Álemge nuryn shashqan arman-qala

Al burynǵy jáne búgingi elordalarymyz – Almaty men Astanany oısha salystyryp kórgenimde Alataýdyń altyn alqasy atanǵan arý shahardan Saryarqanyń injý-marjany atanǵan sulý qalamyzdyń basym túsetin jaqtary az emestigin ańǵardym.   Kóbimiz bilim alyp, qııaǵa qanat qaqqan altyn uıa – qalamyzdy burynǵy patsha taǵynan túsirýge qımaǵandyqtan, «ońtústik astanamyz» dep atap júrgen Almatynyń klımattyq jaǵdaıy janǵa  jaılyraq bolǵanymen, ol elimizdiń kórshiles Qytaı memleketimen shekaraǵa jaqyn shetinde ári seısmıkalyq turǵydan qaýipti jerde ornalasqan. Stýdent kezimizde Kókshetaý qalasynyń temir jol vokzalynan poıyzǵa minip, bir jarym táýlikte sharshap-shaldyǵyp, áreń jetýshi edik. Keıde «Petropavl – Almaty», «Sverdlovsk – Frýnze» baǵyttaryndaǵy birinen biri ótken jaıbasar eki poıyzdyń ekeýine de bılet tabylmaı, ony «jeń ushynan jalǵasyp» taýyp beretin tanys izdep, álek bolatynbyz. Al Almatyda ara-tura jer silkingende jataqhananyń joǵarǵy qabatynan tómenge qaraı janymyz yshqyna júgirip túsip, dalaǵa shyqqanymyzsha záremiz ushyp, eki ókpemiz aýzymyzǵa tyǵylǵandaı kúı keshetinbiz...   Mine, osyndaı túıtkildi jaıttar Tuńǵysh Prezıdentimiz – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń elordany eldiń kindik tusy – Saryarqa tósine kóshirý týraly saıası sheshim qabyldaýyna negiz bolǵandyǵy anyq. Árıne, ótken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldaryndaǵy ekonomıkalyq daǵdarys aıaqtalmaǵan qıyn kezeńde elordany Almatydan Aqmolaǵa kóshirý týraly tarıhı sheshimdi qabyldaý Elbasyna ońaıǵa soqqan joq. Onyń osy jónindegi usynysyna Joǵarǵy Keńes depýtattarynyń keıbireýleri ashyq qarsy shyǵyp, qyzylkeńirdek bolǵany jadymyzda. Sondaıda Nursultan Ábishuly: «Biz mynadaı aýmaqqa eldiń bir shetinen qarap otyryp, ıe bola almaı qalýymyz múmkin. Arqada, soltústik oblystarda demografııalyq ahýaldy qalaıda ózgertýimiz kerek. Myna eldiń ıesi kim ekenin búkil álem bilýge tıis. Eldiń ıesi eldiń qıyr-qıyryna birdeı qarap otyrýǵa tıis. Tym bolmasa sony túsinseńizdershi. Ekonomıkany el ortalyǵynan basqarǵan tıimdi. Aqmola toǵyz joldyń torabynda tur, oblystardyń astanamen baılanysy da ońaılaıdy. Bul men úshin emes, el úshin kerek, eldiń erteńi úshin kerek. Munyń mánin qazirgi adamdar tolyq uǵar-uqpas, biraq bolashaq urpaqtarymyz uǵatyn bolady», – dep kókeıindegi tereń oıdy astarlaı jetkizýge májbúr bolǵan edi. Aqyry Joǵarǵy Keńes depýtattary Elbasynyń dál týǵan kúni – 1994 jylǵy 6 shildede ótken sessııada elordany Almatydan Aqmolaǵa kóshirý týraly usynysty kópshilik daýyspen qabyldaǵan-dy. Jer jánnaty – Jetisýda dúnıege kelip, zańǵar Alataýdyń asqar shyńdaryna qarap boı túzep, bıikke umtylyp ósken Elbasyna elordany jaınaǵan jazynan góri saqyldaǵan saryaıazdy qysy