Mindetterdi júzege asyrý jalǵasady

Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov óz salasy boıynsha 4 aıdyń qo­rytyndysyn baıandady. Mınıstrdiń má­limetinshe, ekonomıkanyń basym salalarynda birshama ósim bar.  Máselen, qańtar-sáýir aılarynda IJО́ ósimi 3,7%-dy quraǵan.

«IJО́ oń dınamıkasy ken jáne óńdeý, qurylys jáne qyzmet kórsetý salasynyń naqty ósimimen aıqyndalady. Ken ónerkásibi salalarynda kómir men qońyr tas kómir, munaı, tabıǵı gaz alý kórsetkishterinde oń dınamıka sezildi. Negizgi óńdeý seg­ment­terinde de, atap aıtqanda, munaı óńdeýde, far­­masevtıkada, metall emes mıneral óndi­ri­sinde, metallýrgııalyq ónimderde jáne mashına jasaý­da jandaný baıqalady», dedi T.Súleımenov.

Sondaı-aq, ol agroóner­kásip­tik keshende aýylsharýashylyq óniminiń jalpy óndiris kólemi ózgeristerge ushyramaǵanyn jáne 2,9% kórsetkishinde saqtalyp qalǵanyn atap ótti. Sonymen qatar, qurylys salasynda da óndiris kólemi 6,1%-ǵa artyp, oń dınamı­ka saqtalǵanyn jetkizip, qazir Pavlodar, Jam­byl oblystarynda jáne Astanada jumys qar­qyndy júrgizilip jatqanyna toqtaldy.

Ulttyq ekonomıka mınıstr­liginiń máli­metterinshe, 4 aıda kórsetiletin qyz­metter óndirisi 1,9% ósti. Sondaı-aq, sektorlar boıynsha saýda-sattyqta jáne aqparat pen baıla­nysta ósim baıqalady, kólik jáne qoıma qyzmeti salasynyń damý kórsetkishteri  3,5%-ǵa artyp, al júk aınalymy 5,9%-ǵa, jolaý­shylar aınalymy 3,2%-ǵa ósken.

Bul rette Premer-Mınıstr ázirge «oń kórsetkish bar eken» dep arqany keńge sa­lýǵa bolmaıtynyn taǵy bir eske saldy. «Qo­ry­tyndydaǵy málimetter jalpy jaman emes, biraq 4 aıda bolǵan jetistikter bizdi bosań­sytpaýy kerek. Negizgi jumys ekinshi jar­tyjyldyqta bastalady. Sondyqtan barly­­ǵymyz­ǵa – ortalyq jáne jergilik­ti atqa­rýshy organdarǵa Memle­ket basshysy qoı­ǵan mindet­terdi júzege asyrýdy jalǵas­tyrý qajet. Osy oraıda, Inves­tısııalar já­ne damý mınıstrligi óńdeýshi ónerkásiptegi qa­lys qalyp kele jatqan salalardaǵy jaǵ­daıdy túzetýge kóńil aýdarýy tıis», dedi Úki­met basshysy. Atalǵan jumystardy úıles­tirýdi óziniń birinshi orynbasary A.Ma­mınge tapsyrdy.

Úkimet otyrysynyń kún tártibine be­ki­tilgen – Múgedekterdiń quqyqtary týraly konvensııanyń saqtalýy máselelerine baılanysty is-sharalar jóninde Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Ta­mara Dúısenova baıandady. Aıta ketsek, 2015 jyly Qazaqstan «Múgedekterdiń qu­qyq­tary týraly» konvensııany ratıfıkasııalap, múmkindigi shekteýli jandarǵa qatysty halyqaralyq standarttardy engizý boıynsha mindettemelerdi qabyldaǵan bolatyn. Sonymen qatar, Konvensııa norma­laryn júzege asyrý maqsatynda Qazaq­stan Respýblıkasynyń «Múgedekterdiń quqyq­taryn qorǵaý boıynsha Qazaqstan Respýb­lıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zań qabyldandy.  Mine, osyndaǵy normalardy júzege asyrý maqsatynda elimizde qolǵa alynǵan jumystar jaıy aıtyldy.

Mınıstr aldymen múgedek­terdiń qu­qyq­taryn áleýmettik qorǵaý júıesiniń basty qaǵıdaty múgedekterdi áleýmetke kirik­tirý bolyp tabylatynyn atap ótti. «Bul tusta basymdyq kólik jáne áleýmettik ınfra­qurylym nysandarynda qoljetimdi ortany qurý bolyp tabylady, onda bas­ty tetikpen múgedekter úshin asa joǵary mańyzǵa ıe 36 myń nysanǵa pasporttaý júrgizý men olardy beıimdeý aıqyndalǵan», dedi mınıstr.

T.Dúısenovanyń aıtýynsha, osy jyldyń 1 sáýirindegi jaǵdaı boıynsha jergilikti atqarýshy organdar josparlaǵan 31,1 myń áleýmettik ınfraqurylym nysandarynyń ishinde 28,9 myń (80,3%) nysanda pas­port­taý júrgizilgen. Pasporttaýdyń maq­saty tolyqqandy ári senimdi aqparatty anyq­taý, sonymen qatar múgedekter úshin áleý­mettik ınfraqurylym nysandarynyń qol­jetimdilik deńgeıin baǵalaý bolyp tabylady. Múgedekterdiń qajettilikteri úshin sáý­lettik ortany qalyptastyrý qolje­tim­dilik, qaýipsizdik, aqparattylyq jáne jaıylylyq krıterııleri boıynsha iske asyrylady.

«Qazir elimizde 35 múgedek jan oblystyq, aýdandyq jáne qalalyq máslıhat depýtattyǵyna saılanǵan. 37 múgedek oblys, aýdan jáne qala ákimderiniń keńesshisi bolyp qyzmet atqaryp júr. Úkimet jáne oblystyq ákimdik janynan qoǵamdyq birlestikterge múshelik etetin múgedekterdi áleýmettik qorǵaý salasy boıynsha úılestirý keńesteri qurylyp, jumys istep jatyr», dedi mınıstr. Sondaı-aq, ol Statıstıka komıteti júrgizgen zertteý boıynsha, múgedektigi bar azamattardyń 46,3 paıyzy Qazaqstan halqynyń múgedektik problemasyna degen kózqarasyn oń baǵalaǵanyn aıtyp ótti.

Máseleni talqylaý qorytyndysynda Úkimet basshysy elimizde múmkindigi shek­teý­li jandardyń qolaıly ómir súrýine bar­­lyq jaǵdaı jasalý kerektigine basa nazar aý­daryp, oǵan qatysty barlyq shara­lar sheshi­min tabýy tıistigin jetkizdi, soǵan oraı, quzyrly mekemelerge tapsyrma júk­tedi.

Úkimet otyrysynda qaralǵan taǵy bir má­sele – veterınarlyq qaýipsizdikti qamta­masyz etý jumystary jóninde Aýyl sharýa­shy­lyǵy birinshi vıse-mınıstri Qaırat Aıtý­ǵanov baıandady. Ol 2017 jyldyń basynan qoı sheshegi, leıkoz, vırýstyq dıareıa men epızootııalyq lımfangıt sekildi aýrýlar boıynsha epızootııalyq jaǵdaılarda turaqtylyq baıqalatynyn málimdedi. Q.Aı­týǵanovtyń aıtýynsha, bıyl mal aý­rý­larynyń 36 paıyzǵa tómendeý dınamıkasy baıqalǵan. 2016 jylǵy 1 mamyrdaǵy jaǵdaı boıynsha mal aýrýynyń jalpy 36 oshaǵy tirkelse, bıyl 23 bolyp otyr.

«2017-2021 jyldarǵa arnalǵan AО́K-ti damytýdyń jańa memlekettik baǵdarlamasy aıasynda veterınarlyq zańnamany ózgertý jobasy ázirlenýde», dedi Q.Aıtýǵanov. Sondaı-aq, ol 2017 jyly maldarǵa 17 asa qaýipti aýrýlarǵa qarsy 149,3 mln ekpe jumystaryn júrgizý josparlanǵanyn atap ótti. Qazirgi tańda 37,5 mln ekpe jumystary júrgizilgen, bul ótken jyldaǵy deńgeımen salystyrǵanda 34%-ǵa joǵary kórsetkish. 2017 jyly 70 mln dıagnostıkalyq zertteýler júrgizý josparlanǵan, búginde olardyń 15 mln zertteýi júrgizilgen.

Elimizde barlyǵy 2,6 mln-nan astam IQM, 3,8 mln bas UQM, 150 myń shoshqa, 18 myń jylqy jáne 31 myń túıege dıagnostıkalyq zertteýler júrgizilgen.

Q.Aıtýǵanov otandyq mal sharýashylyǵy ónimderin eksportqa shyǵarý boıynsha jumys jaıyn da baıandady. Ol arnaıy ázirlengen Eksport boıynsha jol kartalary sheńberinde ımporttaýshy elder – QHR, Iran, Izraıl, Saýd Arabııasy, BAÁ jáne Kýveıt talaptaryna sáıkes otandyq reglamentter men sertıfıkattardy úılestirý boıynsha sharalar qabyldanǵanyn baıandady.

«2017 jyldyń sáýirinde qytaı­lyq sarapshylar veterınar­lyq qyzmet aýdıti men Qazaq­stan kásiporyndaryna tekserý júr­gizdi, onyń negizinde Qytaıǵa asyl tuqymdy jyl­qylar men omarta sharýashylyǵy ónim­derin eksporttaýǵa ruqsat alyndy. Jyl sońyna deıin qytaılyq naryqqa muzda­ty­l­ǵan qoı etin jetkizý boıynsha talaptardy kelisý josparlanǵan. Sondaı-aq, salqyn­da­tylǵan qoı etin eksporttaý boıynsha jumys jalǵasýda», dedi birinshi vıse-mınıstr.

Q.Aıtýǵanovtyń máli­metin­she, qazirgi tańda Iranǵa qoı eti men tiri qoılardy eksport­taýǵa veterınarlyq talaptardy keli­­sý aıaqtalyp qaldy. BAÁ-men iri jáne usaq qara mal, taýyq ju­myrtqasyn eksport­taý úshin veterınarlyq sertıfıkattar ke­lisilgen. Sondaı-aq, ol buǵan deıin Halyq­aralyq epızootıkalyq bıýro (HEB) elimizdiń 9 oblysyn, aıtalyq, Aqmola, Aqtóbe, Aty­raý, Batys Qazaqstan, Qaraǵandy, Pavlodar, Soltústik Qazaqstan, Mańǵystaý, Qostanaı oblystaryn aýsyl boıynsha qolaıly aýmaq dep tanyǵanyn, al qalǵan 5 oblys boıynsha ótken aptada HEB sarapshylary tekserý júrgizgenin jetkizdi. Tekserý qorytyndysy 2017 jylǵy 25 mamyrda HEB Bas assambleıa­synda qaralmaq.

Premer-Mınıstr B.Saǵyntaev veterı­narlyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý sharalary týraly tyńdaǵan soń, Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstrligine óńirlerdiń ákim­derimen birlesip veterınarlyq aldyn alý sharalaryn, sonyń ishinde ekpe jumys­tary men dıagnostıka jasaý sharalaryn ýaq­tyly júrgizýdi, el óńirlerin qajetti veterı­narlyq dári-dármekpen qamtamasyz etý máselesin baqylaýǵa alýdy tapsyrdy.

Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan»