Oraq – 2011
Egin oraǵy bastalar aldynda dıqan qaýymynyń ázirlikti bir pysyqtap alatyn ádeti bar. Oblys ortalyǵynda ótken keleli jıynǵa avtokólik mekemeleri men astyq qabyldaý kásiporyndarynyń basshylary qosa shaqyrylyp, oblys ákimi Serik Bilálov olarǵa da úlken mindetter júktedi. Kóktemde ylǵaldyń mol bolýy, jazdyń jańbyrly kelýi eginniń pisýin edáýir kesheýildetti. Jergilikti sınoptıkterdiń boljamyna qaraǵanda, oraqtyń naǵyz qarqyn alar tusy – kúz de qabaq bermeıtin tárizdi. Talaı syn sátterde uıymshyldyqtyń úlgisin kórsetip júrgen soltústikqazaqstandyqtar úshin 3,9 mıllıon gektar alqaptyń bitik eginin ysyrapsyz jınap, kemi 6-6,5 mıllıon tonna ónimdi qambalap alý mindeti tur. Mundaı berekeli ónim 1992 jyly bolǵanǵa uqsaıdy. Olaı bolsa, astyq tasymaldaý men saqtaý daıyndyǵyna basa nazar aýdarylýy tegin bolmasa kerek.
Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy bastyǵynyń mindetin atqarýshy Janar Musaqulovanyń aıtýynsha, oblys egin oraǵyna joǵary daıyndyqpen kelip, jańa egindi jınaýǵa kirisip ketken. Qoldaǵy 6 myńnan astam avtokólikpen qosa jekelegen kásiporyndar men fırmalardy tasymaldaý isine jumyldyrý kózdelgen. Astyq qabyldaýǵa jalpy syıymdylyǵy 3,3 mıllıon tonnany quraıtyn 50 elevator atsalysady. Olar táýligine 150 myń tonna astyq qabyldap, 120-140 myń tonnaǵa jýyǵyn keptirip, tazalaı alady. Byltyr «Eńbek-Nan» JShS 60 myń tonnalyq elevatordy paıdalanýǵa berse, bıyl «KID Trade» JShS 52 myń tonnalyq astyq qabyldaý kásipornyn iske qosty. «Zenchenko jáne K» seriktestigi salyp jatqan 30 myń tonnalyq elevator taıaý arada boı kóteredi. Budan tysqary agroqurylymdardaǵy qoımalardyń syıymdylyǵy 2,4 mıllıon tonnany quraıdy. Iri sharýashylyqtardyń astyqty polıetılen qoımalarda saqtaý tehnologııasyn meńgerip alǵany quptarlyq. Bul ádis shyǵyndy 20-25 paıyz azaıtýǵa múmkindik beredi. Jergilikti elevatorlarda jarty mıllıon tonnadan astam byltyrǵy astyqtyń saqtaýly jatqanyn eskersek, elimizdiń ózge aımaqtaryna ornalastyrýdy barynsha jedeldetpeı bolmaıdy. Áıtpese, erteń iske qolbaılaý týǵyzýy ábden múmkin. Astyqty saqtaý jáne keptirý qyzmeti baǵalaryn negizsiz ósirmeý jaıy da oılastyrylǵan. Jaýapty naýqanǵa qajetti 75 myń tonna dızel otynyn tasyp-jetkizý tıisti operatorlarǵa júktelgen. Egin orýǵa jappaı kirisken aýdandardyń biri – Aqjar. Munda aımaq basshysy S. Bilálov bolyp «Bogbı» kompanııasyna qarasty «Aqnıet Aqjar», «Jańa aýyl», «Kıevskoe Sever» JShS-y men «Bulanbaı sharýa qojalyqtarynyń jumysymen tanysty. Kompanııa dırektorynyń orynbasary Muhtar Arynǵazın janar-jaǵarmaıdyń jetkiliktiligin, astyq destelep, bastyrýǵa «Djon Dır», «Klass» tárizdi 130-ǵa tarta sheteldik kombaın tartylǵanyn jetkizdi. – Byltyr qýańshylyq jyly gektar berekeliligin 13 sentnerden aınaldyrsaq, bıylǵy mejemiz – 20 sentner. Bul Táýelsizdigimizdiń 20 jyldyǵyna arnalǵan tartýymyz bolmaq. Bıylǵydaı mol astyqqa 15 jyldan keıin kenelip otyrmyz, – deıdi aýdan ákimi Aǵzam Tastemirov. Serik Sultanǵazyuly odan keıin Aqqaıyń, M.Jumabaev aýdandaryna keldi. «Baze-Sever» seriktestiginde oraqtyń qyzyp sala bergeni baıqalady. «Qyr kemeleri» belýardan keletin, masaǵy kereqarys eginge shalǵy túsirip, adam qushaǵyna syımaıtyn atjaldar artta qalyp barady. Sharýashylyq jetekshisi Frýnzık Akopıan kúlim qaǵady. Ázirge túsim 25-27 sentnerden aınalýda. Berekeli gektarlar áli alda. Kún raıyn berse, joǵary ónimdi tehnıkalarmen jınap alý qazir-aq, deıdi ol qolyn sermeı sóılep. Aleksandr Shtah ıeligindegi sharýashylyq dıqandarynyń da qımyly shıraq. 17 myń gektar alqaptyń astyǵyn jınaýǵa bári bir kisideı kirisken. «Maıbalyq» JShS 24 myń gektar jerdiń astyǵyn destelep, bastyrýǵa 4 «Djon Dır», 5 «Klass» jáne bir-birden «»Don-1500», «Vektor» kombaındaryn qosqan. Qaı sharýashylyqta bolmasyn kombaınshylar men mehanızatorlardyń qalypty jumys isteýine jaǵdaıdyń jasalǵany birden baıqalady. Egis basynda ashanalar uıymdastyrylǵan. Eńbekke yntalandyrýdyń sharalary belgilenip, materıaldyq jaǵyna basa kóńil bólingen. Oblys ákimi jaýapty naýqandy uıymshyldyqpen ótkizýge bılik oryndary tarapynan barlyq jaǵdaıdyń jasalatynyn, eginshiler úshin ár kúndi tıimdi paıdalaný qajettigin taǵy bir eske saldy. О́mir ESQALI, Soltústik Qazaqstan oblysy.