El ekonomıkasy qaryshty damyǵan tusta halyqtyń áleýmettik-turmystyq jaǵdaılary da jańa satyǵa kóterilip keledi. Máselen, qýat kózi turmystyń qaı salasyna da berik enip, kúnkóris jeńildedi. Osy qajettilikterdi odan ári jeńildetý, qanaǵattandyrý maqsatynda Almaty – Taldyqorǵan saıraǵyndaǵy alyp bógen buǵaýlanyp, Qapshaǵaı GES-in turǵyzý 1963 jyly qolǵa alynypty. Sodan beri de ondaǵan jyldar artta qaldy. Osy alyp qurylystyń jumysyna belsene aralasqan eńbek ardageri, shahardyń qurmetti azamaty, Qazaqstannyń jáne TMD elderiniń eńbek sińirgen energetıgi Vasılıı Kaznacheev sol kezdi erekshe maqtanyshpen eske alady.
Ile ózenindegi shatqalǵa qurysh bilekti qurylysshylardyń alǵashqy legi kelgen sát áli esimde. Jumys júrgizilgen jeti jylda 236 myń tekshe metr jartastyq jynystar men 2,35 mln. tekshe metr topyraq alynyp, 229 myń tekshe metr beton men temir-beton, 11,5 myń armatýra salyndy. Topyraqtan jasalǵan tósenishtiń kólemi 2,8 mln. tekshe metrge jetip, quz-jartas uńǵylanyp, bóget pen jol salyndy.
GES jobasyn S. Jýk atyndaǵy Búkilodaqtyq «Gıdroproekt» ǴZI-diń Qazaq fılıaly jasady. GES-tiń bas merdigeri retinde «IrtyshGESStroı» tresi qatysqan edi. 1969 jyldyń mamyr aıynda Qapshaǵaı sý qoımasyn sýmen toltyrý bastaldy. 1970 jyly 1 qazanda Qazaq KSR Mınıstrler Keńesiniń nusqaýymen Qapshaǵaı GES-in paıdalaný kásiporny quryldy. 2007 jylǵy 14 aqpannan bastap Qapshaǵaı GES-i «Almaty elektr stansalary» aksıonerlik qoǵamy quramyna endi. Stansanyń bas keńsesi Almaty qalasynda ornalasyp, jumys osylaısha qarqyn aldy, deıdi ardager.
Qapshaǵaı GES-iniń bas ınjeneri Serik Qalıevtiń aıtýynsha, stansanyń jumysy nátıjesinde shamamen 300-400 tonna kómir únemdeledi eken. GES-tiń jobalyq qýaty 434 MVt. Alaıda, 1994 jyldan beri naqty taǵaıyndalǵan 364 MVt. qýat óndirýmen jumys istep keledi.
Qapshaǵaı GES-iniń elektr energııasyn óndirý tehnologııasy shahardaǵy sý qoımasynan sý aǵynyn qoldaný negizinde júzege asatynyn kórdik. Sý arnalar arqyly sý qabyldaǵyshqa, sosyn týrbınalar arqyly baǵyttaýshy apparattyń qalqanshalaryndaǵy shıyrshyqty kameraǵa túsedi. Baǵyttaýshy apparat ashylǵan kezde sý gıdrotýrbınalar arqyly ótedi. Mine, osylaısha sorǵy qubyry arqyly tómengi burý arnalaryna sý erekshe ekpinmen túsiriledi.
Stansa ekologııalyq turǵyda barlyq talaptarǵa saı qyzmet etýde. Sońǵy jyldary zamanaýı jańa tehnıkalarmen qamtý máselesi qolǵa alynǵan. GES-tiń osy jáne basqa da jumystaryn áńgimelegen bas ınjener osyndaǵy jumysshylardyń jaǵdaıyna da toqtaldy.
– Búginde ujymda 174 adam jumys isteıdi. Barlyǵy da Qapshaǵaı qalasynyń turǵyndary. Olardyń birazy stansanyń negizi qurylǵannan beri eńbek etken ardagerler. Dál búgin ujym Táýelsizdigimizdiń 20 jyldyǵyn qarsy alý úshin eńbekterin eseleı túsken. О́ıtkeni, stansa jumysynyń sapasy myńdaǵan otbasyndaǵy tirshiliktiń shyraıyn kirgizetini anyq. Shahardyń sáýleli shýaǵy da bizdiń eńbegimizdiń jemisi, – deıdi bas ınjener.
Jumysshylardyń áleýmettik jaǵdaıy tıisti deńgeıde qorǵalǵan. Jalaqylarynyń ortasha mólsheri qala boıynsha joǵary sanatqa jatady. GES-ke qarasty jumysshylardyń balalaryna arnalǵan «Edelveıs» arnaıy lageri búldirshinderdiń alańsyz demalýyna árdaıym kóńil bóledi. Sonymen birge, mamandar biliktiligin arttyrý máselesi de jolǵa qoıylǵan. Jastardy osy kásipke tárbıeleý jaıy da utymdy sheshilgeni qýantady.
Kúmisjan BAIJAN, Almaty oblysy.