Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Qytaı Halyq Respýblıkasyna memlekettik saparynyń ekinshi kúni QHR Búkilqytaılyq halyq ókilderiniń jınalysy Turaqty komıtetiniń tóraǵasy Lı Chjanshýmen kezdesýmen bastaldy.
Dostyqqa negizdelgen baılanys
Kezdesý barysynda Turaqty komıtet tóraǵasy Lı Chjanshý Qytaıdyń Búkilqytaılyq halyq ókilderi jınalysynyń atynan Qazaqstan Prezıdentine iltıpat bildirip, memlekettik sapar aıasynda júrgizilgen kelissózderdiń jemisti bolǵanyna toqtaldy jáne solardyń nátıjeleri boıynsha qol qoıylǵan qujattar qazirgi kezeńdegi eki jaqty qatynastardyń naqty damý josparyn aıqyndaǵanyn atap ótti.
– Siz – bizdiń halqymyzdyń naǵyz dosysyz, al men úshin eń qurmetti memleket qaıratkerleriniń birisiz. Sizdiń basshylyǵyńyzben Qazaqstanda naryqtyq ekonomıka qalyptasyp, halyqtyń jaǵdaıy jaqsara tústi, qoǵamda turaqtylyq bar. Elińizdiń álemdegi jáne óńirdegi bedeli árdaıym artýda. О́zderińiz «Nurly jol» dep ataǵandaı, Sizdiń memleketińiz jarqyn bolashaqqa jol ashty. Siz halyq arasynan shyqtyńyz, onyń arman-múddesin bilesiz jáne uzaq jyldar boıy Qazaqstandy tabysty damý jolyna bastap kelesiz. Siz - qytaı halqy úshin qaharman tulǵasyz jáne bizder - basshylar úshin úlgi sanalasyz. Sizderdiń dostaryńyz ári kórshilerińiz retinde Qazaqstannyń jetistikteri úshin shyn júrekten qýanyshtymyz, – dedi Búkilqytaılyq halyq ókilderi jınalysy Turaqty komıtetiniń tóraǵasy.
Memleket basshysy Lı Chjanshýǵa óziniń jáne Qazaqstannyń atyna aıtylǵan jyly sózderi úshin rızashylyq bildirdi.
– Men Sizdi Búkilqytaılyq halyq ókilderi jınalysynyń Turaqty komıtetiniń tóraǵasy laýazymyna taǵaıyndalýyńyzben quttyqtaımyn jáne zor tabys tileımin, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Nursultan Nazarbaev eki eldiń parlamentaralyq yntymaqtastyǵy máselelerin talqylaý sátinde Búkilqytaılyq halyq ókilderi jınalysynyń HIH sezinde qabyldanǵan jáne eldegi turaqtylyqty qoldaýǵa, sondaı-aq qoıylǵan mindetterdiń oryndalýyna baǵyttalǵan sheshimniń Qytaı úshin tarıhı mańyzy bar ekenin atap ótti.
Sonymen qatar, Qazaqstan Prezıdenti Qytaı memleketiniń 40 jyl boıy qytaılyq ózindik ereksheligi bar sosıalızm qurý jolymen kele jatqanyn jáne sonyń barysynda álemdik deńgeıdegi jetistikke qol jetkizgenin aıtty.
– Qytaı búginde álemdegi ekonomıkasy orasan zor jetekshi elderdiń birine aınaldy. Innovasııalar jyldam engizilip, ǵylym salasyna tartylǵan ınvestısııa kólemi artýda. Elderińiz óz damýynyń múlde jańa jolyna qadam basty, – dedi Memleket basshysy.
Batyrlar rýhyna taǵzym etti
Bul kezdesýden soń Qazaqstan Prezıdenti memlekettik sapary barysynda Tıananmen alańynda ornalasqan Halyq batyrlarynyń eskertkishine gúl shoǵyn qoıyp, qytaı halqynyń HIH jáne HH ǵasyrlardaǵy ult-azattyq kúresi barysynda qurban bolǵan perzentteriniń rýhyna taǵzym etti. Halyq batyrlaryna qoıylǵan monýmenttiń bıiktigi 38 metrge jýyqtaıdy, al oǵan qalanǵan 17 myń granıt pen mármár tastyń salmaǵy 10 myń tonnadan asyp jyǵylady. Alaıda, qytaılyqtar úshin tastyń salmaǵynan osy eskertkishtiń saıası salmaǵy basy túsetini ras. О́ıtkeni ulttyq monýmenttiń mańdaıshasyna Qytaı reformalarynyń, órkenıetiniń atasy Mao Szedýnniń «Halyq batyrlaryna máńgilik dańq», degen dańqty tól sóziniń kóshirmesi qashalyp jazylǵan. Eskertkishtiń etegi Qytaı Halyq Respýblıkasynda 1840 jyly oryn alǵan ataqty apıyn soǵysynan bergi eldiń damý baǵytyn ógertken tóńkerister beınelengen bareleftermen kómkerilgen.
Senimdi seriktester suhbaty
Nursultan Nazarbaev memlekettik sapary aıasynda «Dıaoıýıtaı» memlekettik rezıdensııasynda CNPS kompanııasy dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Van Ilınmen kezdesti. Memleket basshysy CNPC kompanııasynyń munaı men gazdy óndirý, tasymaldaý jáne ony qaıta óńdeý salalary boıynsha Qazaqstannyń negizgi áriptesi bolyp sanalatynyna toqtalyp, bul kásiporynnyń elimizdegi jumysyna qanaǵattanatynyn aıtty.
– Jalpy osy jyldar ishinde Qazaqstanda 100 mıllıon tonnadan astam munaı óndirildi. Biz sizdiń kompanııańyzben yntymaqtastyqty jalǵastyrýǵa daıynbyz. Ásirese, «Keńqııaq-Atyraý» munaı qubyryn paıdalaný arqyly ishki naryqqa jáne Qytaıǵa jetkiziletin munaı kólemin arttyra alamyz, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Al kompanııa basshysy CNPC-diń Qazaqstandaǵy áriptestermen 20 jyldan astam ýaqyttan beri yntymaqtasa jumys istep kele jatqanyn jáne zor jetistikterge jetkenin aıtty.
– Sizdiń kóńil bólgenińizdiń jáne Qytaı Úkimeti kómeginiń arqasynda aıtýly nátıjelerge qol jetkizdik. Sizge zor qurmetim men rızashylyǵymdy bildirýge ruqsat etińiz. Bizdiń múmkindigimizdiń bar ekenin jáne ony odan ári damytyp, jumys isteýge nıetti ekenimizdi jetkizgim keledi, – dedi Van Ilın. Kompanııa basshysy Qazaqstan Prezıdentine Iskerlik keńes aıasynda júrgizilgen kelissózder men qol qoıylǵan kelisimsharttar jóninde baıandady.
– Úkimetimiz jáne Sı Szınpın myrzanyń jeke ózi qazaqstandyq áriptestermen tyǵyz yntymaqtastyqty jańa deńgeıde damytýǵa múddelilik tanytyp otyr. Bul mindetti oryndaýǵa shamamyz jetetinine kámil senemiz, –dedi kompanııa basshysy.
On úsh mıllıard dollar men qyryq qujat
Al qytaılyq iri kásipkerlermen kezdesýinde Nursultan Nazarbaev Qazaqstan men Qytaı halyqtarynyń qarym qatynasy dostyq peıil men ózara senimge negizdelgendigin jáne strategııalyq áriptes retinde mańyzdy ekendigin atap ótti.
– Qytaı Qazaqstanǵa tikeleı ınvestısııa quıý kólemi jóninen 4-oryndy ıelenedi. 2017 jyly bizdiń esepteýimizshe, eki el arasyndaǵy taýar aınalymy 10,5 mıllıard dollar boldy, ıaǵnı 33 paıyzǵa ósti, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Nursultan Nazarbaev búginde el ekonomıkasyndaǵy munaı-gaz, hımııa jáne azyq-túlik ónerkásibinde, sondaı-aq mashına jasaý, jeńil ónerkásip salalarynda qytaı kapıtalynyń qatysy bar 1200 kásiporyn jumys isteıtinin atap ótti. Sonymen qatar, elimizde Qytaıdyń úsh banki tabysty jumys jatqandyǵyna toqtaldy.
– Búgin eki eldiń 300-den astam bıznes ókilderi qatysqan Iskerlik keńes ótti. 13 mıllıard dollardan astam qarjy kólemindegi 40-qa jýyq kommersııalyq qujatqa qol qoıyldy. Sonymen qatar, ındýstrııalandyrý jáne ınvestısııa salalaryndaǵy yntymaqtastyq aıasynda jalpy somasy 28 mıllıard dollar kólemindegi 51 jobanyń tizimi jasaldy, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Memleket basshysy kezdesýge qatysyp otyrǵan kásipkerlerge Qazaqstannyń geosaıası turǵydan utymdy ornalasqany jáne osy faktorǵa baılanysty onyń bıznes jasaýdaǵy artyqshylyǵy jóninde aıtty.
– Qazaqstan – 180 mıllıonnan astam turǵyny bar, kedendik shekarasy joq Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń múshesi. Qazaqstan aýmaǵy arqyly Qytaı men basqa da Azııa elderin Reseı, Kaspıı teńizi, Qara teńiz, sondaı-aq Iran jáne Túrkııa arqyly Eýropamen baılanystyratyn 5 temir jol jáne 6 halyqaralyq avtomobıl jolynyń dálizimen ótedi. Bul júkti Qytaıdan Qazaqstan arqyly Eýropaǵa jáne keri qaraı 15 kúnde jetkizýge múmkindik beredi. Al, júk teńiz jolymen jetkiziletin bolsa, 2-3 ese kóp ýaqyt keter edi, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Sonymen qatar, Qazaqstan Prezıdenti kezdesýge qatysýshylardyń nazaryn ınvestısııalyq tartymdylyqty arttyrý jáne bıznes ortany jaqsartý úshin qoldanylyp jatqan turaqty sharalarǵa, atap aıtqanda, kásipkerlik salasyndaǵy zańnamanyń jetildire túskenine, Sheteldik ınvestorlar keńesiniń, «Qazaq Invest» jáne «Qazaq Eksport» ulttyq kompanııalarynyń qurylǵanyna, shetelden jumys kúshin tartý jáne jer qoınaýyn paıdalaný úshin lısenzııa alý men kelisimder jasaý rásiminiń jeńildetilgenine, sondaı-aq 11 arnaıy ekonomıkalyq jáne 24 ındýstrıaldy aımaqtyń jumysyna qatysýshylar úshin salyq jeńildikteri men artyqshylyqtar belgilenip otyrǵanyna aýdardy.
– Biz iri kompanııalarymyzdyń Gonkong jáne Shanhaı bırja alańdaryndaǵy IPO-ǵa shyǵý múmkindikterin qarastyrýdamyz. Onyń ústine Shanhaı bırjasy «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń startegııalyq áriptesi bolyp tanyldy, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Nursultan Nazarbaev qytaılyq kásipkerlerge Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń mártebesi konstıtýsııalyq zańmen bekitilgendigin jáne ortalyqqa aǵylshyndyq quqyq tártibi engizilgendigin de atap ótti. Oǵan qosa qarjy ortalyǵyna qatysýshylarǵa elý jyldyq salyqtyq jeńildikter beriletindigine, valıýtalyq, vızalyq jáne quqytyq rejimderiniń jeńildetilgendigine toqtaldy. Qarjy ortalyǵynyń táýelsiz soty, halyqaralyq arbıtraj ortalyǵy kásipkerlerdiń quqyqtary men múddeleriniń qorǵalýyna kepildik bolmaq.
Kezdesý barysynda Qazaqstan Prezıdenti elimizde agrarlyq salaǵa jete kóńil bólinip otyrǵandyǵyna, agroóndiristik keshendi damytýǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlama qabyldanǵandyǵyn atap ótti. Onyń aıasynda aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirýshiler men qaıta óńdeýshilerge memlekettik qoldaý kórsetilýde. Atalǵan salany damytýda jańa tehnologııalardy engizý arqyly eńbek ónimdiligin arttyrýǵa basymdyq berilýde. Ásirese qaıta óńdelgen ónimderdiń eksportyn arttyrýǵa ereshke múmkindik jasalǵan.
