Táýelsizdiktiń tuńǵysh temir joly

Bıyl Aqsý  – Degeleń teli­mi­­niń iske qosylǵanyna baqan­daı 10 jyl toldy. Qazaqtyń «Onǵa kirdiń – sanǵa kirdiń» degen támsilin durys uqsaq 10 jyl az ýaqyt emes. Desek te, táýel­sizdigin alǵanyna áli 10 jyl tolmaı turyp mundaı aýqymdy jobany iske asyrý ár eldiń qolynan kele beretin sharýa emes. Aqsý – Degeleń tarma­ǵynyń ashylý saltana­tyna Elbasy Nursultan Nazarbaev, telimniń ıesi «Qazaqstan temir joly» UK» AQ basshy­lyǵy, sondaı-aq qarapaıym qurylys­shy-temirjolshylar qatysty. Son­daǵy, jergilikti turǵyndar­dyń aqjarma kóńil­den shyqqan qýanyshyn dilmen uǵý múmkin bolǵanymen, tilmen aıtyp jetkizý qıyn. Teńizdeı tebirentken qýanyshtyń anyq nyshany ashylý saltanatyna jı­nalǵan halyqtyń kóńil-kúıi­nen de bilinip turdy. О́ıtpe­gende she, Kereký men Semeı arasy 600 shaqyrymǵa kemip, jol júrý ýaqyty 10-12 saǵatqa birden qysqardy. Eko­no­mı­kalyq tur­ǵy­daǵy paıdasy shash-etekten ekeni taǵy belgili. О́tken jyldyń erte kókte­minde elimizdiń ońtústiginde tabıǵı apattar oryn alyp, sel júrgende poıyz qozǵalysta­rynda qıyndyqtar týyndap, temir jol quramdarynyń barly­ǵy derlik Pavlodar jol bólim­shesiniń aýmaǵy arqyly ótkeni belgili. Mine, sol qıyn kezeńde jas torap syr bermeı, aýyr synnan súrinbeı ótti. Osy tusta kóńildegi kilegeıli talaı kúmán seıilip, 184 shaqyrymǵa sozylyp jatqan magıstralǵa degen senim nyq ornady. Ásire­se, qazirgi ýaqytta aımaqtaǵy elishilik jolaýshylardyń jaǵa­sy jaılaýda. О́ıtkeni, buryn Kerekýden Semeıge barý úshin nemese keri baǵyttqa qatynaý kezinde mindetti túrde shekara­ny kesip, Reseıdiń Qulandy, Lokot stansalary arqyly aınalyp júrýge týra keletin. Jol alystaǵan saıyn shyǵyn­nyń da kóbeıe túsetini málim. Kórshi de bolsa, shekarany kesip ótken soń eki aralyqta neshe túrli tekserý taǵy bar. Munyń bári qalta shyǵynymen qatar, kóp ýaqyttyń bosqa ótýine uryndyratyn. Muqym qazaqty shadyman qýanyshqa bólegen eki óńir aralyǵyndaǵy tóte telimniń eń basty artyqshylyǵy – óndiris oryndary men taýar alýshylar­dyń, sondaı-aq júk tasymal­daýshylardyń qarjy men ýaqyt únemdeýine, aımaqtaǵy óndiris pen kásiporyndardyń kúsh alýy­na zor septigin tıgizdi. Munymen birge, 2002 jyly Semeı arqyly qatynaıtyn Pavlodar – Almaty jolaýshylar baǵyty ashylyp, aımaq turǵyndaryn mol qýa­nyshqa keneltti. Jol júrý ýaqy­tyn jarty táýlikke qysqartqan bul poıyz óńirge tez tanylyp úlgirdi. Almaty baǵytyna jolǵa shyqqan jolaýshy quramyn Aqsý, Maı aýdandarynyń turǵyndary-aq áp-sátte toltyryp berdi. Ná­tı­jesinde bul poıyzdyń qyzme­tin aı saıyn 70 myń jolaýshy paıdalanatyn boldy. Al, osynaý jol boıynda sol jyly 70-ke jýyq jumys orny ashyldy. Jańa­dan Aqsý-2, Kóktóbe stansa­lary, olardyń arasynda Qurkól, Jumysker, Maı razez­deri boı kóterip, tirshilik kózine aınaldy. Telimdi elektrlendirý isi de kópke sozylǵan joq. Pavlodar – Ekibastuz telimi 2004 jyly elektr tartymyna kóshirilgeni málim. Sol kezde, kúrejolǵa jaqyn turǵan Aqsý-1 stansasy da elektr tartymyna qosa engizildi. Telimdi júkpen qamtamasyz etetin úsh kásiporyn da Aqsý qala­syna ornalasqan. Olar: ferro­qorytpa zaýyty, EEK-tiń elektr stansasy jáne «Ferrým trans servıs» JShS. Mańaıdaǵy óndiris ataýly men eldi mekender elektr qýatyn atalmysh korporasııadan alady. Sondyqtan oǵan táýligine 350-400 vagon kómir túsiriledi. Qýanarlyǵy, Aqsý ferroqorytpa zaýyty jyl ótken saıyn ónim shyǵarýdy ulǵaıtyp keledi. Mysaly, ótken jyly burnaǵy jylǵa qaraǵanda, eki ese ónim óndirgen. Naqty derekterdi keltirsek – aldyńǵy jyly bir aıda 20 tonnalyq 500 konteıner júk poıyzyna tıelse, byltyrǵy kórsetkishter 1200-den asyp jy­ǵylǵan. Zaýyttan shyqqan konteınerler alys-jaqyn onǵa jýyq irgeli elderge baǵyt ala­tyny begili. Osyǵan oraı, zaýyttyń kirme joldary birte-birte uzaryp 52 shaqyrymǵa jetken. «Ferro­qorytpaǵa suranystyń artýy stansadaǵy qozǵalystyń jıileýine áser etip otyrǵany daýsyz. Aıtpaǵym, endi Aqsý-1-diń joly júk poıyzdaryna tarlyq ete bastady. Sondyqtan ýaqyt oz­dyr­maı, zaýyttan týra Aqsý-2 stansasyna jańa jol tússe degen tilek bar. Sonda júk jóneltý isi búgingiden de eselene atqary­lary anyq edi», – deıdi Aqsý stansasynyń dırektory Murat Uzaqov. Stansa basshysy aıtqan tilekte keıistik ańǵarylǵany tegin emes eken. Jaqynda zaýyttan 7 mln. tonna júk jóneltiler bolsa, Aqsý-1 stansasyn áli de damytý kerek. Biraq atalǵan joldy tartý múmkin bolmaı tur. О́ıtkeni, onyń bir shetinde elektr stansasy bolsa, ekinshi jaǵynda turǵyn úıler tirelip tur. Sol sebepten bul tıimdi joba iske aspaıtyn sııaqty. Tyǵyryqtan shyǵýdyń basqa jolyn tapqan bó­limshe basshylyǵy zaýyt basshy­lyǵyna Aqsý-2-de qosymsha sha­ǵyn dóńes, sondaı-aq qabyldap-jóneltetin 3 jol salyp alyńyz­dar dep keńes bergen. Usynys oryndy bolǵandyqtan, zaýyt jobalyq-smetalyq qujattardy bıyl, al jol qurylystaryn 2012 jyly bastap, 2014 jyly aıaqtaý­dy josparlap otyrǵan sııaqty. Stansa qyzmetkerleri tasymaldy arttyrýdyń taǵy bir jolyn aıtady. Olar Aqsý-1-degi 9-shy joldy uzartyp, 20 shaqty qo­symsha baǵyttaýshylar salyp,1-shi, 2-shi Aqsý aralyǵyndaǵy 11,5 shaqyrym joldy elektr tarty­myna kóshirýdi bólimshe basshy­lyǵyna usynys retinde aıtqan. Usynystary eskerilip, júzege assa telimdegi tasymaldyń arta­ryna senimdi. Nurbaı ELMURATOV, Astana.