Teńiz munaıy – eldiń ıgiligi

Keler jyldyń sáýir aıynda qurylǵanyna jıyrma bes jyl tolatyn bizdiń kásiporyn úshin korporatıvtik jaýapkershilik Atyraý oblysy men Jylyoı aýdanynda óz qyzmetin júrgizýdiń negizi bolyp tabylady. Biz úshin korporatıvtik jaýapkershilik tek qoǵam men qyzmetkerlerge qosqan úles qana men emes, ol – etıka, qorshaǵan ortany qor­ǵaý boıynsha mindetteme, biz­diń qyzmetkerlermen, memle­kettik organdarmen, jergilikti jurt­shylyqpen qarym-qaty­nas jasaý erejeleri. Biz óz qyzmetimizdiń nátıjesi adamdar ómiriniń jaqsarýynan kórinýi úshin kúsh salamyz. Osy rette TShO bıznestiń korporatıvtik jaýapkershilik prınsıpterin negizge ala otyryp, birqatar maq­satty baǵdarlamalardy jú­zege asyrý arqyly qarjyny Aty­­raý oblysyndaǵy áleýmet­tik salany damytýǵa baǵyttap keledi.

Kásiporyn óz qyzmetiniń alǵashqy kezeńinde 50 mıllıon AQSh dollary kólemindegi qarjyny quraıtyn besjyldyq «Atyraý Bonýs Qory» baǵdar­lamasyn júzege asyrdy. Kelisim boıynsha, qor qarjysyn qandaı nysandar salýǵa jumsaý qajet­tigi Atyraý oblystyq ákim­digimen aqyldasa otyryp she­shil­di. Osy tártip áli de jalǵa­syn tabýda. Baǵdarlamany júzege asyrý úshin kásiporyn jer­gilikti ákimdikpen birlese otyryp, oblys turǵyndary úshin birin­shi kezekte ne kerektigin anyq­taý negizinde naqty sheshim qabyl­dady. Táýelsizdiktiń al­ǵashqy jyldarynda atalmysh baǵdarlama halyq qajetin óteýge kóp septigin tıgizdi. Oblysta naý­baıhana, dene shynyqtyrý-saýyqtyrý kesheni, sý tazartý qondyrǵysy, aýrýhana, emhana sııaqty birinshi kezektegi nysandar salynyp, turǵyndar ıgiligine berildi.

Oblys jurtshylyǵyna oıda­ǵydaı qyzmet etken baǵdar­lama aıaqtalysymen, ornyna «Igilik» atty erikti baǵdarlama keldi. Bul – 1999 jyl bolatyn. Alǵashqyda jyldyq qory 4 mıllıon AQSh dollaryn quraǵan baǵdarlama TShO-nyń negizgi óndirisi tarapynan qarjylandyrylatyn áleýmettik ınfraqurylymdyq baǵdarlama boldy. Sodan bergi arada ótken on segiz jylda kásip­oryn osy baǵdarlama arqyly ózi ornalasqan Jylyoı aýdanynyń, jalpy Atyraý oblysynyń áleý­mettik ınfraqurylymyna ońdy ózgeris ákeldi. Shetel ınvestoryn tartýdyń tıimdiligin dále­deýge septigin tıgizdi. «Igi­liktiń» bastapqy bıýdjeti 2003 jylǵa deıin 4 mln AQSh dollary kóleminde bolsa, kelesi úshjyldyqta 8 mln, odan keıingi úsh jyldyqta 12 mln AQSh dollaryna jetti. Al, 2009-2012 jyldar aralyǵynda jyldyq bıýdjet 20 mln AQSh dollaryn, 2013 jyldan bastap osy kúnge deıin bul kórsetkish 25 mln AQSh dollaryna ósti.

Iá TShO «Igilik» baǵdar­lamasy arqyly búkil Atyraý oblysy halqyna paıda beretin jáne ol jobalar tapsyrysqa berilgennen keıin kásiporynnyń úzdiksiz tehnıkalyq jáne qa­ra­jattyq qoldaýyn qajet etpeıtin eń mańyzdy jobalardy qarjylandyrýymen erek­shelenedi. О́tken jyldar ishinde baǵ­darlama Qazaqstannyń mu­naıly óńiri – Atyraý obly­syndaǵy áleýmettik ınfra­qurylymnyń damýyna qýatty serpilis berdi. Atyna zaty saı baǵdarlama dep tanyldy. Oblys ortalyǵynyń kórkin kirgizetin birqatar zamanaýı ǵımarattar, kóp fýnksııaly medısınalyq klınıkalar men ortalyqtar, sońǵy úlgimen jabdyqtalǵan mektepter men basqa da bilim berý mekemeleri jáne mádenıet úıleri boı kóterdi. «Igilik» baǵdar­lamasy sý jetkizý jáne qýat tasymaldaý júıelerin jań­ǵyrtýǵa, qala shaǵyn aýdandary men aýyldardyń kópten kútken gazben qamtamasyz etilýine múmkindik berdi. Búginde atalmysh baǵdarlamanyń ıgiligin atyraýlyqtar kóptep kórdi desek, jańylyspaımyz. Eń bas­tysy, Atyraý oblysy turǵyn­darynyń qajettilikteri men áleýmettik máselelerin she­shýge qajet jobalar keń aýqym­dy tańdaý men baǵalaýdan ótedi. Tańdalǵan jobalardy baǵa­laýǵa syrttan sarapshylar tartylady. Mundaı zertteý ár úsh jyl saıyn júrgiziledi. Osyn­daı birlesken jumys qorytyn­dysymen TShO «Igilik» arqyly qarjylandyrylýy yqtımal jobalar tizimin jasaıdy. Keıin kásiporyn demeýshilik etetin, halyq úshin eń paıdaly dep tabylǵan jobalar TShO bas dırektory men Atyraý oblysy ákimi tarapynan rastalyp, beki­tiledi.

Baǵdarlama arqyly qarjy­landyrylyp, el ıgiline beril­gen jobalardyń qaı-qaısy­sy da mańyzdylyǵymen qun­dy. Máselen, Teńiz ken ala­ńy­na jaqyn ornalasqan ári ká­siporynnyń kóptegen qyz­met­keri turatyn Qulsary qala­synda densaýlyqqa jáne qor­sha­ǵan ortaǵa keletin áserdi baǵa­laý maqsatynda arnaıy zertteý júrgizilip, mundaǵy sý sa­pasynyń tómendigi ári sý je­lisiniń jumysy syn kóter­meıtindigi anyqtaldy. Jan- jaqty júrgizilgen zertteý negi­zinde jınalǵan aqparat nátı­jesinde qalanyń sý júıesin aýys­tyrý uıǵaryldy. Túp negizi turǵyndar densaýlyǵyn saq­taýdy jaqsartýdy kózdegen joba 4 jylǵa sozylyp, búginde el ıgiligine aınaldy.

Árige barmaı-aq, 2016-2017 jyldar deregine súıensek, «Igi­liktiń» qarjysyna oblys­ta 7 balabaqsha, 3 mektep, 3 mádenıet úıi, 3 sport jáne dene shynyqtyrý kesheni paıdalanýǵa berildi. Al bıylǵy oqý jylynda Atyraý qalasynda jańadan boı kótergen Nursaıa shaǵyn aýda­nynan 624 oryndyq aǵyl­shyn tilin tereńdetip oqytatyn tehnıkalyq gımnazııa alǵashqy qońyraýyn soqty. Gımnazııa zamanaýı talaptarǵa saı kele­tin sport alańdarymen, kitap­hana, ashanasymen, tıisti jab­dyqtarymen birge tapsyryldy. Alda atyraýlyqtardyń demalys ornyna aınalatyn, Jaıyqtyń boıynan oryn tepken Retro-saıabaqtyń qurylysyn aıaqtaý mindeti tur.

Iá naqty derekke súıensek, «Igilik» baǵdarlamasy qolǵa alynǵan 1999 jyldan beri shamamen 250 mln AQSh dollaryna el qajetine jaraıtyn 130 joba iske qosyldy, myńnan asa ja­ńa jumys orny ashyldy. Al kásiporyn qurylǵan 1993 jyl­dan beri Atyraý obly­synyń áleýmettik jáne ınfra­qurylymdyq damýyna, turǵyn­dardyń ómir sapasynyń artýyna qosqan úles 1,3 mlrd AQSh dollarynan asty.