anaǵurlym uzaq Saryarqaǵa kóshirý týraly tarıhı sheshimdi qabyldaý úshin áýeli ózi týǵan ólke men tutas el múddeleri týraly tereń tolǵanýyna týra kelgendigi kámil. Paıymdap qarasaq, sol sheshim bir óńirdiń ǵana emes, Alataý men Altaı taýlarynyń arasyn mekendegen, keń-baıtaq Uly dala eliniń keleshegin oılaǵan memleketshil tulǵanyń ǵana qolynan keletin saıası jáne azamattyq  erlikpen para-par emes pe?!       Prezıdentimiz Qazaqstan Respýb­lı­kasy Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna arnal­ǵan saltanatty jınalysta sóılegen sózinde: «1990 jyldardyń eń aýyr kezeń­derinde Astana bizge úmit qanatyn syı­lady jáne úlken qıyndyqtardy eńse­rý­di úıretti. Qıyn kez bolatyn. Bári je­tis­peıtin. Eńbekaqy, zeınetaqy tólenbedi. Biraq biz sol qıyndyqtardyń bárin eshteńege qaramastan eńserip, elordamyzdy saldyq. Elordamyz qasıetti Táýelsizdik rýhynyń – Jasampazdyq pen birlik rýhynyń qaınar kózine aınaldy! Astana búginde óz tarıhynyń bastaýynda ǵana tur. Ol bizdiń memlekettik qýatymyzdyń bıik samǵaýyn beıneleı otyryp, jyldan-jylǵa ajarlanyp keledi. Biz ony álemniń máńgi qalalarynyń biri etý úshin bárin jasaımyz, óıtkeni Astana degenimiz –Táýelsizdiktiń kıesi», – dedi tolǵana. Iá, Astana –Táýelsizdigimizdiń nyshany, elimizdiń júregi, bolashaqtyń beınesi.  Ol – dúnıe júzine belgili elordalardyń biri ǵana emes, biregeıi. О́ıtkeni, elimizdiń bas qalasynda álemge tanymal Kóshbasshymyz Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen halyqaralyq deńgeıdegi asa mańyzdy is-sharalar júıeli ótkizilip keledi. Ásirese, Astanamyzdyń bertingi ýaqytqa deıin bir-birine salqyn qabaq tanytyp, áńgimeleri jaraspaq túgil, bir ústeldiń basynda qatar otyrmaı kelgen álemdik jáne dástúrli dinder kósh basshylarynyń bas­taryn toǵystyrǵan parasat ordasyna aınalǵandyǵyn maqtanyshpen aıtýǵa bolady. Sondaı-aq, dúnıe júzi jurtshylyǵyn alańdatyp otyr­ǵan Sırııadaǵy azamat soǵysyn toqta­týǵa arnalǵan bitimgerlik kelis­sóz­der de Elbasynyń usynysymen ótken jyldan beri Astanada ótkizilip keledi. Al qazir elordamyzda Táýelsiz Mem­leketter Dostastyǵy elderiniń ishinde birinshi ret ótkizilip jatqan EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi – Qazaq­stanymyz ben Astanamyzdyń abyroıyn asqaqtatyp qana qoımaı, búkil adam­zattyń  odan ári órkendeýine  baǵyt-baǵdar berip, jol ashyp otyrǵan ǵalamat joba. Ony elimiz oıdaǵydaı iske asyryp, jas respýblıkamyzdyń qýatty áleýe­tin álemge taǵy bir tanytty jáne  elorda­myzdyń halyqaralyq týrızm ortalyq­tarynyń birine aınalýyna jol ashyp berdi. Elbasy «Qazaqstan-2050» Strate­gııa­synda alǵa qoıǵan aıbyndy maqsat – elimizdiń álemniń eń damyǵan otyz mem­leketiniń qataryna kirýi bolsa, Astana dúnıe júzindegi eń úzdik otyz elordanyń ortasynan oıyp oryn alyp, Táýelsiz Qazaqstannyń kóshin bastaýǵa tıisti.  