Shymkentte «Qoǵamdy jańǵyrtýdaǵy medıasııanyń róli» atty dıspýt-forým ótti

Respýblıkalyq forýmǵa QHA Tóraǵasynyń orynbasary – Prezıdent Ákimshiligi QHA Hatshylyǵynyń meńgerý­shisi Darhan Myńbaı, Ońtústik Qazaq­stan oblysynyń ákimi Janseıit Túımebaev, «Atameken» ulttyq kásip­kerler palatasy basqarma tóraǵasynyń orynbasary Nur­jan Áltaev, Parlament Máji­­lisiniń depýtattary, Joǵar­ǵy sottyń sýdıalary, Bas pro­kýra­týranyń, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń, Prezıdent janyndaǵy «Qoǵamdyq kelisim» RMM-niń ókilderi, QHA ja­nyndaǵy Medıasııa keńesiniń mú­sheleri, barlyq oblystardaǵy medıasııa ortalyqtarynyń jetekshileri men «Qoǵamdyq kelisim» KMM-niń janyndaǵy medıasııa kabınetteriniń meń­gerýshileri qatysty. 

Forýmdy Parlament Máji­l­isi­niń depýtaty, Qazaqstan hal­­qy Assambleıasy Medıasııa ke­ńe­siniń tóraǵasy, zań ǵylym­darynyń doktory, professor Baqytjan Ábdiraıym júrgizip otyrdy.

– Bolashaǵy birtutas eldiń bar­lyq memlekettik jáne azamat­tyq qoǵam ınstıtýttary qyzmetiniń eń basty qaǵıdaty – qoǵamdyq kelisimdi saqtaý jáne nyǵaıtý, – dep sóz bastaǵan Darhan Myń­baı oıyn tómendegideı jınaq­tady. – Osy oraıda barlyq tarap­tardyń quqyqtary men bos­tan­dyqtaryn qurmetteý ar­qyly bitimgershilikke qol jet­kizýge baǵyttalǵan medıa­sııa ınstıtýtynyń el birligi men qoǵamdyq kelisimdi damytý­daǵy róli zor. Sondyqtan Memleket bas­shy­­synyń Jarlyǵymen qabyl­danǵan Qazaqstan halqy Assambleıa­synyń 2025 jyl­ǵa deıingi damý tujyrym­da­masyna sáıkes eldegi medıasııa ınstıtýttaryn damytý Assambleıanyń jańa baǵyt­tarynyń biri bolyp belgilendi.

Álemdik tájirıbe kórsetip otyr­ǵandaı, medıasııa Batys Eýropa elderi men AQSh-ta túrli daýlar men janjaldardy ret­teý­diń kóp taraǵan ádisteriniń biri bolyp tabylady. Mysaly, AQSh-ta barlyq isterdiń 93%-y, Ulybrıtanııada 87%-y, Slove­nııada – 40%-y, Qytaıda 30%-y sottan tys qaralady.  Qazaqstan tarıhynan Bıler ınstıtýtynyń araaǵaıyndyqty qoldaný arqyly jumys istegen kóptegen mysaldaryn tabýǵa bola­dy. Dala halqy úshin «araaǵaıyndyq», «bitimger», «el­des­tirýshi» jáne basqa termınder jaqsy tanys. Qazaq halqy ejelgi zamandarda-aq daýly máseleler shyqsa bıge júginetin bolǵan. 2011 jylǵy 28 qańtarda Qazaqstannyń tutastaı quqyqtyq júıesi úshin aıtarlyqtaı oqıǵa bolǵan «Medıasııa týraly» zań qabyldandy. 2011 jylǵy 3 shildede Úkimettiń qaýlysymen Medıatorlardy daıyn­daý baǵdarlamasy boıynsha oqytý erejeleri bekitildi. Osylaısha, elimizde medıasııa ınstıtýtyn engizý jáne damytý úshin normatıvtik-quqyqtyq negiz qalyptastyryldy. 

Qazirgi kezde Qazaqstan halqy Assambleıasy qoǵamdyq medıa­torlar ınstıtýtyn qalyptas­tyryp, damytýǵa jáne áleýmettik daý-janjaldardy aldyn ala retteýge arnalǵan kásibı medıa­sııany damytý boıynsha júıeli jumys júrgizýde. 

Assambleıanyń jalpyrespýb­lıkalyq ınklıýzıvti jelisi damýda. QHA Medıasııa keńesi qurylǵan, Dostyq úıleri janynan 17 kabınet ashylǵan, ob­lys­tarda 13 medıasııa keńe­si ju­mys isteıdi, aýdandyq, aýyl­­dyq deńgeıdegi qoǵamdyq kelisim kabınetteriniń sany 1019 birlikti quraıdy. Oǵan sondaı-aq: QHA-nyń 2207 Qoǵamdyq kelisim keńesi, QHA-nyń 2141 Analar keńesi, QHA Ǵylymı-saraptamalyq keńesi, QHA-nyń 16 óńirlik ǵylymı-saraptamalyq toby kiredi. 

Búginde medıasııa ınstıtýty belgili bir oń nátıjeler kórsetýde. 

Medıasııa ınstıtýtyn damytý perspektıvalary qoǵamdyq kelisim men jalpyulttyq birlik­tiń qazaqstandyq úlgisin jetil­dirý mánmátininde, el Pre­zı­denti bastamashy bolǵan kons­­tı­tý­sııalyq reformalar baǵ­dar­­­­lamasy sheńberindegi demo­kra­­tııa­landyrý, sondaı-aq Qazaq­­standy úshinshi jańǵyr­tý min­detterin iske asyrý sheńbe­rinde aıqyndalatyn bolady.

Alqaly jıynǵa qatysý­shylardy quttyqtaǵan oblys ákimi Janseıit Túımebaev «Me­dıa­sııa taraptardy tatýlastyryp, ónbes daýdyń óris alýyna jol bermeıdi. Elbasynyń bul ınstıtýtty ári qaraı damytý isin Qazaqstan halqy Assambleıasyna júktep otyrǵandyǵy sondyqtan. Yrysty yntymaqtan izdegen eli­miz qashanda birlikti bekem­deı­tin qadamdy ustanǵan. Halyq tarıhyndaǵy bıler men qazy­lar tóreli túıin jasap, ar men namystyń qamyn jegen. Mem­leket basshysy Nursultan Nazarbaev «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdar­lamalyq maqalasynda kóneniń kózin­deı bolǵan ulttyq qundy­lyqtardy zaman aǵymyna saı qaıta túletýdi mindettegen edi. Medıasııa – baıaǵy «Jeti jarǵy­nyń» búgingi jalǵasy retin­de halyqtyń baıyrǵy mámi­legershilik dástúrin jalǵastyryp otyr. Daýlasýshy taraptardy ózara kelisimge keltirip, ortaq paıym jasaýǵa jeteleıdi», dedi. Respýblıkalyq jıyn aıasynda QHA janyndaǵy Medıa­sııa keńesi men Ońtústik Qazaq­stan oblysy ákimdigi, QHA janynd­aǵy Medıasııa keńesi men «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy ózara yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıdy. 

Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan»

Ońtústik Qazaqstan oblysy