Jalpy, bul Germanııa fýtbolynyń jalǵyz jetistigi emes. Nemister 13 jyldan beri aıtýly fýtbol týrnırleriniń júlde tuǵyrynan túspeı júr. Germanııa fýtbol quramasynyń turaqtylyǵy kezdeısoqtyq emes. Bul – uzaq merzimdi jumys pen júıeli uıymdastyrylǵan jobanyń jemisi. 2000 jyldary nemis fýtbol federasııasy Talentforderung dep atalatyn baǵdarlama qabyldaǵan. Atalǵan joba boıynsha eldegi jas talanttardy taýyp, olardyń kásipqoı fýtbolmen aınalysýyna jaǵdaı jasalyp keledi.
Bul baǵdarlamanyń qabyldanýynyń ózi úlken bir tarıh. «Býndestım» ekinshi myńjyldyq aıaqtalar tusta eki birdeı dúbirli týrnırde súrindi. Áýeli 1998 jylǵy Álem birinshiliginde Horvatııaǵa ese jiberip qoısa, Eýro-2000 básekesinde toptyq kezeńde sońǵy orynda qalyp, abyroıdan jurdaı boldy. Sol kezde nemis fýtbolyn basqaratyn mamandar máseleniń túp-tamyryna úńilip, sátsizdiktiń sebebin anyqtaýǵa talpynǵan. Uzaq merzimdi zertteýdiń nátıjesinde, eldegi jastar men balalar fýtboly damymaı qalǵany anyqtalypty. «Sovetskıı sport» basylymyna bergen suhbatynda Talentforderung baǵdarlamasynyń basshysy Ýlf Shott bylaı deıdi:
«Fýtbol talanttaryn taýyp, olardy ósirýmen klýbtar jáne aımaqtaǵy federasııalar aınalysqan. Germanııanyń ár oblysyndaǵy assosıasııalardyń jaǵdaıy árqıly edi. Elde eshqandaı birizdi damý uǵymy bolǵan joq. Sonyń nátıjesinde, talantty eki bala eki túrli jaǵdaıda jetiletin. Biri, jas fýtbolshylardy jaqsy jetildiretin aımaqta týylyp, joǵary nátıjege qol jetkizse, ekinshisi, jaǵdaıy múshkil oblysta týylǵandyqtan, kóp múmkinshiligi bolmaıtyn. Fýtbol salasyn bulaı jiberý – durys sheshim emes ekenin túsindik».
Eýro-2000 týrnırinde Germanııa komandasynyń quramynda bir-aq oıynshy, Daısler ǵana 21-ge tolmaǵan-dy. Al quramanyń ortasha jasy – 31 jas edi. Jastar fýtbolyn damytýǵa baılanysty qabyldanǵan baǵdarlama nátıjesinde 2010 jyly Ońtústik Afrıka Respýblıkasyndaǵy básekede ortasha jas 25-ke túsip, 21-ge jetpegen 6 fýtbolshy ulttyq qurama sapynda dop tepti.
Jyl saıyn ondaǵan álem juldyzyn tárbıelep shyǵaratyn bul Talentforderung qalaı jumys isteıdi? Bul joba 2003 jyly qabyldanyp, áýeli talantty jas balalarǵa arnalǵan 390 jattyǵý bazasy salyndy. Kóptegen bapkerler jumysqa tartylyp, 8-14 jas aralyǵyndaǵy balalarǵa ala doptyń qyr-syryn úıretý tapsyryldy. Atalǵan ortalyqtarda balalardy dop tebý mashyǵyna úıretip, drıblıng, fýtboldyń túrli tásilderine, taktıkalyq saýattylyqqa baýlyp otyrady. Aptasyna bir márte fýtbol federasııasynyń mamandary kelip, jastardyń aıaq alysyn baqylap, úzdikteriniń atyn túrtip alyp ketedi. Sonymen qatar, balalardyń durys tamaqtanýy, sóıleý ádebi jáne áleýmettik pedagogıka sekildi máselelermen aınalysatyn arnaıy mamandar da bar. Aıtpaqshy, bul jattyǵý ortalyqtary eldiń barsha túkpirine taraǵan.
«Kez kelgen balanyń úıi men aımaqtyq ortalyqqa deıingi araqashyqtyq 25 shaqyrymnan aspaýy tıis. Bizdiń maqsatymyz osy boldy», – deıdi Talentforderung baǵdarlamasyn jobalaǵandardyń biri Dıetrıch Veızze «Gardıan» gazetine bergen suhbatynda.
Sonymen qatar, ár kásipqoı fýtbol klýbyna balalardy baýlıtyn jeke akademııa ashý mindettelgen. Keıbir komandalar qarjylyq qıyndyqqa baılanysty budan bas tartypty. Alaıda, jobanyń ómirsheńdigin baıqaǵan klýbtar ózderi-aq belsene kirisken. Sondaı-aq, memleket tarapynan da qarjylaı qoldaý kórsetilgen.
Atalǵan baǵdarlama nátıjesinde 22 myń balaqaı fýtboldyń qyr-syryn úırenýge kirisedi. Al fýtbol federasııasynyń 1300 bapkeri 600 myńǵa jýyq jastyń talantyn baqylaýǵa múmkindigi bar. «Germanııadaǵy 80 mıllıon halyqtyń ishinde osynshalyqty talanttyń kóp ekenin 2000-jyldary eshkim baıqamaǵan-dy. Qazir óte kóp ekenine kóz jetkizip otyrmyz», – deıdi bapker Robın Dýtt. «Nemis fýtbol uıymy» baǵdarlamaǵa jylyna 10 mıllıon eýro (2,5 mılılard teńge) bólip otyrady. Qarjy ádette bapkerlerdiń jalaqysyna, skaýttarǵa, kógaldy jańartýǵa, ortalyqtarǵa dop sekildi qajetti zattarǵa jáne ǵylymı kitaptarǵa jumsalady.
Aıtpaqshy, nemis klýbtary shákirtteriniń bolashaǵyna da jaýapty. Sondyqtan da shyǵar, jas jetkinshekterdiń báriniń bilim alýyna jaǵdaı jasalǵan. «Birde Anglııaǵa barǵanymda «Aston Vılladaǵy» áriptesterime bizdiń jastarymyz aptasyna 34 saǵat bilim alýǵa mektepke baratynyn aıtqanymda, ótirik dep oılapty. О́ıtkeni, olarda nebári 9 saǵat bilimge jumsaıdy eken. «Fraıbýrgta» olaı jasaı almaımyz. О́ıtkeni, akademııany aıaqtaǵan kez kelgen jetkinshek kásibı fýtbolshy bolmaıdy. Bilim fýtboldan mańyzdy», – deıdi «Fraıbýrg» klýbynyń bapkeri Krıstıan Shtraıh. Bilimge bulaı kóńil bólýdiń óz ereksheligi bar. Jyl saıyn fýtbol akademııalarynda tárbıelenip shyqqan jetkinshekterdiń 80 paıyzy basqa salaǵa aýysyp ketedi eken. Talentforderung jobasy muny da eskergen.
Osyndaı aýqymdy jumystyń nátıjesinde Germanııa fýtbol quramasy álemdegi eń turaqty komanda atanyp otyr. Endi she, 2005 jyldan beri býndestım ózi qatysqan týrnırdiń bárinde júlde salyp keledi. Máselen, 2005 jyly nemister Konfederasııa kýbogynda qola medal ıelengen. 2006 jylǵy Álem chempıonatynda Germanııa jartylaı fınaldyq básekede Fransııaǵa ese jiberip, úshinshi oryn úshin talasta Portýgalııadan basym túsken-di. Al 2008 jylǵy Eýropa birinshiliginiń fınalynda Ispanııadan aılasyn asyra alǵan joq. 2010 jyly Afrıkada ótken Álem chempıonatynda taǵy da qola medaldi qanjyǵasyna baılady. Nemister Eýro-2012 týrnırinde jartylaı fınalda súrinip, úshinshi oryndy mise tutqan. Áıtse de, Brazılııada ótken Álem chempıonatynda top jaryp, ańsaǵan altynyna qol jetkizdi. Byltyrǵy Eýropa birinshiliginde Germanııa qaıtadan jartylaı fınalda súrinip, úshinshi oryndy ıelendi. Bıylǵy jetistigin kúni keshe Reseıde ótken Konfederasııa kýbogynda tamashaladyq. Álemdi baǵyndyrǵannan keıin, bul nátıje kóńil kónshitpeýi múmkin. Áıtse de, 13 jyl boıy tuǵyrdan túspeý – naǵyz sapany kórsetetini anyq.
Nemisterdiń jetistigin tamashalap otyryp, elimizdegi fýtbol jaǵdaıy eske túsedi. Ulttyq quramanyń jeńilisine jankúıerlerdiń eti úırenip ketkeli qash-a-an! Jastar fýtbolyn damytýǵa baılanysty ájepteýir jobalar bastalǵan edi. Máselen, Elbasynyń ózi aralasyp, Brazılııa prezıdenti Lýıs Inasıo Lýla da Sılvamen ortaq kelisimge keldi. Nátıjesinde, órenderimiz «pentakampeondar» elinde fýtboldyń qyr-syryn meńgeretin boldy. Sodan beri elimizden 70-ke jýyq jasóspirim Brazılııaǵa attanyp, olardyń aldy elge oralyp úlgerdi. О́kinishke qaraı, jobanyń sońy «sý aıaǵy qurdymǵa ketti». Tipti, Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıuly da Parlament Májilisinde Brazılııaǵa fýtbolshy jiberý jobasy sátsiz bolǵanyn moıyndady. Jalpy, Brazılııaǵa baryp kelgenderdiń qatyrǵany shamaly. Qazir solardyń úsh-tórteýi ǵana premer-lıgada dop teýip júr. Qalǵanynyń deregi joq. Balalardyń birinshi legi Brazılııadan oralǵan soń, arnaıy «Báıterek» degen klýb qurylǵan. Atalǵan komanda birinshi lıgada súreńsiz oıyn kórsetti. Al ekinshi lektiń balalaryn Máskeýde ótken «Granatkın kýbogyna» jibergen edik. Olar da jóndi oınaı almaı, qarsylastarynyń bárinen jeńilip qaldy. Aıtpaqshy, osy jastardy Brazılııaǵa jiberý úshin memleketten 294 mıllıon teńge qarajat bólingen bolatyn.
Fýtbol federasııasy «Qazaqstan Respýblıkasynda 2012-2022 jyldar aralyǵynda balalar men jasóspirimder fýtbolyn damytýǵa arnalǵan tujyrymdama» qabyldaǵan. Atalǵan joba «Nemis fýtbol uıymymen» birlese otyryp, Germanııa men Gollandııa tájirıbelerine qarap jasaqtaldy. Nátıjesinde, el boıynsha birneshe fýtbol ortalyǵy ashyldy. Qazirgi tańda elimiz boıynsha 5 myńǵa jýyq shákirt sonda fýtboldyń qyr-syryn úırenip júr. Ázirge atalǵan baǵdarlama bolashaǵynan zor úmit kúttiredi. Eń bastysy, Brazılııaǵa barǵan balalardyń kebin kımese bolǵany...
Abaı ASANKELDIULY