«Baıandy baq» – baýyrmaldyq bastaýy

Afshındaǵy ádemi kesh

Mahambet atyndaǵy Atyraý oblystyq qazaq drama teatrynyń ártisteri Qahramanmarash provınsııasy Afshın mýnısıpalıtetinde óner kórsetti. Taý men tasy syrǵa toly myń jyldyq tarıhy bar ólkeniń ónerge degen qurmeti de erekshe eken. «Qazaqstannan, Atyraýdan teatr keldi» dep jergilikti gazetterine jarııalap, qonaqjaılyqpen qarsy aldy. Zal toly kórermenniń júrek lúpilin sezingen teatr ártisteri de spektakldi asqan sheberlikpen qoıdy.

«1944 jyldyń 14 qarashasynda Stalın­­niń qatań nusqaýy boıynsha nemis­ter basyp alady degen jeleýmen mes­h­e­tııalyq túrikter atamekenderinen kúsh­pen jer aýdaryldy. Bárin poıyzǵa otyrǵyzyp, qazaq, qyrǵyz, ózbek jerine aıdap áketti. Ol poıyzdy meshetııalyq túrikter «azap poıyzy» dep atady». Osy sózdermen bastalǵan qoıylym el basyna kún týǵan qysyltaıań shaqtaǵy halyqtar arasyndaǵy dostyqty, baýyrmaldyqty, adal mahabbatty óner tilinde sóıletti. Pesanyń avtory – jazýshy, aýdarmashy, «Serper» syılyǵynyń laýreaty, Qazaqstannyń Túrkııadaǵy elshiligi­niń dıplomatııalyq qyzmet­keri Málik Otarbaev. Dramatýrgııadaǵy alǵash­­qy týyndysyn kúrdeli taqyryptan bas­taǵan qalamger óner sapary barysynda kórermenniń qoshemetine ıe boldy.

«Baıandy baqtyń» qysqasha jelisin jazsaq: «Balapan basyna, turym­taı tusyna ketken» almaǵaıyp zamanda jan jary Ákbardan (rólde oınaǵan – Asylanbek Janbala, Ashat Musaǵalıev) aıyrylyp qalǵan Jasmınniń (Aınagúl Muhtarova, Ǵazıza Beısenova) taǵdyry qazaq jerinde jalǵasady. Jas kelinshekti dala peıildi Áshirkúl apa (Maǵrıpa Shánenova, Gúlnar Áýbekerova) úıinde panalatady, tipti qursaǵyndaǵy sábıdi baýy­ryna basyp, Qazaqbaı (Qanat Izet) dep at qoıady.

О́kinishtisi, «jaý balasy» dep jala japqan jendetterden túrik qyzyn qutqaramyn dep keýdesin oqqa tosqan aıaýly ana qapyda qaza tapty. Artynda qalǵan jalǵyz uly Tasbolat (Ámirjan Nurlan, Jomartbek Jastalapov) pen Qazaqbaı bir týǵan baýyrdaı birge ósti. Jaqsylyq pen jamandyq qashanda qatar júredi. О́mir izgilikke qansha toly bolsa, zulymdyq oılaıtyndar da az emes. Spektaklde osy oı aıtylady. Biraq adaldyń otyn aqymaq óshire almaıtyny syndy, qashanda jaqsylyqtyń baǵy ústem.

El basyna kún týǵan kezde azap poıyzyna tıelip, aǵylyp kelgen san túrli ult pen ulysqa tórin bergen, dastarqanyndaǵy baryn bólisken qazaq halqynyń aqjarylqap kóńili aqtaldy. Elimiz táýelsizdik aldy. О́shken jandy, ólgen tirildi. Qorǵansyzǵa pana bolamyn dep oqqa ushqan Áshirkúl apanyń jalǵyzy Tasbolat azamat bolyp, Túrkııada bilim aldy. Bir joly túrik jerinen tapqan joldasyn ertip keldi. Qyzyǵy, sol joldasy Jasmınniń qolynda qalǵan Ákbar taqqan júzikke tańyrqaı qarap qalady, óıtkeni mundaı saqına onyń atasynda da bolǵan eken. Taǵdyrlardyń túbi bir toǵysatyny, beınetti bereke almastyratyny anyq degenniń bul da bir kórinisi.

Spektakldi arnaıy kelip kórgen Afshın mýnısıpalıtetiniń meri Mehmet Fatıh Gýven aıryqsha áserge bólengenin aıtty. «Qazaq pen túrikke ortaq tarıhı kezeńge oısha sapar shekkendeı boldyq. – Tarıhı shyndyqty moıyndaý ońaı emes, biraq ártisterdiń sheberligi, rejısserlik sheshim, sahnanyń bezendirilýi, bári bir-birimen úılesken keremet óner týyndysy ekenin kórip, kóńilimiz toldy. Eki el arasyndaǵy baýyrmaldyqty, máńgi dostyqty osy sahnadan kórdik», dedi ol.

Mahambet atyndaǵy Atyraý oblystyq qazaq drama teatrynyń bas rejısseri Muqanǵalı Tomanov pesany sahnaǵa alyp shyǵar aldynda oılanǵanyn aıtady. «Baıandy baq» ǵashyqtyq hıkaıasy emes. Súıgen jarymen túsinde ǵana qaýysha alatyn jas kelinshektiń múlde bóten ortada, basqa jerde súrgen ómiri jaıly shyǵarma. О́ń men tústiń arasyndaǵy beıdaýa kúı tarıhı-fılosofııalyq dramanyń ón boıy­nan kórinis tabady», deıdi rejısser.

Al pesa avtory Málik Otarbaev: «Shyǵarmanyń ózeginde adamgershilik, baýyrmaldyq, adaldyq syndy qasıetter jatyr. О́mirge degen qushtarlyqty oıatatyn mahabbat ekeni málim. Basty keıipker Jasmındi jasatqan osy sezim. Alaıda Qazaqstanǵa jer aýdarylyp kelgennen keıin ol ózine baýyr, týys bolatyn qazaq halqymen tanysady. Baýy jazylmaıtyn baýyrlastyqtyń kýágeri bolady.

О́zinen taraǵan urpaqtyń ómiri qazaq deıtin keń­baıtaq jerge ıe bolyp otyrǵan eńseli eldiń, qaıyrymdy halyqtyń arqasynda jalǵasatyndyǵyna kámil senedi. Otanyna degen saǵynyshy, Ákbarǵa degen mahabbaty onyń kóńilindegi alaýdy sóndirgen emes. Qazaq dalasyna kelgen Jasmın sol armanmen ǵumyr keshti. Baýyrlas qazaqtyń tilin úırendi, salt-dástúrin syılady. Qazaqtyń jaqsylyǵyn esh ýaqytta esinen shyǵarmady. Mine, osy obrazdardy sheberlikpen beınelep, dostyq deıtin máńgi taqyrypty pash etken teatr ujymyna alǵysym sheksiz», deıdi.

Qoıylym sýretshisi Temirbek Muhtarovtyń da eńbegin kórermen joǵary baǵalady. Afshın qalasynyń turǵyny Neslıhan Kyzylor ártisterdiń oıynymen qatar sahnanyń tap sol kezdegi kórinisti elestetetindeı shynaıy bezendirilgeni erekshe áser syılaǵanyn aıtty.

 

Malatıa – mádenıet mekeni

Malatıa qalasynyń 750 oryndyq Mádenıet ortalyǵynda da «Baıandy baq» spektakli kórermen nazaryna usynyldy. Qoıylym aıaqtalǵan soń sahnaǵa shyǵyp qazaq teatryna alǵys aıtqan Malatıa qalasy meriniń orynbasary Ertan Mýmdjý: «Ahyska túrikteri – taǵdyrdyń taýqymetin tartqan bizdiń et jaqyn baýyrlarymyz.

Sonaý qıyn-qystaý kezeńde saı-salany saǵalaǵan ahyskalylarǵa qazaq halqy qol ushyn berdi. Zulymdyq halyqtardy ajyratqanymen, baýyr­lastyq báribir biriktiredi. Sonyń aıqyn kórinisin osy spektakl arqyly kórdik. Teatrdyń talantty ártisteri sol bir tarıhı kezeńdi kóz aldymyzǵa alyp kelip tiriltkendeı boldy. Qazaq pen túrik – ejelden baýyrlas halyqtar. Baýyrlastyǵymyz baıandy bolsyn!», dep el birligin, halyqtar dostyǵyn óner arqyly beınelep kórsetýdiń mańyzy zor ekenine toqtaldy.

Mahambet atyndaǵy Atyraý oblys­tyq qazaq drama teatrynyń kórkem­dik jetekshisi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Rahymjan Otarbaev óner ujymyn tanystyryp, stalındik zulmat­tyń kezin aıqyn kórsetken jáne túrik pen qazaqtyń arasyndaǵy baýyrlastyqty beıneleıtin bul  spektakl – júz jyldyq tarıhy, alpystan astam teatry bar Qazaqstandaǵy osy taqyryptaǵy alǵashqy qoıylym ekenin atap aıtty.

Jazýshy Málik Otarbaevtyń «Baıan­dy baq» spektakliniń premerasy bıyl sáýir aıynda Atyraýda ótken  edi. Aty­raý oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaev­­tyń qoldaýymen Astanada ótken EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesinde de qo­ıyl­dy. Túp tamyrymyz bir Túrkııa elin­­de­gi aǵa­ıyn­nyń  da kóńilinen shyqty. Qalam­­ger úshin de, ony sahnalaǵan óner ujym­y, ártis­ter úshin de bul áserli shaq, ádemi mezet.

Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasyn nasıhattap jolǵa shyqqan Atyraý teatrynyń maqsaty oryndaldy. Ankara, Malatıa jáne Afshın qalalarynda ótken qoıylymdarǵa Túrkııadaǵy qazaq qandastarymyz da keldi. El men eldi baılanystyratyn ónerdiń qudiretinde shek bar ma!

 

Atyraý – Ankara – Afshın – Malatıa – Atyraý

 

Baqytgúl BABASh,

«Egemen Qazaqstan»