Premer-mınıstr Oljas Bektenov Memleket basshysynyń kólik-tranzıttik áleýetti damytý jónindegi tapsyrmasyn iske asyrý barysyna arnalǵan keńes ótkizdi. Jıynǵa Kólik mınıstri Nurlan Saýranbaev pen «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasynyń basqarma tóraǵasy Talǵat Aldybergenov qatysyp, atqarylǵan jumys týraly baıandady.
Keńeste ınfraqurylymdy jańǵyrtý, sıfrlyq tetikterdi engizý, salanyń ekonomıkalyq ósimge qosatyn úlesin arttyrý mindetiniń oryndalý sapasy men merzimine basa mán berildi. Resmı derekterge sáıkes, 2025 jyldyń qorytyndysynda kólik pen qoımalaý sektoryndaǵy jalpy ónim kólemi 12,2 trln teńgege jetken. Bıylǵy qańtar-naýryz aılarynda sala ósimi 12,8 paıyz boldy.
Avtomobıl jolyna qatysty aýqymdy jobalar júzege asyryldy. Byltyr el ishinde 353 mln tonna júk avtokólik arqyly tasymaldanǵan. «Qalbataý – Maıqapshaǵaı», «Taldyqorǵan – О́skemen», «Atyraý – Astrahan» men «Qaraǵandy – Almaty» baǵyttaryn qamtıtyn jalpy uzyndyǵy 2 myń shaqyrym bolatyn tórt iri joba aıaqtaldy. Qazir «Aqtóbe – Qyzylorda», «Beıneý – Sekseýil», «Ortalyq – Batys», «Qaraǵandy – Jezqazǵan» baǵyttary men Saryaǵash aınalma jolyn qamtıtyn tranzıttik dálizderdi damytý jalǵasyp otyr. Jalpy alǵanda, jol jóndeý 13 myń shaqyrymdy qamtydy.
Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń ishki shekaralaryndaǵy ótkizý beketterin jańǵyrtýǵa qatysty jobalar kezeń-kezeńimen iske asyp jatyr. О́tken jyly eki nysanda jumystar aıaqtaldy. Qazir 37 bekette qurylys jumystary júrgizilip, tolyq aıaqtaý 2027 jylǵa mejelengen. Premer-mınıstr ótkizý beketterindegi jańǵyrtý jumystary baıaý júrip jatqanyn synǵa alyp, barlyq operasııalyq úderisterdi jedeldetýdi tapsyrdy.
Temirjol kóligi tranzıttik áleýettiń negizgi tireginiń biri sanalady. Ulttyq kompanııa málimetinshe, 2025 jyly tranzıttik tasymal kólemi 33 mln tonnaǵa jetip, aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 20 paıyzǵa artqan. Jalpy, tasymal kólemindegi tranzıttiń úlesi 10 paıyz boldy. Bıylǵy alǵashqy toqsanda tranzıt 8 mln tonnadan 9 mln tonnaǵa deıin ósip, 14 paıyzdyq ósim kórsetken. Konteınerlik tasymal kólemi de 6 paıyzǵa ulǵaıdy.
Keńeste Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytyn damytý máselesine erekshe nazar aýdaryldy. Júk jetkizý merzimin qysqartý, «Altynkól – Potı/Batýmı» baǵytynda ótpeli tarıfter engizý, Ázerbaıjan men Grýzııadaǵy seriktesterdiń sıfrlyq júıelerimen yqpaldasý baǵytynda naqty jumystar júrgizilip jatyr. Qazir uzyndyǵy 3,9 myń shaqyrym bolatyn temirjol jelilerinde iri ınfraqurylymdyq jobalar júzege asyrylyp keledi. Olardyń qatarynda «Moıynty – Qyzyljar» men «Baqty – Aıagóz» jańa jelileriniń qurylysy, «Altynkól – Jetigen», «Shalqar – Beıneý», «Beıneý – Mańǵystaý» ýchaskelerin jańǵyrtý bar.
Úkimet basshysy «Baqty – Aıagóz» temirjol jelisiniń qurylysy barysynda resýrs jetkiliksiz jumyldyrylǵanyn aıtty. Nysandaǵy tehnıka men jumys kúshiniń tapshylyǵy jobanyń qarqynyna keri áser etip otyrǵany aıtylyp, tıisti sharalar qabyldaý tapsyryldy. Memleketaralyq túıisý beketteriniń ótkizý qabiletin jylyna 100 mln tonnaǵa deıin jetkizý qajettigi de nazarǵa alyndy. Bul qadam halyqaralyq júk tasymalynyń kólemin ulǵaıtyp, ótkizý beketterindegi rásimderdi jeńildetýge múmkindik beredi.
