Jesir me, jer ıelengen kesir me?

Elimizge oralyp jatqan qandastarymyz óz shama-sharqynsha baspana turǵyzyp alýda. Solardyń qatarynda Ermahanovtar otbasy da bar. Áýlet Almaty oblysy aýmaǵynda óz kásipterin jasap, meken ete bastaıdy. Alaıda, segiz qyzdyń ortasynda ósip jetilgen eki uldyń biri qapelimde qaıtys bolyp ketedi. Kúdik baýyrlarynyń azamattyq nekedegi áıeline túsedi. Onyń da ózindik sebepteri joq emes. Redaksııamyzǵa hat joldaǵan Almaty oblysy Ile aýdany Túı­mebaev aýylynyń turǵyny Gúlnara Ermahanova 2004 jyly О́zbekstanda ákeleriniń jyldyq asyn berip, Qazaqstanǵa kóshe bas­taǵandyqtaryn jazypty. Al­dymen ápkesi Perdegúl men anasy Sobyq Qazaqstanǵa kósh basyn tiregen. Kóshpes buryn anasy Qara­qalpaqstandaǵy úıin kúıeý balasy Ábdiǵapparǵa senimhat berip, 4000 dollarǵa satqyzǵan kórinedi. Sol aqshaǵa Uzynaǵash aýylynyń turǵyny S.Eleýovten 0,1 gektar jer telimin satyp alypty. Satyp alý mámilesine qatysty sózinde Gúlnara bylaı deıdi: «Shesheme jezdem J.Dáýletbaev, S.Elýbaev, S.Dáýletbaev jáne aǵam P.Ermahanov kelip, S.Eleýbaevtyń jer ýchaskesin satyp alaıyq, dep úgittep jatyr eken. Kópshiliktiń pikirin qup kórgen sheshemiz ápkem Perdegúlge aqshany sanap, satý­shyǵa berýin surady. Al satý­shy­­nyń áli qazaqstandyq azamat­ty­ǵy bolmaǵandyqtan, onyń áıeli Q.Abdıbaevanyń atynan senim­hatpen satylyp, Uzynaǵash aýyly ákiminiń sheshimimen akt ja­salyp, bas jospar ázirlenip berildi». Aıta ketý kerek, satyp alynǵan Saýryq batyr kóshesi 77A jer ýchas­kesindegi úı irgetasynyń qa­lanýyna M.Esimbaev, A.Erma­hanova, B.Ermahanova, J.Ahmetova, P.Ermahanov, S.Qojahmetov, J.Erma­hanova, Q.О́teev, P.Erma­hanova, S.Aljanov jáne t.b. kómek­tesipti. Artynan tolyq bitken úıde 2008 jyldyń 28 qańtarynda shesheleri Sobyq 76 jasynda qaı­tys bolady. Al anasyna qaras­qan J.Ermahanova otbasymen óz­deri salyp alǵan úıge kóshedi. Sonymen, baspana 2010-2011 jyldary qańyrap bos qalady. Úıdiń alǵashqy salyǵyn marqum analary tiri kezinde, ıaǵnı 27.08.2007 jy­ly 650 teńge tólegeni jónindegi túbir­tek te bar eken. Daýdyń basy 2012 jyldyń jazynda baýyrlary P.Ermahanov ózimen K.Baımatovany ertip ákel­gennen keıin bastalady. О́zbek­stannan kelgen Kamıla ol jaqtaǵy óz úıin 11 myń AQSh dollaryna satyp, «Kaspıı bankine» salyp qoıǵandyǵyn Perdebaıǵa qulaq­qaǵys etse kerek. Qalaı bolǵan kún­de G.Ermahanova aǵasy men jeń­gesiniń aralary urys-keristen aryl­mady deıdi. Onyń aıtýynsha, Kamıla kúıeýin jamandaýdy daǵdyǵa aınaldyrǵan. Sodan ne kerek, 14.01.2014 jyly K.Baımatova áýlet múshelerine telefon shalyp, P.Ermahanovtyń qatty aýyryp jatqanyn habarlaǵan. Artynan onyń jeńil avtokólik astynda janshylyp qalǵany belgili bolypty. Qaıǵyly jaǵdaı oryn alǵan jerge aldymen polısııa men jedel jár­dem qyzmetkerleri jetip, japa shegýshini aýrýhanaǵa alyp ketedi. Bular jetken kezde aǵalarynyń kóz jumǵanyna 5-6 saǵattaı ótipti. Qapelimde baýyrlarynan aıyrylyp qalǵan áýlet músheleri P.Ermahanovtyń denesin saraptamadan ótkizbeı, musylmandyq saltqa júginip jer qoınyna tapsyrady. Alaıda, esterin jıysymen, onyń ústine Kamılanyń is-áre­ketterinen «K.Baımatova óltirýi múmkin» degen kúdik týyndapty. Oǵan sebep te joq emes sııaqty. Gúlnaranyń aıtýynsha, aǵasy tájirıbeli júrgizýshi retinde avtokóligin domkratpen kóterip, astyna tireýish qoımaýy múm­kin emes. Sol kúni bala kútimi­men otyr­ǵan áıeldiń bes saǵat­taı syrtqa shyǵyp ketýi de kúdikti kóringen. Budan basqa, máıithanadan ólgen baýyrlarynyń denesin alar kezde K.Baımatova sol jerdegi dárigerge: «Sen ket! Ýdaı massyń, araq iship alǵansyń», dep orynsyz aıqaı­la­ǵan. Odan basqa, deneni úıge alyp kelgen kezde de K.Baımatova 2-3 saǵatqa syrtqa shyǵyp ketipti. Tý­ǵan baýyrlaryn jerlegennen keıin ap­tanyń ár beısenbisi qara­shańy­raqqa týysqandary baryp turypty. Biraz ótkennen keıin K.Baımatova kúıeýi jaǵyn úıge kirgiz­beı tastaǵan. Al osy kez qaza bolǵan kúıeýiniń inisi jeńgesimen birge turyp kelipti. Sonymen ne kerek, áýlet músheleri ózderine tıe­­sili jer aýmaǵyn keri qaıtaryp al­maq nıetimen notarıýsqa júginip, Jambyl aýdandyq sotyna talap aryz berip, K.Baımatovanyń zańsyz ıeligindegi jerdi talap etken. Sot oty­rysy kezinde K.Baımatovanyń balasy Nursultannyń ákesi Perde­baı Ermahanov degen týýy týraly kýálik bar ekeni anyqtalyp otyr. 20.11.2014 jyly Almaty ob­lys­tyq sotynda 28.04.2014 jyly Jambyl aýdandyq sotynyń P.Er­mahanovty K.Baımatova balasynyń ákesi dep taný týraly sheshimi bar­lyǵy belgili bolady. Osy oraı­da G.Ermahanova: «Baýyrlary bolsaq ta, bul jaıly jeti aı boıy nege bilmedik?», degen tandanystaryn da jasyrmaıdy. Sondyqtan da 20.11.2014 jylǵy oblystyq sot qaýlysynyń jáne Jambyl aýdandyq soty sheshiminiń kúshin joıý týraly talap aryz beredi. Onyń ústine Sobyq Moldabaeva 700 AQSh dollaryna jer satyp alǵandyǵy týraly qolhat ta tabyla ketedi. Almaty oblystyq sotynyń 31.03.2016 jylǵy qaýlysynda bylaı delinedi: «...bul jaıttar aryzdanýshy buzýdy surap otyrǵan sot sheshimin qabyldaǵan kezde málim bolǵan jáne sot sheshiminde bul jaıttarǵa qatysty baǵa berilgen. Al aryzdanýshynyń sóz bolyp, sot­qa usyna almaýy onyń is júr­gizýine olqylyǵy bolyp tabylady». Alaıda, G.Ermahanova sot sheshimi 20.11.2014 jyly shyqqan­da qolhat áli tabylmaǵandyǵyn, sondyqtan sot tarapynan buǵan baǵa berilmegendigin alǵa tartyp otyr. Olaı bolsa, sot uıǵary­my­nyń ýájdeý bóligindegi «aryz­danýshynyń qolhatty joǵaltyp alyp, sotqa usyna almaýy onyń is júrgizý olqylyǵy bolyp taby­lady», dep jazylýy zańmen qa­bys­paı turǵandyǵyna nazar aýdart­qan. Joǵarǵy Sottyń «Aza­­mattyq ister boıynsha sot akti­lerin jańadan ashylǵan mán-jaı­lar boıynsha qaıta qaraý­dyń keıbir máseleleri týraly» 25.12.2007 jylǵy №12 normatıvtik qaýlysynyń 10-tarmaǵynda bylaı kórsetilgen: «Taraptyń qoıyl­ǵan talaptarǵa negizdeme retinde dáleldemeler bermeýi, ne talapqa qarsy aryz bermeýi, ne tarap bas­qa taraptaǵy nemese úshinshi tul­ǵa­daǵy dálelderdi talap etýge kómek kórsetý týraly ótinishti sotqa ber­meýi iske qatysýshy tulǵanyń is júr­gizý olqylyqtary bolyp taby­lady. Mundaı is júrgizý olqy­lyq­tary zańdy kúshine engen sot aktisin jańadan anyqtalǵan mán-jaılar boıynsha qaıta qaraýǵa negiz bolyp tabylmaıdy», dep kórsetilgen. G.Ermahanova qolhat basqa taraptarda bolmasa «men olardan talap etýge kómek kórsetý týraly ótinishti sotqa qalaı bermekpin?», dep ýájdiń qısynǵa kelmeı turǵan­dyǵyn aıtady. Azamattyq pro­sestik kodekstiń 427-baby 2-tar­­maǵynyń 3-tarmaqshasyna sáıkes eger sot zańdy durys túsin­dir­mese, materıaldyq quqyq nor­ma­­lary buzylǵan nemese durys qol­danylmaǵan dep esepteledi emes pe? Joǵaryda atalǵannyń negizin­de APK-niń 451-baby 2-tarmaǵy 5-tarmaqshasy boıynsha Almaty oblystyq sotynyń 31.03.2016 jylǵy uıǵarymynyń kúshin jo­ıyp, jańadan qaraýǵa jiberýdi usynyp otyr. Bul rette jańadan ashylǵan mán-jaılarǵa baılanysty Almaty oblystyq sotyna alǵash ret aryzdanyp, jalǵyz dálel – Q.Abdıbaevanyń qolhaty berilipti. Ol qolhat joǵala jazdap, advokat arqyly keri qaıtarylǵan. G.Ermahanova qolhattan ózge de mán-jaılarǵa nazar aýdartady. Onyń paıymynsha, K.Baımatova balasy Nursultanǵa jalǵan týý týraly kýálik jasatýy da múmkin eken. Sondyqtan da Almaty oblysy Jambyl aýdanynyń ishki ister bólimine shaǵymdanypty. Ishki ister bóliminiń basshysy polısııa podpolkovnıgi T.Berkinbaevqa jaz­ǵan aryzynda Gúlnara aǵasynyń K.Baımatovamen azamattyq nekede bolǵandyǵyn, al sot inisiniń jaýaptary arqyly tolyq dáleldengendigi týraly jazǵandyǵyn atap kórset­ken. Qaperge sala keteıik, K.Baı­matova óziniń talap aryzynda P.Er­ma­hanov­pen 2003-2004 jyldar ara­ly­ǵynda birge turǵanyn, aralaryn­da Nursultan Perdebaıuly Baı­matov degen uldyń 26.07.2007 jy­ly týylǵandyǵyn jazǵan bolatyn. Gúlnaranyń sózine qaraǵanda, aǵa­sy Perdebaı birinshi áıeli J.Ah­metovadan ajyrasyp, 2012 jyly ǵana K.Baımatovamen tanysyp, О́zbekstannan kóshirip aldyrypty. P.Ermahanov qaıtys bolǵannan keıin úıdi ıelený úshin Kamıla ekinshi aǵasy Qoılybaımen birge turyp, ony sotqa múddeli tulǵa retinde kýá etip aparǵan kórinedi. Sondyqtan apaly-sińlili áýlet músheleri N.Baımatovtyń sotqa usyn­ǵan týý týraly kýáliginiń zańdy­lyǵyna kúdikteri barlyǵyn da ja­syrmaıdy. О́ıtkeni, kýálik tek bir tilde, ıaǵnı orys tilinde tol­ty­rylypty. Al mórindegi jazý ózbekshe. AHAJ meńgerýshisiniń aty-jóni bolǵanymen qoly qoıyl­maǵan. Kýálik 30.07.2004 jyly Tash­kent qalasynda berilse, aǵa­sy­nyń birinshi áıelinen týǵan Saltanat atty qyzǵa berilgen týý týraly kýálik ózbek tilinde toltyrylyp, Tashkent vılaıatıniń Chırchık qala­syn­da týylǵandyǵy jónindegi AHAJ meńgerýshisiniń qoly qoıy­lyp, mórmen birge shtamp ta ba­syl­­ǵan. Qalaı bolǵan kúnde biz Jam­byl aýdandyq sotynda talap­ker retindegi K.Baımatovanyń sózin de bergendi jón kórdik. Ol óz sózin­de bylaı deıdi: «2005 jyly men jaýap­kerden Jambyl aýdany Uzyn­­aǵash aýyly, Saýryq batyr kóshe­­sindegi №77-a ýchaskesindegi 0,1000 ga. jerdi 700 AQSh dollaryna satyp aldym. Ol týraly jaýapker óz qolymen qolhat jazyp berdi. Jerdiń tek ákimshiliktiń sheshimi bolǵan, al memlekettik aktisi joq edi. Sondyqtan onyń bar­lyq qujattaryn jasaý úshin jaýap­ker maǵan notarıaldyq senim­­hat berdi». Alaıda, K.Baı­matova joldasy qaıtys bolǵan­nan keıin Q.Abdıbaevanyń senim­hat­­taryn keri qaıtaryp al­ǵan­dy­ǵy­na shaǵymdanypty. Bun­daı senimhat jer telimin satýshy Quralaı Abdıbaeva tarapy­nan Sobyq Moldabaevaǵa da beril­gen­digin, alaıda, ol tek sot sheshimi shyqqannan keıin ǵana tabylyp otyrǵandyǵyn joǵaryda atap kettik. Sondaı-aq, P.Ermahanovtyń baýyry Qoıgeldiniń 2003 jyldan bastap baýyry P.Ermahanov pen K.Baımatova azamattyq nekede bolǵandyǵyn, ekeýine ortaq Nursultan atty balanyń 2004 jyly týylǵandyǵyn rastaıdy. Bul turǵydan kelgende Qoıly­baı Qudaı­bergenovtiń múd­deli tulǵa retindegi sotta kýálik berýi qan­­sha­lyqty ádildikke ja­qyn deı ala­­myz. Olaı deıtin sebebi­­miz, G.Erma­hanova onyń K.Baı­matova­­men birge turǵandyǵyn aı­typ otyr. Oraıy kelgende sot P.Er­ma­­hanov­tyń bu­ryn­ǵy áıeli Jámı­la Ahmed­ova­dan 2012 jyly ajyras­qan­dy­ǵyn da qaperge alǵany jón sııaqty. Qoryta aıtqanda, sot tarapynan osy senimhattardaǵy jazbalar men qoltańbalarǵa saraptama jasalyp, onyń jazylý ýaqyty naqty anyqtalǵanda ǵana máseleniń mán-jaıy ashyla túsetini anyq. Jáne de ortadaǵy Nursultan atty balanyń bıologııalyq ákesi kim ekendigin anyqtaý úshin DNK-test júrgizýdi de oryndy sanaımyz. Sonda ǵana kimniń kim ekeni anyqtalatyny aıtpasa da túsinikti. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan»