratyn, onyń teorııalyq-ádisnamalyq negizderin usynyp otyrǵanyn tilge tıek etti. Gúlzeınep SÁDIRQYZY, «Egemen Qazaqstan»