Zymyraǵan ýaqyt-aı! Keshe ǵana jalpaq jurtqa túsinikti dúnıeler, ádebı sóz qoldanysta bar qanshama sózderdiń betin taǵy bir qabat shań basa qalypty. «Kelinge jasaý tigiletin patsaıy, maqpal, manat, dúrııa jaǵy bólek salynǵan...», dep Muhtar Áýezov jazatyn mata túrleri halyq ánderinde óte kóp kezigedi. Bul sózder án mátininde kezdeskende onyń qymbatyn kóńilmen seziner qazaq ta kem sekildi bul kúnde...
Áıgili Birjannyń «Temirtas, Asyl, Aqyq qaraqtarym» degendegi balasyna qoıǵan at «aqyqtyń» asa baǵaly asyl tas ekeni de umyt qalyp bara jatqandaı. Al, «Úkideı ózderińdi balaqtadym» degeni ánniń mazmunyn baıytyp qana qoımaı, Birjannyń alasapyran jan áleminen habar berip turǵan tereń maǵynaly sóz ekenin eskerip te jatqan joq sekildimiz...
Qazaq qyzdary, tipti serileri sándik úshin úki qusynyń úkisin óte kóp paıdalanatyny kópke aıan jáı. Al, úkini balanyń, besiktiń basyna qadaýdyń óz máni bar. Biz olardyń bárine toqtalyp jatpaı, osy án mátindegi jalqy jolǵa úńilip kórmekpiz.
Áýeli, úkini qalaı qolǵa túsiretin jaıynda az-kem aıtýǵa týra keledi. Qudaıdyń qudiretimen úkiniń kózi túnde ótkir, kúndiz shalań kóretinin bárimiz bilemiz. Onyń osy osal tusynan paıdalanyp atalarymyz ony kúndiz atpen qýyp ta ustap alady. Jazyq jer, toıatta bolsa tipti tez ustap alýǵa bolady, budyrmaq, adyrly jerde úsh-tórt tóbege qona ushyp azdan keıin-aq usha almaı qalady. Ony qoı baǵyp júrgende kózimizben kórip, basymyzdan ótkergen jáı. Qolǵa túsken úkiden úlken olja – balaq júni. Ádette biz qoldanyp júrgen úki – sol balaq júni. Ustaǵan bette úlpildep, tipti kúzge qaraı bolsa syrty qyzǵylttanyp «janyp» turǵan balaq júni kózdiń jaýyn alady. Eptep jula bastaısyz. Ony túıeniń júnin julýdy «júndeý» dep aıtatynymyz sekildi «balaqtaý» deıdi. Al, keıde úkiniń kúıi nashar bolsa úıge ákelip neshe aı baǵyp semirtip, úkisin jetildirip baryp balaqtaıdy. Kúıin jaqsy qylyp jyl ustap túletip balaqtaıtyndar da bolady.
Endi Birjannyń aıtyp otyrǵanyn boljaı berýge bolady. Úki kisige kórik qoı. Senderdiń qyzyqtaryńdy kórdim, sender maǵan sán boldyńdar, saltanat boldyńdar degen rızalyǵyn aıtyp jatqandaı. Sonymen qosa balaq júnderińdi julǵandaı ǵyp júdettim, senderge arqa súıep, serilikpen júrip aýyrtpalyq saldym, degendeı ókinish te joq emes sekildi...
«Kámzoldaı kelte pishken dóńgelenip, Dúnıe óterinde shyr aınaldy» degen Birjannyń astań-kesteń, alaquıyn kóńilindegi dúnıeni tap bastyq demesek te, teńizdeı sezim men tereń tolǵamdy temirdeı júıkemen ustaı otyryp bizge qaldyrǵan «Temirtastan» osyny túısingendeımiz, osyny túsingendeımiz.
«Úkideı ózderińizdi balaqtadym...». Denesinen bólingen tiri tirshilik – óz perzentterine rızalyqpen ókinishi aralas osy bir qosqabat kúıdi jetkizýde osy sózdiń ornyn qaı sóz almastyra alar edi? Qaı sóz sezindire alar edi?.. Bilmeımiz. Tipti sol sezindirgendi de sezine almastaı jaıymyz bardaı...
Ularbek NURǴALYMULY
«Egemen Qazaqstan»