El ıgiligine aınalǵan «Igilik­tiń» qataryn 2010 jyly jyldyq qory 1 mln AQSh dollaryn quraı­tyn áleýmettik ınvestısııalar baǵdarlamasy tolyqtyrdy. TShO bul jobalardy úkimettik emes uıym­darmen birlese otyryp nemese merdigerlerdi tarta otyryp júzege asyrady. Eń bastysy, kásiporyn atalǵan jobalardy tek qarjylandyryp qana qoımaı, olardy oryndaý barysynda basynan aıaǵyna deıin tikeleı óz baqylaýynda ustaıdy. Baǵdarlama sheńberindegi joba­lardyń qaı-qaısysy da Atyraý oblysynyń densaýlyq saqtaý jáne bilim berý salalaryna qoldaý kórsetýdi kózdeıdi. TShO seriktesterimen birge atalmysh baǵdarlamany jetildirdi já­ne búginde ol jurtshylyq pen óndiristiń qajettilikteri men maqsattaryna saı kele­di. Máselen TShO 6 jyl qata­rynan Qazaqstan otbasylyq dári­gerleri assosıasııasymen birigip, Atyraý oblysynyń jurt­shylyǵy men medısınalyq qyzmetkerleriniń arterııalyq gıper­tenzııa men júrek-qan tamyrlary aýrýlaryn bastap­qy kezeńde anyqtaý týraly habar­darlyǵyn arttyrýǵa baǵyt­talǵan jobany iske asyryp keledi. 2016 jyldan beri Or­talyq Azııanyń Eýrazııa Qory (OAEQ) «Jarqyra» atty áleý­mettik kásipkerlikti damytý jobasyn júzege asyrýda. Baǵdarlama áleýmettik ká­sip­kerlikti qoldaýdyń to­lyq sıklin qamtıdy. Al, ha­lyqaralyq «PYXERA GLOBAL» úkimettik emes uıy­my 2012 jyldyń naý­ryz aıynan beri «Yntymaq» atty qaýymdastyqty damytý baǵ­dar­lamasyn júzege asy­rý­da bizben seriktes bolyp keledi. Joba aıasynda jastar, oral­man-áıelder men erek­she qajettilikteri bar adam­dardyń kásipkerlik daǵdy­laryn kúsheıtýge basa nazar aýdarylady. Uıym aǵylshyn tili klýbynyń keńeıýine, az qam­­tylǵan otbasylar men kó­mekke zárý adamdardy qol­daý­ǵa erekshe mán beredi. Odan bólek «Yntymaq» jobasy TShO qyzmetkerleri men olar­­dyń otbasy múshelerin tarta otyryp, erikti is-shara­lar men qarajat jınaý sharala­ryn uıymdastyrýda. Aqpa­rattyq tehnologııalar dáýiriniń qoǵamy (ATDQ) jobasy Atyraý qalasy men Jylyoı aýdany hal­qynyń aqparattyq-kom­mýnıkasııalyq tehnologııalar (AKT) salasyndaǵy bilim sapa­syn kóterýdi kózdedi. Jobaǵa 2016 jyldan bastap 39 uıym­nan 843 adam qatysty. Olarǵa aqparattyq tehnologııa jóninen 345 ret taqyryptyq oqýlar uıymdastyryldy. Mun­daı jurtshylyqtyń qyzy­ǵýshylyǵyn týǵyzyp, paıdasyn tıgizgen jobalar alda da jal­ǵasyn tabary sózsiz.

Kásiporyn ulttyq qundy­lyqtardy nasıhattap, tól máde­nıetimizdiń aıshyqty tustaryn damytýǵa da den qoıyp keledi. Toǵyz jyl qatarynan oblys­ta aqyndar aıtysyn ótkizip, nebir talanttardyń qanat qa­ǵýyna yqpal ettik. Kásiporyn demeýshiligimen ótken jyraýlar saıysy da kóp kóńiline jol tapty. Jergilikti jýrnalısterdiń shyǵarmashylyq deńgeıin arttyrýdy kózdeıtin jýrnalıs­ter konkýrsy da jurtshylyq qoldaýyna ıe bolýda.

Osyndaı kóp qajetin óteıtin áleýmettik baǵdarlamalardy jú­zege asyrýdaǵy jetistikteri úshin TShO respýblıkalyq «Paryz» saılyǵynyń kúmis, altyn jáne bas júldelerimen marapattaldy. Bul Teńizdeı alyp kenishtiń baılyǵyn el ıgiligine jumsaýdy kózdegen kásiporyn qyzmetine degen qurmet!

Atyraý oblysynyń áleýmet­tik turǵyda jańǵyrýyna atsa­lysý – «Teńizshevroıldyń» bas­ty maqsaty. Biz bul maqsattyń osyndaı naqty, el qajetin óteıtin mańyzdy jobalardy júzege asyrý arqyly oryndalyp kele jatqandyǵyn maqtan tutamyz. Qazaqstannyń erteńin búgingiden de kemel etýdi kóz­deıtin kásiporyn 1993 jyldan bastap, 2017 jyldyń 1-shi jar­tysyna deıingi aralyqta Qazaqstan qazynasyna tikeleı tólemder túrinde 121 mıllıard AQSh dollarynan astam qarjy quıdy. Tek osy jyldyń birinshi jartysynda bul kórsetkish 4,3 mıllıard AQSh dollarynan asty.

О́tken jıyrma tórt jylda óz qyzmetkerleri men jergilikti tur­ǵyndardyń ıgiligine arnalǵan túrli əleýmettik jobalarǵa 1,3 mıllıard AQSh dollarynan astam qarjy jumsady. Mundaı jetistik óndiristik deńgeıdiń artýy­men tikeleı baılanysty ekendigi sózsiz. Máselen, ústi­mizdegi jyldyń birinshi jarty­synda munaı óndirý kólemi 14,59 mıllıon tonnaǵa (116 mıllıon barrel) jetti. Al maý­sym aıynda kásiporyn úlken jetistikke, ıaǵnı ózi qurylǵan 1993 jyldan beri 3 mıllıard barrel munaıǵa qol jetkizdi. Alda da kásiporyn óziniń óndi­ristik áleýetin arttyrý arqyly el ekonomıkasyna, onyń áleý­met­tik ınfraqurylymyna tıisti úle­sin qosa beretinine senim mol.

Rzabek ARTYǴALIEV,

«Teńizshevroıl» JShS-niń Úkimet jáne jurtshylyqpen baılanys jónindegi bas menedjeri