Jeńil ónerkásipti jandandyrýǵa múmkindik bar

Biraq pikir bil­dirip, óz atymnan maqala jazý­ǵa talpynyp kórgen adam emes­pin. Alaıda gazet tilshisi Jyl­qy­baı Jaǵyparulynyń ús­ti­mizdegi jyldyń 24 tamyzynda jaryq kórgen «Jeńil ónerkásip: izde­nister men irkilister» atty maqalasy qolyma eriksiz qalam aldyrdy. Bul sońǵy 15-20 jyl kóleminde elimizdiń jeńil ónerkásibi salasynda qalyp­tas­qan ashy shyndyqty alǵash ret tereń taldap, shynaıy jazǵan maqala dep sanaımyn.  Qazaqstan jeńil ónerkásibi salasynyń tynysy men tirshi­ligin bir kisideı bilemin. Men bul salaǵa ózimniń 30 jyldan astam sanaly ǵumyrymdy arna­dym. Uzaq jyldar boıy Jam­byl oblystyq halyqqa turmys­tyq qyzmet kórsetý basqar­masynyń bastyǵy bolyp, zeı­netkerlikke shyqtym. «Eńbek Qy­zyl Tý», «Qurmet belgisi» orden­derimen marapattalyp, «Qazaq KSR turmystyq qyzmet kórsetý salasynyń úzdigi» qur­metti ataǵyna ıe boldym. Son­dyqtan Qazaqstan jeńil óner­kásibi salasynyń kúrdeli problemalary tilge tıek etilgen bul maqalaǵa únqosýdy ózimniń paryzym dep sanaımyn.  Maqalada halyqtyń áleý­mettik áleýetin kóterýde jeńil ónerkásiptiń ıgi yqpaly ólsheýsiz ekeni oryndy atap kórsetilgen. Bir ǵana mysal keltireıin, sonaý bir jyldary tek Jambyl oblysy boıynsha 28 halyqqa turmystyq qyzmet kórsetý kásiporny jumys istedi. Mine, osy kásiporyndarda 9 myńnan astam adam eńbekpen qamtylyp, turaqty túrde jalaqy alyp turdy. Ataqty Jambyl teri kombınaty jylyna mıllıondaǵan par sapaly teri aıaq kıimderin shyǵaryp, el turǵyndarynyń aıaq kıimge degen suranysynyń basym bóligin qanaǵattandyrdy. Otan­dyq kásiporyndar shyǵarǵan ónim­niń sapasy qandaı deseńizshi! Búginde sol naǵyz teriden tigilgen otandyq ónimder kózden bul-bul ushty. Onyń ornyna Qytaıdyń jasandy teriden tigilgen ne sapasy, ne jylýy joq ónimderi qaptady. 

Búginde elimizde teri óńdeıtin, jún jýatyn kásiporyndar quryp ketti. Mıllıondaǵan mal terisi men tonnalaǵan jún arzan baǵamen shetke shyǵarylady nemese shirip ketedi. «Qolda barda altynnyń qadiri joq» degen sóz osyndaıdan shyqsa kerek. 

Otandyq jeńil ónerkásip salasyn qalpyna keltirýdiń múmkindigi barshylyq. Ol úshin eń aldymen osy salaǵa ıe bolatyn memlekettik organ qurylý kerek. Máselen, keshegi keńes dáýirinde bizdiń respýblıkamyzda Qazaq KSR Jeńil ónerkásibi mınıstrligi, Qazaq KSR Halyqqa turmystyq qyzmet kórsetý mınıstrligi, Qazaq KSR Jergilikti ónerkásip mınıstrligi sııaqty birneshe mınıstrlik jumys istep, jeńil ónerkásip salasynyń óndirisin damytty. Ekinshi bir másele, jeńil ónerkásip óndirisi salasynyń naǵyz maman jumysshylaryn daıarlaıtyn ortalyqtar ashylýy kerek. Is tetigin qashanda maman kadrlar sheshedi. Sonaý Uly Otan soǵysy jyldarynda aýyldarda eń qurmetti de qajetti adam kolhoz basqarmasynyń bastyǵy da emes, aýyl keńesiniń tóraǵasy da emes, qarapaıym etikshi bolatyn. О́kinishke qaraı, naryqtyq qatynastar kezeńinde bul sala mamandarynyń qajettiligi orynsyz tómendetildi. 

Elimizdiń jeńil ónerkásibin damytýdyń múmkindikteri barshylyq. Ol úshin búgingideı naryq zamanynda bul salanyń kási­p­oryndary aıaqtarynan turyp ketkenshe, jeńildikter jasaý kerek. Máselen, ótken ǵa­syr­dyń 80-shi jyldary men arnaıy jumys babymen Fran­sııada bolyp, osy eldiń ha­lyq­qa tur­mys­tyq qyzmet kórsetý salasy kásiporyndarynyń jumysymen tanystym. Bul elde jergilikti tur­mystyq qyzmet kór­setý kásip­­oryndarynyń ǵıma­rat­tary mýnı­sa­palıtetter­diń qarjysyna saly­nyp, kásip­ker­lerge jalǵa beriledi eken. Jeńil óner­kásip jáne turmystyq qyzmet kór­setý kásiporyndary salyqtan bosa­tylǵan. Sonymen birge jańaǵy ǵımarattardyń ja­ryq jáne jylýǵa tólenetin kom­mý­nal­dyq aqysy da mýnısa­palıtet ese­binen jabylady eken. Biz elge kelgennen keıin osy tájirı­beni Jambyl obly­synyń jeńil óner­kásibi men tur­mystyq qyzmet kórsetý salasynyń kásiporyn­darynda paıdalandyq. Bul tájirı­beniń nátıjesi de óte joǵary boldy. О́kinishke qaraı, 90-shy jyl­dardaǵy jappaı jekeshe­len­dirý naýqanyna tap kelip, oblysymyzdaǵy kásiporyn­dar­dyń barlyǵy derlik jeke­she­lendirilip ketti. Biraq sol kezdegi jekeshelendirý jónindegi sharttarda jeńil jáne turmystyq qyzmet kórsetý kásiporyndary jekeshelendirgennen keıin de ózderiniń negizgi qyzmet túrin saqtaýy qajet ekendigi atap ja­zyl­ǵan. Endeshe memleket sol shart­qa baılanysty bul kásiporyn­dardyń qyzmetin qaı­tadan jan­dandyrýǵa tolyq quqy­sy bar. Jeńil ónerkásip salasyn damytý arqyly biz elimizdiń ekonomıkasyn ártaraptandyrýǵa barynsha úles qosamyz. 

Jumataı LAIYQOV, Jambyl oblystyq turmystyq qyzmet kórsetý basqarmasynyń burynǵy bastyǵy, zeınetker