Temirjol vokzaldaryn jańǵyrtý jumystary da kún tártibinen túsken joq. Premer-mınıstr qurylys qarqynynyń baıaýlyǵyn synǵa alyp, bıyl barlyq qurylys-montaj jumystaryn aıaqtaýdy tapsyrdy.
Teńiz ınfraqurylymyn damytý máselesi boıynsha Aqtaý men Quryq porttarynyń áleýetin tıimdi paıdalaný qajet ekeni aıtyldy. Bıyl Aqtaý portynda 1,3 mln tekshe metr kóleminde sý túbin tereńdetý jumystary júrgizilýge tıis. Úkimet basshysy «Aqtaý – Baký» baǵytyna arnalǵan alty konteıner tasyǵysh kemeni satyp alý rásimderiniń sozylyp ketkenine nazar aýdaryp, jańa kemelerdi iske qosý jumysyn jedeldetýdi tapsyrdy.
Azamattyq avıasııa salasynda da ósim bar. Byltyr 20,8 mln jolaýshy tasymaldanyp, áýejaılar 31,8 mln adamǵa qyzmet kórsetti. Jolaýshylar aǵynynyń basym bóligi Astana men Almaty áýejaılaryna tıesili. 2028 jylǵa deıin 11 ınfraqurylymdyq jobany júzege asyrý josparlanǵan. Onyń ishinde tórt jańa áýejaı salý, eki ushý-qoný jolaǵyn jańartý men bes qaladaǵy ın- fraqurylymdy jańǵyrtý kózdelgen. Bıyl halyqaralyq baǵyttar geografııasy 30 el boıynsha 135 marshrýtqa deıin keńeıedi.
Prezıdent tapsyrmasyna sáıkes qabyldanǵan sharalar nátıjesinde áýe kompanııalaryna avıaotyn baǵasy tómendetildi. Qazir áýejaılardaǵy otynnyń bir tonnasy shamamen 800 dollardy quraıdy, bul óńirlik naryqtaǵy básekege qabilettilikti arttyra tústi. Nátıjesinde, el áýejaılaryna jańa sheteldik áýe kompanııalary kele bastady. Olardyń qatarynda Centrum Air, Shiraq Avia, Martinair, One Air, Atlas Air, MNG Airlines bar.
«KTZ Air Cargo» júk áýe kompanııasynyń marshrýttyq jelisin keńeıtý jospary da talqylandy. Bul bastama kólik júıesiniń turaqtylyǵyn kúsheıtýge baǵyttalǵan. Premer-mınıstr shaǵyn avıasııaǵa arnalǵan áýe kemelerin satyp alý máselesinde de olqylyqtar bar ekenin atap ótip, qajetti qarjylandyrý tetikterin pysyqtaýdy tapsyrdy.
Kólik salasyn sıfrlandyrý kezeń-kezeńimen júrgizilip keledi. Qazir álemniń 42 eline júk tasymaldanady. Sheteldik ruqsat blankileriniń sany 2022 jylmen salystyrǵanda úsh ese artqan. Rásimderdi ońtaılandyrý maqsatynda blankilerdi berý elektrondyq formatqa kóshirildi. CarGoRuqsat júıesi engizilip, Qytaımen sheksiz almasý múmkindigi qamtamasyz etildi. Sheteldik ruqsat qujattarynyń 70 paıyzy sıfrlandyrylǵan. Bıylǵy naýryzda Túrki memleketteri uıymyna múshe eldermen e-Permit qanatqaqty jobasy iske qosyldy, halyqaralyq júk tasymalyna arnalǵan e-CMR júıesi de tájirıbelik rejimde engizile bastady. Bul sheshimder rásimderdiń ashyqtyǵyn arttyryp, ýaqyt pen ákimshilik shyǵyndardy qysqartýǵa baǵyttalǵan.
Úkimet basshysy halyqaralyq seriktestermen birlesip ruqsat qujattaryn sıfrlyq formatqa kóshirý jumysyn jalǵastyrýdy tapsyrdy.
«Prezıdent tranzıt áleýetin eldiń negizgi básekelik basymdyǵy retinde únemi aıtyp keledi. Degenmen tapsyrmalardy oryndaý barysynda qarqyn jetkiliksiz. Barlyq baǵyt boıynsha jumysty shıratyp, nátıjege qol jetkizý qajet. Bul máseleni ózim tikeleı baqylaýda ustaımyn», dedi O.Bektenov.