Qazirgi ýaqytta elimizde mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesiniń engizilýine qatysty týyndaıtyn másele kóp. Bul zańdy da. Sebebi kez kelgen jańa reformanyń qalyptasqan júıege qabyldanýy ońaı emes.
Jan-jaqty zerdeleýdi jáne belgili bir ýaqytty, túsindirý jumystaryn qajet etedi. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «100 naqty qadam» Ult josparynyń 80-qadamynda mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrýdy engizýdi tapsyrǵany barshaǵa málim. Álemdik tájirıbe kórsetkendeı, mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesin engizý medısınalyq kómek kórsetý deńgeıi men qyzmet sapasyn, sondaı-aq ár adamnyń óz densaýlyǵyna degen jaýapkershiligin arttyrady. Medısınalyq saqtandyrý – eń aldymen densaýlyq saqtaý salasyna kórsetilgen medısınalyq qyzmetter úshin bólinetin shamadan tys shyǵyndardy rettep, joǵary tehnologııalyq zamanaýı qural-jabdyqtarmen jaraqtandyrylǵan, sapaly jáne qoljetimdi medısınalyq kómekti, qarjylyq turaqtylyqty qamtamasyz etetin tıimdi júıe. Al qoldanystaǵy densaýlyq saqtaý júıesinde keıbir túıtkildi máseleler bar. Aıtalyq, birinshiden, medısınalyq uıymdar arasynda básekelestiktiń (pasıentterdi tartý) bolmaýy. Qoldanystaǵy júıede memleket medısınalyq kómek qoljetimdi bolýy úshin barlyq medısınalyq uıymdar arasynda qarajatty teń bóledi. Kórsetiletin kómektiń sapasy eskerilmeıtin mundaı tásildiń tıimsizdigi men nátıjesizdigin, eskirgendigin moıyndaýymyz kerek. MÁMS júıesinde medısınalyq uıymdar kórsetiletin qyzmetterdiń sapasy men tizbesine qaraı, qaralýshylardyń (pasıentterdiń) sanyna qaraı qarjylandyrylmaq.
Ekinshiden, dárigerler eńbeginiń birkelki baǵalanýy jáne beıresmı tólemderdiń ósýi. О́kinishke qaraı, kóp jaǵdaıda dárigerdiń tájirıbesi, bilimi men daǵdylary eskerilmeı, barlyq bir beıindi mamandar birdeı jalaqy alady. Osyǵan baılanysty qazir pasıentter tańdaǵan bedeldi, bilikti dárigerler jekemenshik qurylymdarǵa aýysýda nemese jeke kabınetter ashýda, bul jerlerde sáıkesinshe kásibı tájirıbesine qaraı aqsha taba alady.
Úshinshiden, áleýmettik qamqorlyqtyń saqtalýy. Memleket kepildi medısınalyq kómek kólemin qamtamasyz etip otyrǵandyqtan, halyqtyń basym bóligi olardyń densaýlyǵy úshin memleket jaýapty dep oılaıdy. Tájirıbe júzinde azamattar densaýlyǵynyń 20 paıyzdan astamy medısınaǵa táýeldi, qalǵany ómir salty men qorshaǵan ortanyń, genetıkanyń jáne basqa da jaǵdaılardyń áserinen bolatyny dáleldendi.
Osy problemalardyń barlyǵy jınaqtalyp kelip densaýlyq saqtaý júıesiniń qazirgi jaǵdaıynyń qoǵamda synǵa iligýine sebep bolyp otyr. Atalǵan jaıttar engizilgeli otyrǵan mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesi aıasynda qarastyrylyp, medısınalyq kómekti uıymdastyrý jáne qarjylandyrý sharalaryn túbegeıli ózgertýdi talap etedi.
Jasyratyny joq, búgingi tańda keıbir dıagnostıkalyq zertteýler, kúrdeli otalar qymbat turady. Densaýlyq saqtaý uıymdarynyń mundaı shyǵyndaryn tek qana memleket esebinen óteý múmkin emes. Nege? Mysaly, elimizdiń travmatologııalyq-ortopedııalyq qyzmetin alaıyq. Jambas býynyn endoprotezdeý boıynsha jasalatyn bir otanyń quny orta eseppen 1 mln teńgeni, tekseristik endoprotezdeý 1,2 mln teńgeni, skolıozdy/kıfoskolıozdy (búkirlikti) túzetý shamamen 2 mln teńgeni quraıdy. Bul otalar pasıentterge bıýdjet qarajaty esebinen jasalady. Jylyna kepildi tegin medısınalyq kómek kórsetý aıasynda tek Travmatologııa jáne ortopedııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń ózinde 3500 ota jasalady (buǵan respýblıka kólemindegi basqa da ortalyqtar men ǵylymı-zertteý ınstıtýttaryn qosyńyz). Onyń ústine mundaı otalarǵa shetelderden endoprotezder satyp alynady. Keıde mundaı quny qymbat zertteýler men túrli kúrdeli otalar naýqasqa bir emes, birneshe ret qajet bolýy múmkin. Al aqyly medısınalyq qyzmetke júginýge barlyǵynyń múmkinshiligi joq. Mine, osyndaı jaǵdaıda mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrýdyń arqasynda elimizdegi barlyq azamattar sanatyna, qorǵa aýdaryp jatqan jarnalarynyń kólemine qaramastan medısınalyq kómekke qol jetkize alady. Barlyq turǵyndar memlekettik medısına uıymdarymen qatar, qormen shartqa otyrǵan jeke klınıkalar arqyly da medısınalyq kómek ala alady.
Qoryta aıtqanda, mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesi – jalpy halyq úshin de, medısına qyzmetkerleri úshin de sapaly, tıimdi, yńǵaıly júıe. Biz MÁMS júıesin búgin engize otyryp, erteńimizdi sapaly medısınalyq qyzmetpen qamtamasyz etemiz. Sondyqtan medısınalyq saqtandyrý júıesin engizý – mańyzdy jáne qajetti qadam.
Nurlan BATPENOV, «Travmatologııa jáne ortopedııa
ǵylymı-zertteý ınstıtýty»
RMK dırektory,
medısına ǵylymdarynyń doktory, professor