Sonaý 90-shy jyldary Aqtoǵaı óńirine issaparǵa barǵanbyz. Arnaıy barǵan sharýamyzdy tyndyrǵannan keıin qolyna qalam ustaǵan adamnyń daǵdysy boıynsha, óńir ómirimen tanysýdy da artyq kórmegen edik. Soǵan oraı, sol kezdegi talapqa jaýap beretin taqyryptardy qaýzaý maqsatynda úzdik kásip ıeleri jóninde surastyrǵanbyz.
– Densaýlyq salasynda isteıtin osynda ǵajaıyp bir jan bar. Ol kisiniń tula boıy tunǵan meıirim desek, artyq aıtqandyq emes. Mine, osy kisi jaıly jazsańyzdar, el-jurt sizderge ábden rıza bolar edi. Qazaq KSR eńbek sińirgen densaýlyq saqtaý qyzmetkeri degen ataǵy da bar. Aty-jóni Gúlǵaıyn Amanbaeva. Qalasańyzdar, onymen qazir-aq júzdestirýge bolady degen jolbastaýshy jigittiń sózin aınaladaǵy jurttyń bári de birden qostap ketkeni este.
– Osy bizdiń Aqtoǵaı óńiriniń atyn búkil elge tanytyp júrgen «Toqyraýyn tolqyndary» degen ansambl bar. Sol ansambldiń ánshisi Gúlǵaıyn Bestibaıqyzy áni de, sáni de kelisken bir tamasha adam. Sol kisiniń ánin tyńdasańyz, ózińiz de tánti bolar edińiz. Kezinde elden uzap kete almaı qalyp qoıǵan ǵoı. Áıtpese, úlken sahnalaryńdy gúldendirip jiberetin ánshi bolar edi, – dedi endigi bir top.
– О́negeli otbasynyń uıytqysy deısiz be?! Bul óńirde ondaı jandar az emes. Sonyń biri ǵana emes, biregeıi dep Gúlǵaıyn apaıdy aıtýǵa bolady. Ol kisi naǵyz segiz qyrly, bir syrly adam. О́zi 4 qyz, 1 ul týyp, olardy qatarynyń aldy etip tárbıelep otyrǵan ana. Shirkin, eri Serdaly Ermaǵambetov ekeýiniń jarastyǵy qandaı deseńizshi. Olardyń otbasyn osyndaǵy jurt syrtynan súısinip, naǵyz mahabbat besigi deıdi. Osy shańyraqqa bereke-birlikti uıytyp otyrǵan altyn qazyq ta Gúlǵaıyn apamyz. Ol kisiniń jan jomarttyǵy, danalyǵy, qazaq áıeline tán bııazylyǵy, bári-bári bir-birimen úılesip jatady. Eger meniń qolymda bılik bolsa, sol kisiden áıelge tán barsha qadir-qasıetterdi úırenýi úshin jańa túsken kelinderdi birer aı janyna baılap qoıar edim, degen osy aýylda turatyn gazet oqyrmandarynyń biri.
Nesin aıtasyz, ulttyq qolónerdi órbitip júrgen ismer qyz-kelinshekter jaıly surasaq ta jurt aldymen Gúlǵaıyn Bestibaıqyzyn ataǵan. Tipti, qoǵam jumysyna da belsene qatysatyn, jurtty da ortaq iske uıystyra biletin adam osy Gúlǵaıyn bolyp shyqty.
Kópshiliktiń osylaısha tamsana aıtqan sózi áser etken bolý kerek, biz ýaqyt taýyp osy Gúlǵaıyn Bestibaıqyzyna jolyǵyp qaıtýdy oılastyrǵanbyz. Kún jeksenbi edi. «Búgin úıinde bolar. Baryp jolyǵyp qaıtaıyq», – dedik biz janymyzda júrgen aqtoǵaılyq jigitke.
– Siz myna aýyl kósheleriniń aınadaı jarqyrap tap-taza bolyp jatqanyn baıqadyńyz ba? – dedi ol bizge suraýly júzben qarap. Ony nege aıtyp tur degendeı, biz de tańyrqap qalǵanbyz. Sony baıqaǵan álgi jigit – Ony aıtyp turǵanym, osyndaǵy árbir mekeme ózderine bir-bir kósheden bólip alyp, ár juma saıyn tazartyp otyrady. Sóıtip, aýyl jurtshylyǵyn da úıiniń mańyn taza ustaýǵa tóseldirip aldyq. Aıtpaqshy, Gúlǵaıyn apa qyzmet isteıtin mekemeniń jumysy ótken juma kúni tym qaýyrt bolsa kerek. Sodan da olar kóshe tazalaýǵa búgin shyǵypty degendi estigenmin. Endeshe, biz ony anaý saıabaqtyń mańynan tabamyz, degen ol lezde bizdi mejeli jerge ilestirip ákeldi.
Kelsek, bir top qyz-kelinshek saıabaq ishin jınastyryp júr eken. Baıqaımyz, ár aǵashtyń dińi áktelgen. Olardyń udaıy kútimde ekeni kórinip-aq tur.
– Joǵary shyǵyńyzdar! – dedi bizge qyz-kelinshekter arasynan sýyrylyp alǵa ozǵan áıel. Sóıtti de bul sózdi óziniń súıekke sińgen qazaqy qalyppen ańǵarmaı aıtyp qalǵanyn baıqap, jadyraı kúldi.
– Al joǵary shyǵaıyq, dedik te biz sonaý jerdegi oryndyqqa jaıǵastyq. Jol bastap kelgen jigit tanystyrǵannan keıin sondaǵy qyz-kelinshektermen ásirese, Gúlǵaıyn apamyzben biz tez arada shúıirkelesip, til tabysyp ta kettik.
Aıtsa aıtqandaı-aq, ol kisi jan shýaǵy móldirep turǵan jan eken. О́ziniń aıtýynsha, el aldyna shyǵyp án aıtýyna eri Serdaly sebepker bolypty. О́zi de kórkemónerpazdar úıirmesine qatysatyn Sákeń Gúlǵaıynǵa «Seniń ádemi daýysyń bar. Jurt aldyna shyqpaǵanyń ónerge obal jasaǵanyń» dep qaıda barsa da ony birge alyp júredi eken.
– Siz san ónerdiń basyn qosqan jan ekensiz. Onyń bárine qalaı úlgeresiz? – dedik biz oǵan.
– Nıet bolsa, bárine de úlgerýge bolady. Ol sózdi qysqa qaıyrdy.
– Osy kúni kıim-keshektiń de, túrli qolóner buıymdarynyń bári de dúkende tolyp turǵan joq pa. Al siz áýre bolyp, ony óz qolyńyzben jasaıtyn kórinesiz, – dedik biz taǵy da ony ádeıi sóıletpek bolyp.
– Tolyp turǵany ras. Biraq óz kıimińdi ózińe shaqtap tigip alǵanǵa ne jetsin. Sol sııaqty óz qolyńnan shyqqan túrli buıymdar úıdiń sánin keltiredi ǵoı. Mundaıda atam qazaq «Úıren, úıren de jıren» demeıtin be edi, degen ol ózi týraly aıta berýge qulyqsyzdyq tanytyp. Alaıda ol aınalasyndaǵy jurttyń jaqsylyǵyn, olardyń istegen izgi isin aıtýdan jalyqpady. Bul kisini jurtqa súıkimdi kórsetetin de osy qasıeti eken-aý dep men de oǵan qarap oı túıgenim este.
Sodan beri de talaı jyldar ótti. Bir kún dámdes bolǵanǵa, qyryq kún sálem degen ǵoı. Budan keıin qaıtyp jolyqpasaq ta, Gúlǵaıyn Bestibaıqyzyn ylǵı da umytpaı, sol óńirdiń adamdaryn kórsek, ol týraly surastyryp ta qoıatynbyz. Sol ádetimizben jýyrda Astanada jolyqqan aqtoǵaılyq qyz-kelinshekterden de suraǵanbyz.
– Ol bir kisilik bolmysy kórkem jan edi, – dedi olar.
– Aý, sizder ne dep tursyzdar? – dep biz tiksinip qalǵanbyz. Áıtse de, olar jańylys aıtpaǵan eken. Gúlǵaıyn apamyzdyń qaıtpas saparǵa attanǵanyna da bir jyldaı ýaqyt bolypty.
– Jaqsynyń artynda izgi aty qalady degen ras eken. Aınalasyna shýaq shashyp júretin apamyzdy biz osy kúni saǵynatyn boldyq. Ol kisiniń árqaısymyzǵa aıtqan jyly sózin, analyq tárbıesin eske alyp, ony ózimizge úlgi tutamyz. Rasynda da, ol bir ózgeshe jan edi. Jastardyń taǵdyr talaıyna da der kezinde aralasyp, aqyl-keńesin aıtyp, olardyń ómir jolynyń qıys ketpeýine sebepker de bolýshy edi. Iá, eshqashan da meniń jumysym qansha dep qarap turmaıtyn. Sonyń arqasynda talaı shańyraqtyń shaıqalmaı qalýyna sebepker boldy ǵoı. Mine, jaqsynyń sharapaty degen osy, dedi álgi qyz-kelinshekter. Osy sát bul oıdy olar menimen emes, ózderimen ózderi bólisip otyrǵandaı kóringen. Ras-aý, myna bes kúndik ómirde artyńda jaqsy isiń, jan shýaǵyń qalǵanǵa ne jetsin.
Jumagúl QÝANYShBEKQYZY.