El gazeti irgeli jobalardy júzege asyra bastady

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Qazaqstan halqyna bıylǵy joldaýynda Úkimetke «Sı­fr­­ly Qazaqstan» baǵdarlamasyn daı­­yn­daýdy tapsyrǵany belgili. «Ege­men Qazaqstan» gazeti Aqpa­rat jáne kommýnıkasııalar mınıstr­li­giniń qoldaýymen Elbasy tapsyrma­syna qatysty birneshe mańyzdy jo­bany qolǵa alǵan bolatyn. Keshe Astanadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphanada osy oraıda birqatar joba jurtshylyq nazaryna usynyldy.

«О́tken jyly «Egemen Qazaq­stan» basylymy jańa format­ta shy­ǵa bastasa, bıyl ulystyń uly kú­­ninde sıfrly qyzmet kórsetý boı­yn­sha úsh birdeı mańyzdy joba­ny tanystyrmaqpyz», dedi basylym basshysy Darhan Qydyráli. Jo­ba­lardyń alǵashqysy – «Egemen Qazaqstan» gazetiniń júz jyldyq ta­rı­hyndaǵy barlyq nómirlerin ska­nerleý arqyly túgeldeı sıfr­ly nusqaǵa kóshirý. Gazettiń «Ush­qyn» degen ataýmen alǵash 1919 jyl­ǵy 17 jeltoqsanda shyq­qan ke­zinen bastap, «Eńbek týy», «Eń­­bek­shil qazaq», «Eńbekshi qazaq», «So­­sı­aldy Qazaqstan», «So­sıa­­lıs­tik Qazaqstan», «Egemen Qazaqs­tan­ǵa» deıingi nómirleri sı­fr­ly mu­ra­ǵatqa jınaqtalady. Bul jumys Al­matydaǵy Ulttyq kitap­ha­namen bir­le­se jasalyp jatyr. Bú­gin­ge deıin ga­zettiń 1940 jylǵa deı­ingi sandary ska­nerden tolyqtaı ótip boldy. «Egemen Qazaqstannyń» arhıv­te­gi qaǵaz nusqasyn elektrondy for­mat­qa kóshirý birinshiden, asa qundy mu­raǵatty saqtaýǵa múm­kin­dik berse, ekin­shiden, gazetti já­ne gazet arqyly Qazaqstan tarıhyn zertteýshiler úshin asa tıimdi bol­maq. Muraǵatty to­lyqtaı sıfrly for­matqa kóshirý ke­lesi jyly aıaq­talady.

 Ekinshi joba – «Sıfrly Qazaqstan: Máńgilik El muralary» dep atalady. «Egemen Qazaqstan» foto­muraǵatynda Qazaqstannyń ót­ken ǵasyrdaǵy jáne jańa dáýir­de­gi turmysyn, táýelsizdiktiń ma­­ńyz­dy sátterin beıneleıtin sý­ret­­ter saqtalǵan. Sonymen qa­tar, Prezıdent Nursultan Nazarbaev­tyń, memleket, qoǵam já­­ne má­de­nıet qaıratkerleriniń, ataq­ty sport­shylardyń, Qazaqstan qa­la­la­ry men kórikti jerleriniń sı­rek foto­sýretteri bar. Wikibilim qo­ry­men birlesken ekinshi joba ne­gi­zinde bul sýretterdi Ýıkıpedııa on­laın-ensıklopedııasy arqyly ju­­rt­­shylyq nazaryna usyný bastaldy. Bul da asa qundy fotomaterıaldar­dy joǵalýdan saqtaıdy jáne sırek sý­retter arqyly Qazaqstannyń bir­neshe ondaǵan jyldar burynǵy ómi­ri­ne kóz salýǵa múmkindik be­re­di. Ol ma­terıaldarǵa «Egemen Qazaqstan­­nyń» avtorlyq quqyǵy to­lyǵymen saqtalady.

 Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen Sıngapýrdyń negizin qalaýshy Lı Kýan Iý-diń kezdesýi, 1991 jyl, 19 qyrkúıek (Wikimedia Commons saıtyna qoıylǵan sýret)[/caption] «Búkil dúnıe júzindegi má­tin­de­r­diń, foto, beıne­ma­te­rıal­dardyń er­kin aınalymyn qamtamasyz etetin eń úlken repozıtarıı Wikimedia Commons dep atalady. Álemniń kez kelgen jerinen Qazaqstanǵa qatysty aqparat, fotomaterıal izdegen adam­dar­dyń eń birinshi kiretin jeri osy. Bul júıe zańdy túrde kez kelgen ma­terıaldy taýyp alyp, avtorlyq qu­qyqty saqtaı otyryp, zańdy túr­de qoldanýǵa múmkindik beredi. Son­dyqtan, osy usynysty qoldap, «Egemen Qazaqstandy» jańartý baǵ­darlamasynyń bir bóligi retinde qol­ǵa alǵan gazet basshysyna rahmet aı­tamyz», dedi Wikibilim qorynyń basshysy Raýan Kenjehanuly.

Naýryz meıramy qarsańynda «Egemen Qazaqstan» gazetiniń jańa saıty iske qosylady. Bul – basylymnyń úshin­shi jobasy. О́tken jyldyń orta­synan beri gazettiń ınternettegi nusqasyn jetildirý jolynda biraz jumys jasaldy. Internet-redaksııa derbes basylym retinde ózi daıyndaıtyn sapaly aqparattardy kóbeıtýge basymdyq berdi. Ol maqalalardyń keı­biri otyz myńǵa deıin oqylyp, oqyr­mandar arasynda úlken rezonans týǵyzdy. Qazaqstandyq saıttardyń jalpy reıtınginde egemen.kz ót­ken jyldyń birinshi jartysynda 140-orynda tursa, qazir alǵashqy 50-ge ki­redi. Al qazaqtildi ınternet basylymdar arasynda alǵashqy bestikte. Sonymen qatar, tóte jazý nusqasyn jetildirý arqasynda sheteldegi oqyr­man­dar sany kóbeıdi.

Baýyrjan Momyshuly men Álkeı Marǵulan jazýshylar sezinde (Wikimedia Commons saıtyna qoıylǵan sýret)[/caption] Basylymnyń jańa ınternet-nus­qasynyń tehnıkalyq erek­she­likterin gazet qyzmetkeri, SEO-ınjener Erbol Serikbaı tanystyrdy. Jańa saıt­ta 2005 jyldan bergi materıal­dar bir júıege toptastyrylady. «Egemen Qazaqstan» jańa saıtta zamanaýı jýrnalıstıkanyń jetis­tik­te­rin keńinen paıdalanýdy maqsat etti. Soǵan sáıkes, jańa nusqadaǵy ın­ter­net-basylymda aýdıo jáne beıne materıaldarǵa kóbirek oryn be­ri­ledi. Gazet sho­lý­shy­larynyń ma­qa­lalaryn endi tyń­daý­ǵa jáne júk­tep alýǵa múmkindik bolady. Jańa portaldyń erekshe atap aıtýǵa turarlyq ereksheligi, onda «Egemen Qazaqstan» gazeti men Ulttyq biryńǵaı testileý or­talyǵynyń birlesken jobasy negi­zin­de oqý ornyna túskisi keletin tú­lekter daıyndyq testerin onlaın tap­syra alady.

Tanystyrý kezinde aıtylǵan ta­ǵy bir jańalyq – «Egemen Qazaqstan» gazetiniń júz jyldyq ta­­rı­hyndaǵy maqalalardyń on tomdyq kitapqa jınaqtalatyny. On tomdyq jobasyna qatysýshylardyń biri, professor Namazaly Omashev zertteý jumystaryn jasaı júrip «Egemen Qazaqstannyń» arhıvin úsh ret qarap shyqqanyn aıtty. «Ol nómirler tórt jerde saq­taý­ly. Biraz betteri joǵalǵan, qıyl­ǵan. Al endi sol arhıv elektrondy formatqa kóshirilse nemese ol arhıv on tomdyq kitap bolyp shyq­sa, zertteýshiler úshin baǵa jetpes syılyq bolǵaly tur. О́ıtkeni, «Egemen Qazaqstannyń» arhıvi óte baı. Onyń bir bóligi tóte jazý nus­qa­syn­da, olardy kırıllısaǵa kó­shirý qa­jet», dedi Namazaly Omash­uly. Jınaqtyń alǵashqy alty tomy ke­lesi jyly shyǵady, al «Egemen Qazaqstannyń» 100 jyldyǵyna qaraı on tomdyq tolyqtaı oqyrman nazaryna usynylmaq. Tusaýkeserge kelgen meımandar «Egemen Qazaqstan» qolǵa alǵan jo­balardyń mańyzy týraly pikir bil­dirdi.

