Eshqandaı kásipke aıyrbastalmaıtyn eń qyzyq, eń kúrdeli, eń ámbebap mamandyq – jýrnalıstıka. Taǵdyr talaıymyzǵa jazǵan osy kásiptiń arqasynda buıyrǵan elderdi aralaýdyń talaı ret sáti túsipti.
Jańa issaparlar, jańa elder, buryn kórmegen bóten memleketter, basqa mádenıet. Árıne, munyń bári jýrnalıske jańa áser syılaıdy, aýqymdy paıymdaýǵa úıretedi. Qazirgi jýrnalıstıkanyń aýanyn baıqap otyrsańyz, bizdiń áriptesterimiz shetelderge alǵash shyǵa bastaǵan áne bir jyldardaǵydaı aýzyn ashyp, ózge órkenıetke tańdanyp qalam terbemeıdi. О́ıtkeni jahandaný úrdisi ózge memleketter birneshe ǵasyr boıy eńbektenip jetken ıgilikterdi bizge jyldam kiriktirip otyr.
О́zge elderdegi ádemi ǵımarattar men keńseler, sýpermarket dúkender, álemge áıgili brendtik taýarlar, qysqasy, janyńa kerektiń bári bizde bar. Bizde ne joq? Endi bizge ne jetispeıdi? Osydan biraz jyl buryn baqytty bolýdyń úsh sharty bar ekenin, onyń biri – taza aýaǵa baryp tireletinin oqyp, tańǵalǵanymyz este. Ol kezde Almatynyń aspany tunyq, juldyzdary anyq, qol sozym jerde turǵandaı jarqyraýshy edi. Sondyqtan bolar baqyt pen taza aýanyń arasynan baılanys tappaı, qısynǵa kelmeıtin pálsafa sııaqty kórindi. Ol tujyrym týraly umytyp ta keter me edik, qazir aýa tazalyǵy, kók tútindi kóshelerdiń máselesi megapolıstiń eń kókeıkesti máseleniń birine aınaldy.
Ebepke – sebep. Oıdy oı qozǵaıdy. Áne bir jyly alpaýyt AQSh-ty, aıdahar Qytaıdy, tumandy Ulybrıtanııany, túbimiz bir Túrkııany aralaı kelip, qańtarda Berlın qalasyna issaparmen bardyq.
Almatynyń aıazynan keıin bizdi Berlınde nóser jańbyr qarsy aldy. Qaı elge barsań da eń birinshi kózge uratyn nárse – qunttylyq pen tazalyq. Osy joǵaryda atalǵan ákimshilik qala Vashıngtonnyń, san mıllıon turǵyndy ózine syıǵyzǵan Beıjińniń, konservatıvti London men Berlın kóshelerinde de Almatydaǵydaı qoqys joq. Qaptaǵan qańǵyǵan ıt kórmeısiz. Kósheleri aınadaı taza, temekiniń de tuqylyn tappaısyz. Kólikterdiń kóptigine qaramastan aýa da tap-taza, qyltıǵan kók shópter de sol Táńir jaratqan kúıinde jaınap tur.
Sonda bizge ózimiz turatyn qalany syılaýdy, kóshelerdi lastamaýdy, kóringen jerge qaqyryp-túkirmeýdi úırený úshin taǵy qansha jyl kerek? Tazalyq joq jerde – densaýlyq joq! Al densaýlyqsyz adam qashan baqytty bolyp edi?
Tipti Berlınde adamdar qydyratyn saıabaqtarǵa ıti bar adamdar jiberilmeıtin kórinedi. Haıýanattar qydyrtatyn arnaıy saıabaqtarda nemis halqy ıti «otyryp» qoısa, tezegine deıin arnaıy paketke terip júretinine tánti bolasyń.
Nemister jaratylǵannan osylaı tazaıym halyq bolyp týǵan joq. Bir kezderi tazalyq pen bekzattyqqa umtylǵan ulttyq baǵdarlama quryldy. Namysqa tyrysyp osyny nátıjeli etti.
Bizge nemistiń namysyndaı namys kerek. Ulan-baıtaq qazaqtyń dalasynan qalǵan baılyq tabylady.
Tipti sonaý Vashıngton saparynda amerıkalyq áriptesterimiz bir júrgizýshi áıeldiń Pentagon qasynan ótip bara jatyp, kóliginiń terezesinen bos bótelkeni laqtyryp jibergeni úshin, Perıs Hılton hanym kólikti mas bolyp júrgizgeni úshin ákimshilik jazalarǵa tartylyp jatqanyn habarlap, jazyp jatty. Dál osy tártipke baǵynatyn bolsaq, qomaqty aıyppul tóleı almaıtyn Almatynyń kóp turǵyny túrmede otyrar ma edi?..
Qoqys laqtyrdy demekshi, damý dańǵylyna túsken adamzat balasynyń búgingi eń kókeıkesti máselesiniń biri – qatty turmystyq qaldyqtardy joıý, qaıta óńdeý men kádege jaratý. Máselen, elimizde kúnine 13 myń tonnadaı qaldyq jınalady. Ony óńdeýge qatysty jobalardyń barlyǵy bastapqy qalpynda. Shyndyǵyn aıtqanda, elimiz qazirge qoqystardy tek jınaýmen ǵana shektelip otyr. Sondyqtan ýaqyt uzaǵan saıyn bul másele ýshyǵa túsýi múmkin.
О́z kezeginde Qazaqstannyń ekologııalyq uıymdary basqarmasynyń málimetinshe, qazirge turmystyq qatty qaldyqtardyń 5 paıyzyn ǵana óńdep otyrmyz. Dúnıe júzinde bul máselede 162 eldiń ishinde 39-shy orynda kórinemiz.
Oılanatyn másele...
Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan»