Sheshimin kútken máseleler kóp

Osy jıynda senatorlar óz­de­rin tolǵandyrǵan san túrli su­­raq­tardy Bilim jáne ǵylym mı­nı­stri Erlan Saǵadıevke qoı­yp, jaýap aldy. Sonyń bir­­qa­tar­yn oqyrman nazaryna usy­ný­d­y jón dep sanadyq. 

Erbolat Muqaev: El bolǵan soń, elimizdiń aýmaǵy keń bolǵan soń, shaǵyn komplektili mektep­ter bolady, bireýleri ósedi, bi­reý­leri óshe­di, sóıtip aldaǵy 15-20 jylǵa deıin onyń prob­­le­m­a­sy bit­peıtin sııaqty. Son­dyq­tan, mını­strlik osy problem­any qa­laı sheshýdi kózdep otyrǵanyn bil­­gim keledi? 

Erlan Saǵadıev: Shaǵyn kom­p­lek­tili mektep­ter­degi bilim sapasyn kóterý maqsatynda sıfr­ly teh­nologııanyń jetistikterin paı­dalanyp, kom­pıýterlendirý, beı­neekran kýrstaryn engizý sı­­ıaqt­y sabaqtar engizip jatyr­myz. Osyndaı mek­tepterge eki jyldyń ishinde kem degende eki be­ı­neekran ornatylatyn bolady. Bul baǵyttaǵy jumystar jalǵasyn tabady. Muǵalimderdi daıyndaý sapasyna da kóńil bólinip, olardy óziniń ba­zalyq biliminen basqa sabaqtardy ótkizýge daı­­yndaý jumystary da qolǵa alynatyn shy­ǵar. Eń­bekaqysy týraly aıtatyn bolsaq, bul mek­tep­terdiń mu­ǵalimderine 25 paıyzdyq kó­lem­de qosymsha aqy tólenýde. 

Sergeı Plotnıkov: Keıbir arnaıy pánderdi aǵyl­shyn tilin­de oqy­týǵa daıyndyq qalaı júr­gi­zi­lýde? 

Erlan Saǵadıev: Bul is boıynsha qanatqaqty baǵdarlama qolǵa alynyp, bıyldyń ózinde 1500-deı muǵalim arnaıy pánderdi aǵyl­shyn tilinde oqytýǵa daıyn­daldy. Mysaly, Atyraý obly­syn­da 40-taı muǵalim arnaıy pán­der­di aǵylshyn tilinde ótkizýdi bas­tap ketti. Jalpy, pánderdi aǵyl­shyn tilinde júrgizý birden bol­maıdy, aldymen 30 paıyzyn oqytýdan bastaıdy. Ári qa­raı aǵylshyn tiliniń úlesin arttyra be­redi. Biz bul tehnologııany Qa­zaq-túrik lıseıleriniń úl­gisinen al­dyq. Onda bul másele jaqsy ta­bystarǵa jetti.

Sergeı Ershov: О́kinishke qa­raı, terrorıstik jáne basqa da jat pıǵyldy adamdardyń kó­beıip bara jatqandyǵyna baı­lanysty mektepter men ba­la­baqshalarda balalardyń qaý­ipsizdigin qamtamasyz etý má­se­lesi aldaǵy ýaqytta qıyndaı tú­setin sııaqty, osy problema qa­laı sheshilmek? Erlan Saǵadıev: Bizdiń mı­nı­strlikke mun­daı­dy sheshý óki­lettigi berilmegen. Árıne, bul alań­datarlyq másele, sondyqtan biz ony ishki is­ter organdarymen jáne ákimdiktermen birlese oty­ryp sheshýdi qarastyratyn bolamyz. 

Bul suraqqa jaýapty parla­me­nt­tik tyńdaýǵa qatysyp otyr­ǵan Ishki ister mınıstriniń oryn­ba­sary Rashıd Jaqypov to­lyq­tyrdy.

Rashıd Jaqypov: Árıne, Úki­met mek­tep­ter­di kúzetý týra­ly qaýly qabyldasa biz ony oryn­­daımyz. Ázirge ondaı she­shim bol­maǵandyqtan bul jó­nin­de aı­tý qıyn. Biraq mundaı pro­ble­ma­nyń bar ekendigin ómir kór­se­tip otyr.

Nurlan Qylyshbaev: Osy jer­de otyr­ǵandar­dyń negizgi bó­ligi Keńes Odaǵy mektepterinde oqy­­ǵan­dar, sondyqtan bárimiz de oqý­shylardy eń­bek­ke baýlýdyń ne ekenin jaqsy bilemiz. Onyń ná­tıjesi zor ekendigi týraly da bárimiz aıta ala­myz. Qazir bala­lardy eńbekke baýlýǵa qalaı kó­ńil bólinedi?

Erlan Saǵadıev: Bizde arnaıy eńbek sabaǵy bar. Osy sabaqty ótkizýge jáne oqýshylardy serý­enge shyǵarý sııaqty jumystarǵa Qamqorshylar ke­ńesin tartyp, ata-analardy da qatystyryp oty­ramyz. Mınıstrlik barlyq jumystardy óz­deri atqara almaıtyn bolǵandyqtan osy – Qam­qor­shylar keńesine bul baǵyttaǵy jumystar boı­ynsha úlken quqyq berip otyr. 

Sársenbaı Eńsegenov: Bilim berý­di 12 jyl­dyq­qa aýystyramyz dep otyrsyzdar, al bizde mek­­­tepterdiń bári derlik eki aýy­symdy, pán ka­bınetteri jetis­peı­di, al sheteldik 12 jyldyq mek­­tepterdiń bári bir aýysymdy. Sondyqtan 12 jyldyqqa kó­shý qanshalyqty durys bolar eken? Ekinshi suraǵym, bilim berý­de tár­bıe isi­ne qanshalyqty kó­ńil bó­linedi? Uldar men qyz­­dar­dy bó­lip oqytý máselesi qa­ras­ty­ry­lýy múm­kin be? 

Erlan Saǵadıev: 12 jyl­dyq­qa ótýdiń máni – 0-inshi sy­nyp­tyń engizilýinde. 0-inshi sy­nyp dáristerin bes jastan bas­tap mektepterde ǵana emes, ba­labaqshalarda da júrgizý uıym­das­tyry­la­dy. Qazirdiń ózin­de bul is qolǵa alynǵan. On­da «Álippe» jáne t.b. pánder oqy­tylady.

Ekinshi suraq boıynsha aıta­rym, bizde uldar men qyz­dar­dy bólip oqytý máselesi qa­ras­ty­ryl­maǵan, óıtkeni ol qo­ǵam­dyq daý týdyrýy múmkin.  Narıman Tóreǵalıev: Or­ta bilimdi jan basyna qar­jy­lan­dyrý boıynsha qa­nat­qaq­ty joba aıaqtalǵannan keı­in Qa­­zaqstannyń soltústik já­ne oń­­tús­tik óńirleri úshin kom­mý­nal­dyq qyzmetter kóleminiń aı­yr­ma­shylyǵy bola ma? 

Erlan Saǵadıev: Jan basyna qar­jylandyrý jaryq, gaz, jylý, ǵı­marattyń amortızasııasyna baı­lanysty. Al muǵalimderdiń oqý prosesterine baılanysty shy­ǵyndarynyń ózindik quny ár oblysta ártúrli. 

Senatorlar budan basqa da ha­lyqty alań­da­­ta­tyn kóptegen su­raqtar berdi. Mınıstr­lik­tiń na­zar aýdarýǵa tıisti máseleleri kóp ekeni kórinip tur, olardy túbegeıli sheshpese de sheshýge talapta­nar degen úmit bar. 

Daıyndaǵan  Jaqsybaı SAMRAT,  «Egemen Qazaqstan»