Almatydaǵy menıngokokk ınfeksııasyna shaldyǵý oqıǵalary qoǵamda belsendi talqylandy. Bul turǵyndardyń alańdaýshylyǵyn týdyrǵany jasyryn emes. Menıngokokk ınfeksııasyna qarsy ekpe ázirge Qazaqstannyń ulttyq ekpe kúntizbesine kirmegendikten, bul aýrý týraly barlyǵy bile bermeıdi. Negizi, atalǵan ekpe Mekke men Medınaǵa qajylyqqa barýshy adamdardan mindetti túrde talap etiledi. Sondyqtan menıngokokkqa qarsy ekpeni qajet etetin adamdar el ishinde áldeqaıda kóbirek ekeni jasyryn emes. S.Asfendııarov atyndaǵy Qazaq Ulttyq medısınalyq ýnıversıtetiniń Balalar juqpaly aýrýlar kafedrasynyń professory, Turǵyndardy ımmýndaý jónindegi konsýltatıvtik komıssııasy tóraǵasynyń orynbasary Lázzat ERALIEVA atalǵan aýrýdyń belgileri men odan qorǵanýdyń joldary týraly áńgimelegen edi.
– Lázzat Tasbolatqyzy, menıngokokk degen qandaı aýrý jáne qanshalyqty qaýipti?
– Menıngokokk – bul bakterııa. Menıngokokk bakterııasynyń 12 túri bar. Olardyń 6-ýy (A, B, C, W135, Y, X) adam ómirine qaýipti. Bul bakterııalar muryn men jutqynshaqtyń shyryshty qabyǵynda bolady jáne bir adamnan ekinshisine jeke tyǵyz baılanys kezinde, bir mekemede birge uzaq otyrý kezinde juǵady. Menıngokokk ınfeksııasy naýqasqa shuǵyl medısınalyq kómek kórsetilgenine qaramastan jáne aýrýdyń asqynýynan ólimge aparý múmkindiginiń joǵary bolýymen qaýipti. Odan aman qalǵan árbir besinshi adamdy ómiriniń sońyna deıin sińirdiń tartylýy, aıaq-qoldyń qozǵalmaýy, búırek aýrýlary, kereńdik jáne aqyl-estiń kemistigi tárizdi shekteýler mazalaıdy dep eseptelinedi. Menıngıt – óte qaýipti ınfeksııalyq aýrý, bas jáne julynnyń jumsaq qabyǵynyń qabynýy jáne túrli bakterııalar men vırýstardan týyndaýy múmkin. Alaıda, menıngokokk menıngıtteri (menıngokokk qozdyrǵyshy týdyrǵan) asa qaýipti. Menıngıtke aparýy múmkin pnevmokokk jáne gemofıldi ınfeksııalar Qazaqstannyń ulttyq ekpe kúntizbesine kiredi.
– Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy menıngokokk ınfeksııasyna qatysty qandaı usynymdar aıtady?
– DDU menıngokokk ınfeksııasyna shaldyǵý deńgeıi joǵary elderde ekpe júrgizýge keńes beredi. Qazaqstanda sońǵy 10 jylda menıngokokk ınfeksııasymen aýyrý joǵary deńgeıde saqtalyp otyr. Iаǵnı 100 adamǵa 6,7-7,4 juqtyrý oqıǵasy tirkelgen. Bul jalpy kórsetkish. Al balalar týraly aıtar bolsaq, onda tirkelgen oqıǵa sany kóbirek. О́ńirlik turǵydan dertke shaldyǵýdyń eń joǵary deńgeıi Almaty men Astanada tirkelip otyr. Atalǵan qalalarda turǵyndar sanynyń kóp bolýy buǵan yqpal etedi. Negizinen, onymen 3 jasqa tolmaǵan kishkentaı balalar aýyrady. Eresekter arasynda ınfeksııany jataqhanada bir bólmede turatyn stýdentterdiń juqtyrý oqıǵasy, buǵan qosa, onyń júkti áıelderdiń ólimine ákelýi kezdesti. Biz menıngokokk ınfeksııasyn qadaǵalap, anyqtalǵan ýaqytta mindetti túrde tekseremiz. Eger juqpaly aýrýdyń kóbeıýi nemese jıi taraýy baıqalsa, mindetti túrde vaksınalaý usynysy engiziler edi. Ázirge, ózin nemese óz otbasyn qaýipti dertten qorǵaýǵa nıet bildirgender jeke túrde ekpe alýǵa quqyly. Buǵan qosa, naryqta sapaly vaksınalar bar. Biraq biz qazir bul problemamen shuǵyl túrde aınalysýǵa kiristik jáne aldaǵy ýaqytta ekpe ózge elderdegi tárizdi kúntizbege engiziledi.
– Keıde menıngokokk ınfeksııasyna shaldyǵý boıynsha jetkilikti túrde senimdi emes statıstıkany estýge bolady. Onyń basty sebebi aýrýdy anyqtaý men esepke alý erekshelikterinde jatyr. Elde táýelsiz epıdemıologııalyq baqylaý qurý josparda bar ma?
– Bıyldan bastap biz menıngokokk ınfeksııasyn anyqtaý boıynsha qanatqaqty jobany qolǵa alyp jatyrmyz. «Altyn standart» bolyp tabylatyn bakterıologııa ǵana emes, sonymen birge PSR-dıagnostıka, IFA-dıagnostıka tárizdi jańa tásilderdi engizemiz. Qajet bolǵan jaǵdaıda bul joba negizinde epıdemııalyq baqylaý jumysyn jaqsartýǵa nemese táýelsiz epıdemıologııalyq baqylaý qurýǵa baǵyttalǵan usynystar jasalady.
– Menıngokokk qaýpi men odan saqtaný qajettigi týraly habardar etýdi qalaı jaqsartýǵa bolady? Kúntizbede bar ekpeler úshin vaksınalaýǵa qarsylar men ony qoldaıtyndar arasynda árkez pikirtalastar bolyp jatqan tusta ekpeniń paıdasyn qalaı túsindirý qajet?
– Kúrdeli suraq. Bizde jol erejesin buzýshylardy fotografııalarmen, al shylym shegýshilerdi temeki qorabyndaǵy qaýipti aýrýlardy jazý arqyly qorqytady. Adamdarǵa aýrý saldary túsirilgen fotografııalardy kórsetýge bolady. Menıngokokk ınfeksııasy óte qaýipti. Kúndiz saý júrgen bala bul aýrýdan birneshe saǵattan keıin ómirden ótýi múmkin. Aıaq-qol ampýtasııasy, júıke jáne ózge de aýytqýlar tárizdi asqyný saldary aýrýǵa shaldyqqan adamnyń ómirin túbegeıli ózgertedi. Aqparattandyrý – dárigerlerdiń paryzy. Adamǵa aldyn ala eskertilip, habardar etilse, ol aýrýmen kúreske daıyn deýge bolady.
Áńgimelesken Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»