О́z zamanynda jer men eldi qorǵaǵan batyr beınesi – búginde tasqa aınalǵan jádiger. Mańǵystaý óńirindegi qaraǵandy qyzyqtyratyn kóp jádigerdiń biri – Ústirt jazyqtyǵynyń Báıti qudyǵynyń mańynan arheologter tapqan músin úlgisindegi bizdiń dáýirimizge deıingi IV–II ǵasyr jaýyngerleriniń portretteri.
– Ústirt jazyǵynda ornalasqan Báıti-3 dinı tabyný orny HH ǵasyrdyń aıaǵynda zertteldi. Bul jerden 40-qa jýyq adam beınelengen balbal tastardyń synyqtary, qurbandyq tastar tabylǵan. Balbal tastar batyr ata-babalarynyń sımvoldyq maǵynasyn kórsetken. Sondaı-aq úlken tas qurylys – ǵıbadathana qaldyqtary tabylǵan. Bul eskertkishtiń dıametri 19 metr, ishki bólmelerdiń bıiktigi 3 metrge deıin. Qurylystyń syrtqy pishini – kúmbezdi sılındr, eki satyly bolyp keledi. Kúmbezdiń bıiktigi 10 metrge deıin bolǵan dep joramaldanady. Qurylystyń ishki bólmeleri josparda dúnıeniń tórt buryshyna baǵyttalǵan, shańbaq pishindi. Shańbaqtyń ortasynda kishkene dóńgelek zaly ornalasqan edenine tórtburyshty qurbandyq tas qoıylǵan. Báıti-3 dinı tabyný orny bizdiń zamanymyzǵa deıingi V-I ǵasyrlarda paıdalanylǵan. Ǵımarattyń uzyndyǵy 3 metr. Syrtqy qaptamaly qabyrǵasynyń qulap qalǵan qalanymdary muqııat óńdelgen, bir-birine qııýlastyrylǵan tas bloktary onyń bıiktigin 5 metr nemese odan da joǵary dep anyqtaýǵa múmkindik beredi. Qurylystyń syrtqy formasy eki satylyq qurylymnan – sılındr men kýpoldan turady. Ishki bólmeler jospary dúnıeniń tórtburyshyn nusqaǵan jerinde, aıqysh sáýleler ishinde edenge tórt buryshty qurbandyq shalatyn tastan jasalǵan shaǵyn ot jaǵatyn altar qoıylǵan dóńgelek zaldy quraıdy, deıdi «Mańǵystaý memlekettik tarıhı-mádenı qoryǵy» MM «Arheologııa jáne sáýlet» bóliminiń mamany Jadyra Amanbekqyzy.
Mamannyń aıtýynsha, 1993–1998 jyldar aralyǵynda júrgizilgen arheologııalyq zertteýler nátıjesinde tabylǵan tabıǵı som tastardan qashalǵan jaýyngerler músinderi, onyń antropologııalyq erekshelikteri, aqınaq qanjarlary, qısyq qylyshtary, áshekeıleriniń pishinderi bul eskertkishtiń ýaqyty b.d.d. birinshi myńjyldyqtyń ekinshi jartysyna sáıkestigin dáleldeıdi. Eskertkishtiń syrtqy dıametri 16 metr dóńgelek pishindi, ishki bólmeleri tepe-teń shańbaq tárizdi dúnıeniń tórt buryshyna baǵyshtalyp ornalassa, qabyrǵalary men ishki edeni sheberlikpen óńdelip, bir-birine qıystyrylyp qurastyrylǵan. Eskertkishter 2003 jyly jergilikti dárejede memlekettik qorǵaýǵa alyndy.
Mańǵystaý oblysy