Osy oraıda Memleket basshysynyń: «Astana elimizdiń áleýmettik-ekono­mı­kalyq damýynyń lokomotıvi bolýǵa tıisti», – degen sózi qazirdiń ózinde ómir shyn­dyǵyna aınalyp otyr. Erke Esil ózeniniń sol jaǵalaýynda jańadan boı kótergen, Shyǵys pen Batystyń sáýlet óneri úılesim taba jarasqan, kópqabatty úıleriniń tóbesi aspanmen astasqan záýlim qalany salýdyń arqasynda elordanyń ǵana emes, elimizdiń ózge de óńirlerindegi júzdegen myń adam turaqty jumyspen qamtamasyz etildi. Sondaı-aq,  Astana búginde ózin salýǵa el qazynasynan bólingen qyrýar qarjynyń qaıtarymyn jasap, Almaty qalasy jáne munaıly Atyraý, Mańǵystaý oblystary sııaqty respýblıkalyq bıýdjetti tol­ty­rýǵa qomaqty úles qosyp otyrǵan tórt «donor» óńirdiń biri bolyp tabylady. Asta­naǵa qarap, basqa qalalarymyz ben aýyldarymyz da boı túzep, kórkeıý ústinde. Qazir Astana ataýy men Elbasy esimi egiz uǵymǵa aınalǵandyǵy  kúmánsiz. Sondyqtan da biz, Parlament depýtattary, Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵy deklarasııasynda Tuńǵysh Prezıdentimizdiń esimin elordanyń ataýynda jáne elimizdiń basqa da mańyzdy nysandarynda kórsetýdi biraýyzdan usynǵan bolatynbyz. Soǵan oraı jaqynda Úkimet qaýlysymen Astananyń halyqaralyq áýejaıyna Nursultan Nazarbaev esimi berildi. Ádilin aıtsaq, Aleksandar Vınokýrov, Olga Rypakova syndy  Olımpıada chempıondarynyń esimderin oblystardyń ortalyqtaryndaǵy jańadan salynǵan Sport saraılaryna berip jatqanymyzdy eskersek, elimizdiń Kók baıraǵyn  álemniń eń bıik tórlerinde san márte jelbirete kótertken, Táýelsiz Qazaqstannyń irgetasyn qalap, ony básekege eń qabiletti elý eldiń qataryna qosqan eren Erimiz – Elbasyna qandaı qurmet kórsetsek te laıyqty emes pe?! Osy rette «Jyr Qulageri» atanǵan aqyn Ilııas Jansúgirovtiń: «О́z ulyn, óz erlerin eskermese,  El, tegi, qaıdan alsyn kemeńgerdi?!» – degen óleń joldary da eriksiz oıǵa oralady.  Elbasy el Táýelsizdiginiń 25 jyl­dyǵyna arnalǵan saltanatty jınalys­ta atap kórsetkendeı, aldaǵy ýaqytta As­tana 3 mıllıonnan astam turǵyny bar eýrazııalyq megapolıske aınalmaq. Sony­men birge, Almaty men barlyq oblys ortalyqtary ózderiniń yrǵaqty damýyn odan ári jalǵastyryp, ǵylym, tehnologııalar, damý óris alatyn birneshe jańa mıllıondyq qalalar paıda bolmaq. Álemge jasampazdyq pen parasat nuryn shashqan, halyqqa qyzmet kór­setýde ozyq tehnologııalardy keńinen qoldaný arqyly «aqyldy  qala», «smart qala» atanýǵa umtylǵan elordamyzdy qazir qazaqstandyqtar arman-qala dep ataıdy. Shynynda da, búgingi Astanada bilim alý, eńbek etý – onyń 1 mıllıon turǵyny úshin júzege asyp jatqan ortaq arman, taǵdyr syılaǵan úlken baqyt. Al halqymyz úshin Astana – zor maqtanysh. Káribaı MUSYRMAN, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty