«Táý­elsizdik dáýiri». Memleket tarıhynyń baıany

Qazaqstan táý­elsizdiginiń alǵashqy jyldarynda sosı­alızmniń birjaqty damyǵan, qatań talabyn ańsaýshylar az emes-ti. Solardyń qarsylyǵyn jeńip, erkin qoǵam, úlgili memleket ornatqanyn, táýelsiz rý­hy­myzdyń qalaı qalyptasqanyn «Táý­elsizdik dáýiri» kitabynda Elbasy júıeli túrde baıandady. Sonymen qatar azǵantaı ýaqyt ishinde jańa sıpattaǵy táýel­siz memlekettiń qalyptasý jolyn egjeı-tegjeıli aıtqan.

Nursultan Nazarbaev bir kezdegi agrarly elden Qazaqstandy ekonomıkasy turaqty ındýstrıaldy elderdiń qataryna jetkizdi. Álemde birinshi bolyp ıadrolyq qarýdan bas tarta otyryp, tajal polıgonyn jaýyp, halyqtardyń beıbitshilikte ómir súrýine jol ashty.

Biz uzaq jyldar basqanyń bodan­dy­ǵynda bolǵandyqtan ekonomıkalyq damýda artta qalýdyń oryn alǵany ras,osy tyǵyryqtan shyǵarý úshin Elbasy úlken jumys jasady. Saıasat pen ekonomıka tarazy basyn teń tartyp, ulttyń damýy birinshi kezekke qoıyldy. Artta qalǵan, birjaqty qalyptasqan agrarly sharýashylyqtyń jelisin úzip, kópsalaly damyǵan elder qataryna qosýdaǵy Elbasynyń fılosofııalyq tujyrymdamasy kimdi de bolsa oılandyratyn másele. Osy rette jańa eńbekte «qazaqstandyq damý úlgisiniń» jańasha evolıýsııasy, basty ustanymdary men qozǵaýshy kúshteri saralanǵan.

Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqty, Táýelsiz memleketter dostastyǵyn, Shanhaı ynty­maq­tastyq uıymyn qurý jónindegi ıdeıalar men olardyń iske asýy Elbasymyzdyń esimi­men tyǵyz baılanysty. Onyń álem­dik jı­yn­­dardaǵy halyq­ara­lyq máseleler jó­nin­degi oılary da árqashan qyzy­ǵý­shylyq tý­dyryp júredi. Al «Daǵ­da­rys­tan shy­ǵýdyń kilti» atty maqa­la­­syndaǵy memleketteraralyq, qar­jy júıe­­sin qaıta qurý týraly paı­ym-pi­kir­­leri de basqa elderdiń bas­shy­­­laryna oı tastaǵan ózekti másele.

Búginde biz úlken múmkindikteri bar el ǵana emes, sol múmkindikterdi naqty júzege asyryp otyrǵan irgeli memleketke aınalýdamyz. Memlekettiń básekege qabiletin kórsetetin basty kórsetkish – onyń ekonomıkasy. Ekonomıkanyń bá­sekege qabiletti bolýynyń basty ba­ǵy­ty – ındýstrııalyq-ınnovasııalyq eko­nomıka qurý jáne shıkizattyq emes sek­tordy damyta otyryp, ınnovasııalyq úde­ris­terge bet burý ekeni Elbasy eńbe­ginde kórsetilgen.

Elimiz tek qana gaz ben munaı shıki­za­tyn satyp otyrmaýy tıis. Táýel­siz eldiń óndirisi shıkizatty óńdep, ony álemdik naryqqa shyǵarýy qajet. Sheteldik ınvestorlardy tarta otyryp, Qazaqstan táýelsiz memleketter arasynda bedelge ıe boldy. Kitapta naryqtyq ekonomıkany ıgerip, eldiń ál-aýqatyn jaqsartyp, bolashaqtaǵy «qazaqtyń ulttyq brendin» jasaýǵa kúsh salynǵany atap aıtyldy.

Ekonomıka turaqty damyp, ony ár­taraptandyrý úshin ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý strategııasy qabyl­da­­nyp, elimiz álemdik reıtıngterde jo­ǵary kórsetkishterge ıe boldy. Osy eko­nomıkalyq damýdyń arqasynda elimiz básekege qabilettilik reıtingisinde elý eldiń qataryna kirdi.

Eýropa men Azııa aralyǵyndaǵy saý­da-sattyqty jetildirý, Jibek jolyn jań­ǵyrta otyryp teńizge shyǵar ýaqyt­ty qysqartyp, qurlyqtardaǵy kóne súrleý joldaryn jańartyp, sol joldar arqyly Batys pen Shyǵys elderiniń eko­nomıkasyn úılestire damytý – uly m­u­rat. Osynaý jańa salynǵan joldar boıyndaǵy ınfraqurylymdy esepteı otyryp, memlekettiń mádenıetin, ekono­mı­kasyn basqa eldermen baılanystyryp, jańa damý joldaryn kórsete bildi. Eli­mizdiń Batys pen Shyǵys arasynda qo­laıly ornalasýy bolashaq tabystardyń mańyzdy alǵysharty ekendigin de Elbasy óz kitabynda saralaı taratyp aıtady.

HHI ǵasyrdaǵy adamzattyń basty, negizgi qundylyqtary bilimnen bastalatyn bolady. Jastarymyzdy osy baǵytta tárbıelep, álemdik bilim damy­ǵan iri oqý oryndarynda kadr daıyndap, sol arqyly ekonomıkanyń damýyna jaǵ­daı jasady. Ǵylymnyń ár salasynan «Bo­la­sh­aq» baǵdarlamasy boıynsha oqyp kelgen mamandar qazir is basynda eken­digine atalmysh eńbekte úlken mán berildi.

Ozyq damyǵan 30 eldiń qataryna ený úshin baǵdarlamalar jasalyndy. Elbasy memleketimizdiń iri óndiris oryndaryn jandandyrý arqyly ekonomıkany odan ári ındýstrııalandyrýǵa serpin berdi.

Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy – keleshekte damýdyń ári kórkeıýdiń kepili. Ol – elimizdiń ekonomıkalyq damýynyń ınnovasııalyq ózegine aınalǵan, básekelik qabiletin arttyrýdaǵy bola­shaq­­tyń ba­ǵyty. Elbasy eńbeginde elimizdi jań­ǵyr­tý­dyń úsh tolqyny keńinen ashyp kór­setilgen. Birinshi jáne ekinshi jań­ǵyr­tý aıasynda totalıtarlyq júıeden túbe­geı­li ajyrap, naryqtyq ekonomıkany qurý jáne básekege barynsha qabiletti elý el­diń qataryna qosylý mindeti merziminen bu­ryn oryndaldy. Úshinshi jańǵyrtýdyń maq­saty – elimizdi qalyptasqan jańa jahandyq ahýal jaǵdaıynda jańǵyrta otyryp, álemdegi órkenıetti 30 eldiń qataryna qosý.

Qazirgi zaman talaby – uly kóshten qalmaı, elimizdiń ulttyq tehnologııalyq neg­izin qalaýǵa qadam basý. Elbasy eldi Úshin­shi jańǵyrtý jónindegi 2025 jylǵa deı­ingi damýdyń strategııalyq josparyn ázirleýdi usyndy. Mundaı batyl bas­tama, iskerlik umtylys keleshek­te Qazaqstannyń kórkeıip, ozyq 30 el­diń qataryna qosylýynyń kepili dep kór­setedi.

26 jyldyń ishinde elimiz damyǵan basqa eldermen básekege túsip, kóptegen ultaralyq máselelerdi sheshýge aralasty. Elbasy bir kezdegi ekonomıkasy artta qalǵan elimizdi óziniń strategııalyq jos­parlaryn júzege asyra otyryp kórkeıte damytýmen birge, eldiń ál-aý­qa­tyn kó­terip, agrarly elden ındýs­trıaldy el­ge aınaldyryp kele jat­qa­nyn basa aıt­ty.

Elbasynyń rýhanı jańǵyrýdaǵy úl­ken tabysy – qazaqta bolmaǵan EKSPO kórmesi. EKSPO kórmesi arqy­ly basqa el­derdiń jańalyǵyn óz eli­miz­de paı­dalanýǵa jol ashyldy. Ǵasyr­lar boıy damyǵan elder ótkizgen EKSPO kór­mesi Qazaq eline qadam bas­ty. Osy­lard­y aıta kelip jalpy ǵylym, bi­lim, mádenıet ındýstrııanyń damýynda úlken ról atqaratynyn kórsete bildi. О́ndi­ris­te «jasyl» ekonomıka arqyly elektr qýa­tyn elimizde keńinen paıdalaný qanat jaıa bastaǵanyna toqtaldy.

Saıyp kelgende, Memleket basshysy burynnan aıtylyp júrgen «jasyl» ekonomıkany qurýǵa berik negiz jasaı bildi. Qazir kóptegen damyǵan elderde energııalyq tapshylyq týýyna baılanysty balamaly energııa kózderin damytýǵa jol ashýy da – kóregendik.

Elbasynyń bala kezden kóp qıyn­shylyqtardy basynan ótkizgeni belgili. So­lardyń barlyǵy búkil qazaqqa tán bol­ǵan. Mine, osyndaı tyǵyryqtardan shy­ǵýdyń joldaryn bizdiń Elbasymyz ár­qashan biledi. Kóptegen tyń oılardan tu­ratyn birneshe teorııalyq joldaýlar men tujyrymdamalar sonyń aıǵaǵy, el bas­qarýdaǵy tolysqan kemel tájirıbeniń jemisi der edik.

Jyl saıynǵy Elbasynyń halyqqa arnaǵan Joldaýlary men qabyldanǵan memlekettik baǵdarlamalar, strate­gııa­lyq baǵyttardyń barlyǵy da qarapaıym halyqtyń turmysyn jaqsartyp, táýel­siz­digimizdi nyǵaıtýǵa baǵyttaldy. El­basy óz Joldaýynda ishki saıası jáne ulttyq qaýipsizdiktiń 2020 jylǵa deıingi negizgi maqsattary qoǵamda kelisim men turaqtylyqty saqtaý, el qaýipsizdigin nyǵaıtý ekenin atap ótti.

Sonymen qatar, ótken jyldyń EKSPO-2017, ShYU men IYU-nyń sammıti, BUU Qaýipsizdik Keńesine mú­­she­­­lik, Dúnıejúzi qazaqtarynyń qu­­ryl­taıy, Halyq­aralyq tómen baıytyl­ǵan ýran bankin ashý, Sırııa jónindegi Astanadaǵy bas qosýlar, Ýnıversıada sııaqty aıtýly oqıǵalary elimizdi álem qoǵamdastyǵynyń qurmetti tórine shy­ǵarady. Bul jaılar da Elbasy kitaby­nyń nazarynan tys qalmaǵan.

«Qazaqstan álemdegi túrli synaqtarǵa tótep berip, qarqyndy ekonomıkalyq damý jolyna bet aldy. Elimizdiń 2050 jylǵa deıingi uzaq merzimdi Damý strategııasy júzege asyrylýda. «100 naqty qadam» Ult jospary aıasynda biz reformalardy júrgizip kelemiz. Indýs­trııa­landyrý salasyn órkendetý úshin júıeli jumystar atqarylýda. Biz kons­tıtýsııalyq reformany júzege asyryp, elimizdiń Úshinshi jańǵyrýyn bas­tadyq. Rýhanı jańǵyrý baǵyty boıyn­sha keshendi is-sharalar júrgizilýde. «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasy qabyldandy» dep málimdeý de ár qazaqstandyqtyń maqtanyshyn týǵyzary anyq.

Elbasynyń «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty Joldaýy – otan­das­tarymyzdyń ál-aýqaty men turmys­tyq áleýetin arttyrýǵa jáne el ekonomıkasyn da­mytýǵa septigin tıgizedi. Elbasy bıylǵy Joldaýynda 10 mindetti aıqyndap, ony júzege asyrý joldaryn kórsetip berdi.

«Táýelsizdik dáýiri» atty tolymdy kitappen ilese jarııa etilgen Elbasy Joldaýy Qazaqstan damýdyń jańa kezeńine, sony belesine qadam basqanyn bildiredi. Táýelsizdik dáýiriniń tabystary mol bola bergeı!

Álııa BEISENOVA, akademık