Myrzataı Joldasbekov, memleket jáne qoǵam qaıratkeri, ǵalym: Jobalardyń bári iri jańalyqtar ekenin, óte mańyzdy, asa qajet sharýalardyń jasalyp jatqanyn kórip otyrmyn. Biz jańalyqtan keıin qalmaýymyz kerek. Búginde gazettiń mazmuny da jaqsardy maqalalary qazir tez oqylady, gazettiń ózi de qolǵa ustaýǵa yńǵaıly boldy. «Egemen Qazaqstan» qazir qoldan túspeıtin gazetke aınaldy.

Ádil Ahmetov, ǵalym, «Egemen Qazaqstannyń» turaqty avtory: Búgin «Egemenniń» jańa deńgeıge kóterilgen sátin kórip otyrmyz. Qazir eńbektegen baladan, eńkeıgen kárige deıin kompıýterde jumys isteıdi. Kóp nárseni kompıýter arqyly oqıdy. Prezıdenttiń bıylǵy Joldaýynda «Sıfrly Qazaqstan» týraly aıtyldy. Mine, «Egemen» joǵary deńgeıden kórinip, mańyzdy sharany iske asyryp úlgerdi. Aımaqtaǵy jurt gazetti jazdyryp alsa, orta­lyq­taǵy oqyrmandar kóbine dúńgirshekten satyp alady. Biraq «Egemen Qazaqstandy» dúńgirshekterden tabý qıyn bolǵandyqtan, jurt baspahanadan izdeıtin. Qazir kúndelikti tańerteń kompıýterdi qossańyz, gazettiń pdf-nusqasy kelip turady. Gazette saıasatty, ekonomıkany, mádenıetti tereń taldaıtyn maqalalar kóbeıdi. Búginde «Egemenniń» qam­ty­maıtyn salasy joq deýge bolady. О́te jaq­sy oqy­la­tyn gazetke aınaldy. Gazet álemdik basy­lym­dar­dyń je­tistikterin úlgi etip otyr. Mysaly, Financial Times ga­zetinde eń ózekti maqalalar birden kórinip turady. Qazirgi «Egemende» de solaı. Sırek fotolarǵa qatysty jobalar da mańyzdy. Fotoshejire degenimiz – tarıh. Foto da sóıleıdi. Sondaı qundy sýretterdi sıfrlap jurtshylyqqa usyný úlken jetistik dep oılaımyn. «Egemen Qazaqstannyń» oqyrmany qazir de kóp, oǵan suranys budan keıin de artady dep senemin.

Sultan Orazalın, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri: Búgingi úsh jobanyń bireýi – búkil «Egemenniń» tarıhy. Al «Egemenniń» tarıhy – eldiń tarıhy. Men Ulttyq kitaphanadan gazettiń 1928 jyl men 1968 jyl aralyǵyndaǵy tigindilerin qarap shyqqan edim. Onda óte mańyzdy maqalalar bar. Olardyń siz­der shyǵarǵaly otyrǵan on tomǵa kirýi, sıfrly úlgide jarııalanýy – qazaq tarıh ǵylymy úshin iri oqıǵa. О́ıtkeni, zertteýge qajet materıaldardy muraǵatta shań jutpaı, úıde otyryp-aq qaraýǵa bolady. Al qazirgi «Egemendi» qarap otyryp búgingi tarıhymyzdy bilemiz, keleshegimizdi baǵamdaı alamyz. Máńgilik eldiń aınasy bolatyn gazet – osy.

Qaırat Saq, Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti jýrnalıstıka jáne saıasattaný fakýltetiniń dekany: Jýrnalıstıka eldiń tarıhyn jazady. «Egemen Qazaqstannyń» júz jylǵy tarıhyndaǵy materıal­dardy joǵalýdan, kómeskilenýden saqtaý – baǵa jetpes eńbek. Jáne bul bizdiń jýrnalıstıka fa­ký­l­teti úshin de asa mańyzdy. Stý­dent­ter bul joba arqyly qazaq jýr­nal­ıs­tı­kasynyń tarıhymen keńinen tany­sady, birneshe ondaǵan jyldar buryn jazylǵan maqalalardy taldaıdy, olar arqyly tarıhymyzdyń mańyzdy kezeńderin tereńirek biledi.

Erjan ÁBDIRAMAN,

Gúlnur QÝANYShBEKQYZY,

«Egemen Qazaqstan»

Sýretterdi túsirgen Erlan OMAROV,

"Egemen Qazaqstan"