Memleket basshysy elimizde týrıstik salany damytýǵa da kóńil bólinip otyrǵandyǵyn, týrızmniń ańshylyq, balyqshylyq, mádenı, medısınalyq jáne kıno týrızm salalaryn damytýǵa kúsh salynatyndyǵyn aıtty.
Sonymen qatar, atalǵan kezdesý barysynda Qazaqstan Qytaı Iskerlik keńesiniń teń tóraǵasy, «Samuryq Qazyna» ulttyq ál-aýqat qorynyń basqarma tóraǵasy Ahmetjan Esimov te sóz aldy. Onyń aıtýynsha, Qazaqstan Prezıdentiniń memlekettik sapary kásipkerler úshin óte tabysty bolǵan.
– Iskerlik keńes aıasynda 8,7 mlrd dollardy quraıtyn 17 - ınvestısııalyq, 1,6 mlrd dollar bolatyn 8 - qarjylyq, 700 mln dollar bolatyn 7 - syrtqy saýda jáne 8 kommersııalyq emes kelisimge qol qoıyldy. Bul kelisimder erkin ekonomıkalyq aımaqtarǵa, ken oryndaryn ıgerýge, qaıta qalpyna keltiriletin energetıka jobalaryn jasaýǵa, bıohımııalyq klaster qurýǵa jáne basqa da salalarǵa ınvestısııa tartýǵa múmkindik beredi, – dedi Ahmetjan Esimov.
Ál-aýqat qorynyń basqarma tóraǵasy qytaılyq kompanııalardyń negizinen qaıta óńdeý, logıstıka, ınfraqurylym jáne aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý salalaryna ınvestısııa salyp otyrǵandyǵyn aıtty.
Al Qazaqstan-Qytaı birikken Iskerlik keńesiniń taǵy bir teń tóraǵasy - «SITIK grýpp» korporasııasy dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Chan Chjenmın Iskerlik keńestiń alǵashqy otyrysy 2013 jyly Astanada ótkendigin jáne sońǵy bes jylda eki eldiń iskerlik ókilderiniń baılanysy joǵary deńgeıge jetkendigin atap ótti.
– Qazaqstan men Qytaıdyń Iskerlik keńesi eki eldiń kásipkerleri úshin tıimdi baılanys alańyna aınaldy, – Chan Chjenmın.
Jalpy, Qazaqstan Prezıdentimen kezdesýge Qytaıdyń álemge tanylǵan kompanııalarynyń basshylary jınalǵandyǵyn da atap ótý kerek. Máselen olardyń qatarynda «Chaına Nonferroýs Petrolıým Korporeıshn» jáne «Petro Chaına Kompanı Lımıted» kompanııalary dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Vn Ilın, «Chaına Nonferroýs Metal Indastrıs Foreın Endjırıng end Konstrakshn Ko. LTD (NFıSı)» dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Ý Sıan, «Chaına Djeneral Teknolodjı (Grýpp) Holdıng, LTD (DjenerTek)» basqarma tóraǵasy Sıýı Sıanpın, «Kateı Indastrıal Bıotek, LTD» basqarma tóraǵasy jáne bas dırektory Lıý Shıkaı jáne Qytaı memlekettik damý bankiniń prezıdent Chjen Chjıszdeler boldy.
Kezdesý sońynda jıynǵa qatysýshylar ózara áriptestikti nyǵaıtýǵa baılanysty pikir almasty.
Ekonomıkalyq baılanystyń qarqyny joǵary
Jalpy, el Prezıdenti atap ótken baılanystardyń arqaýy iskerlik, qarjylyq salalardy tutas qamtıdy. 2016 jyldyń jeltoqsan aıynda elimizdiń óndiristik qýatyn arttyrýǵa baǵyttalǵan Qazaqstan men Qytaıdyń birlesken jobalaryn qarjylandyrý maqsatynda jarǵylyq quny 2 mlrd AQSh dollaryn quraıtyn Qazaqstan-Qytaı yntymaqtastyq qory quryldy.
Árisin aıtpaǵanda, Qazaqstan men Qytaıdyń 1992 jyldan bastaý alatyn dıplomatııalyq qarym-qatynasy ekonomıkanyń barlyq salasynda jylma jyl qarqyndy damyp, oń ózgerister kórinis tabýda. Syrtqy saıasattaǵy senimdi seriktes memleketterdiń saýda-ekonomıkalyq baılanystary qarqyndy damyp keledi. Bul derekti Qazaqstan Prezıdenti óziniń qytaılyq áriptesi Sı Szınpınmen kezdesýinde ereshke atap ótkendigin buǵan deıin jazdyq. Bıylǵy jyldyń birinshi toqsanynda-aq eki jaqty saýda kólemi 2,5 mlrd dollarǵa jetti. Onyń ishinde Qazaqstannyń eksporty 1,37 mlrd dollar bolsa, elimizge ákelingen ımporttyń quny 1,13 mlrd dollar boldy. Negizinen Qazaqstannan Qytaıǵa eksporttalatyn taýarlardyń basym bóligin mıneral ónimderi, metall, hımııa ónerkásibi ónimderi jáne mal ónimderi quraıdy. Al elimizge Qytaıdan negizinen mata ónimderi, mashınalar, quraldar, metall buıymdary, mıneraldar, keramıka jáne shyny, halyq tutynatyn taýarlar tasymaldanýda. Oǵan qosa, Qytaı Halyq Respýblıkasy bizdiń elimizge tartylǵan sheteldik ınvestısııalar kólemi boıynsha Nıderlandy, AQSh jáne Ulybrıtanııadan keıingi tórtinshi orynǵa ornalasqan.
Saıyp kelgende, elimizdiń álemdegi ekinshi ekonomıka sanalatyn Qytaı Halyq Respblıkasymen qarym-qatynasy ekonomıkanyń barlyq salalaryn qamtyǵan. Eki el basshylarynyń bastaýymen bul baılanystar jyl ótken saıyn tamyryn tereńge jaıyp keledi. Eger, bizdiń tarapymyzdan qońsy qonǵan eldiń keń naryǵyn paıdalanyp, sapaly ónimge suranysyn qanaǵatandyra almasaq zor kúnániń biri bolar edi. Osydan da shyǵar, ekonomıkanyń jekelegen salalarynda tarazynyń basy Qazaqstan jaǵyna aýyp tur. Bul kórsetkishti bir ǵana astyq eksportynyń dáıekti derekterimen dáleldep shyǵýǵa bolady. Mysaly, ótken jyldyń qańtar qarasha aılarynyń aralyǵynda Qazaqstannan Qytaı eline 344,1 myń tonna astyq eksporttalǵan. Bul kórsetkishtiń sharyqtaý núktesi emes.
Elimizdiń Qytaı Halyq Respýblıkasymen mádenı-gýmanıtarlyq saladaǵy baılanysy da dańǵyl súrleýge túsken baǵyt. Bir ǵana Dımashty qytaı halqy kókke kóterip, álemge tanylýyna múmkindik jasady. Qazir qazaqtyń daryndy uly álemniń cúıikti ulyna aınaldy. Bul bar ǵana mysal. Qytaı naryǵyn, múmkindikterin paıdalanýdyń da tıimdi úlgisi osy.
Memleket basshysynyń qytaılyq iri bıznes ókilderimen kezdesýi memlekettik «Dıaoıýıtaı» rezıdensııasynda ótkendigin de qazaqy qalyppen jaqsylyqqa jorýǵa bolady. 800 jyldyq tarıfy bar sáni men sáýleti kelisken ǵımarat bir kezderi Qytaı ımperatorlarynyń qala syrtyndaǵy saraıy bolǵan. Búginge deıin murty buzylmaı turǵan kóneniń eskertkishi qazir Qytaı eliniń qundy muralarynyń qatarynda tur. Szın ımperııasynyń (1115-1234) bıleýshisi Chjanszýn ımperator Beıjińniń batys bóligindegi kóldiń jaǵalaýynan balyq aýlaıtyn turaq retinde salǵan ǵımarat 1959 jyldan beri sheteldik qurmetti qonaqtarmen kezdesý ótetin orynǵa aınaldy. Qytaılyqtar úshin eń qadirli qonaqtardyń biregeıi de tatý kórshi, senimdes seriktes Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev ekendigi daý týdyrmaıdy jáne olardyń izgi nıeti Prezıdent saparynyń ón boıynda sezilip turdy.
PIKIRLER:
Saparbek Tuıaqbaev, «Kazakh Invest» UQ» AQ basqarma tóraǵasy:
Qazirgi ýaqytta Qytaı Halyq Respýblıkasynyń iri-iri kompanııalarymen ekonomıkanyń ártúrli salasynda birlesken jobalardy júzege asyrýǵa baılanysty kelisimderge qol jetkizdik. Olardyń qatarynda azyq-túlik, avtoónerkásip, bıotehnologııa, medısına salalarynda, sondaı-aq ınfraqurylymdyq jobalardy birlese júzege asyrýǵa basymdyq berildi. Buryndary kópshilik arasynda elimizge Qytaıdyń ekologııaǵa, qorshaǵan ortaǵa zalaly kóp ónerkásip oryndary ákelinedi degen jańsaq túsinikter boldy. Alaıda ol pikirler shyndyqqa sáıkes kelmeıdi. Sońǵy qol qoıylǵan kelisimderge baılanysty elimizde tek joǵary tehnologııalyq, eksportqa beıil ónimder shyǵaratyn jobalar júzege asyrylmaq. Onyń ishinde astyq ónimderin qaıta óńdep, mata óndirisin jolǵa qoıatyn bıotehnologııalyq qaıta óńdeý ónerkásibin atap ótýge bolady. Bul bıotehnologııa salasynda besinshi býyn tehnologııasyn qoldanatyn jalǵyz kompanııa ekendigin de eskergen jón. Atalǵan zaýyt jylyna eki mıllıon tonna astyqty qaıta óńdep, daıyn mata ónimderi eksportqa shyǵarylady. Sonymen qatar Qytaıdyń iri avtomobıl kompanııasymen jylyna 100 000 birlik kólik shyǵaratyn kásiporyn qurý týraly kelisimge keldik. Bul zaýyttyń ónimderiniń 20 paıyzyn elektromobılder quraıdy jáne ol eýrazııalyq keńistiktegi elderge eksporttalady. Bul jobaǵa salynatyn ınvestısııa kólemi 1,3 mlrd AQSh dollaryn quraıdy. Demek bul jobany elimizdegi tek iri óndiris deýmen shektelmeı, iri ınvestısııalyq jobalardyń qataryna qosýǵa bolady. Atalǵan jobany júzege asyrýǵa qytaılyq kompanııalarmen qatar, eýropalyq kompanııalar da qatysady. Búginde Qazaqstan naryǵyna nemis, brıtandyq kompanııalardyń da qyzyǵýshylyǵy joǵary. Máselen kún qalqandaryn shyǵaratyn iri klasterge tórt birdeı memleket qatyspaq. Bul jobada Fransııanyń tehnologııasy, Qytaıdyń qarajaty jáne Reseı men Qazaqstannyń múmkindikteri biriktirilmek. Osy joba aıasynda kúnnen qýat alatyn stansııalar salý kózdelgen. Qazirdiń ózinde bul jobanyń ónimderine Reseı, Qazaqstan men Ortalyq Azııa memleketterinen suranystar túsip jatyr. Demek, biz qazir Qytaı Halyq Respýblıkasymen qarym-qatynastardyń jan-jaqty ári joǵary tehnologııalyq kezeńine shyqtyq dep aıta alamyz.
Van Ky Djıýn, «FIRST TRACTOR COMPANY LIMITED» kompanııasy bas dırektorynyń orynbasary:
– Men qazir Qazaqstan men Qytaı memleketteriniń ártúrli saladaǵy qarym-qatynastary eń bir altyn kezeńge aıaq basty dep oılaımyn. Sheteldik ınvestorlardy aldymen Qazaqstannyń bolashaqqa senimdi baǵdary, zamannyń úderisteri esepke alynǵan josparlary qyzyqtyrady. Onyń ústine Qazaqstanda ınvestorlarǵa, onyń ishinde qaıta óńdeý salasyna úles qosatyn sheteldik kásipkerlerge kóp múmkindikter berilip, zańnamalyq jaǵdaılary jasalǵan. Qazaqstandaǵy ınvestorlarǵa beriletin salyqtyq jeńildikter de álemniń ózge memleketterinde kezdese bermeıdi. Onyń ústine Qazaqstan tarapynyń tek joǵary tehnologııalyq jobalardy qabyldaýǵa múddelilik tanytyp otyrǵandyǵy qýantady. Qazir bizdiń kompanııa Qazaqstannyń agroónerkásip salasyn damytýǵa kómektesip otyr. Onyń ishinde aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeýge ınvestısııa saldyq. Jalpy Qazaqstannyń jańa tehnologııalardy qoldanýda aldyńǵy qatarly memleketterdiń sapyna qosylatyndyǵyna esh kúmánim joq. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń osy maqsatqa jetý jolyndaǵy eńbegin joǵary baǵalaımyz.
Dın Kım, «Agromash Holdıng Qazaqstan» AQ dırektorlar keńesiniń tóraǵasy:
– Búginde Qazaqstanda mashına jasaý salasynda batyl qadamdar jasalyp, iri jobalar júzege asyrylýda. Oǵan qosa, Qytaı Halyq Respýblıkasyndaǵy birneshe avtomobıl zaýytynyń basyn biriktirip otyrǵan alpaýyt zaýytpen kelisim júrgizilýde. Biz olarǵa yntymaqtastyq aıasyn keńeıtip, Qazaqstanda jańa óndirister ashýdy usyndyq. Búginde qytaılyq «Jas» kompanııasymen birlesip avtokólikterdiń usaq bólshekterine deıin shyǵaratyn óndiristi júzege asyrýdamyz. Eń bastysy, yqtımal ınvestorlarǵa Qazaqstannyń múddesin, ıaǵnı otandyq mamandardy oqytý, qaıta daıarlaý talaptaryn jetkizýdemiz. Qazir osy avtomobıl óndirisi salasynda bir mıllıard AQSh dollarynan asa ınvestısııa salynatyn jańa jobaǵa baılanysty kelissózder júrgizilýde. Bul óndiristerdiń aınalasynda shaǵyn jáne orta bıznes damıdy, jańa jumys oryndary ashylady, bir sózben aıtqanda ekonomıkaǵa eleýli úles qosylady.
Talǵat Maqaev, Qaraǵandy keshendi qorytpa zaýytynyń bas dırektory:
– Qytaı búginde metallýrgııa ónimderin óndirýshi jáne tutynýshy retinde úlken alańǵa aınaldy. Máselen, ferro qorytý salasynda Qytaı álemdik óndiristiń elý paıyzdyq úlesine ıe jáne tutynýda da elý paıyzdyq mejege jetti. Sondyqtan, osy saladaǵy birlesken jobalarǵa qyzyǵýshylyq tanytyp otyrmyz. «Sınestıl»korparasııasy bizdiń jobanyńbas merdigeri retinde tańdaldy. Búgin olarmen startegııalyq yntymaqtastyq týraly jáne ferro qosyndylaryn Qytaı naryǵyna shyǵarý týraly kelisimge qol qoıdyq.
Lıý Andýn, «Sinostell Corporation» transulttyq korporasııasynyń bas dırektory:
– Biz qazaqstandyq áriptesterimizben birge tıimdi yntymaqtastyq kelisimderge qol jetkizdik. Atap aıtqanda, ferro qorytý zaýytyn sally josparlap otyrmyz. Bizdiń bastamamyzdy Qazaqstan Prezıdenti qoldap otyr, demek josparymyzdyń tabysty bolatyndyǵyna senemiz. Jalpy, Qazaqstan tek paıdaly qazbalarǵa ǵana baı memleket emes, biz tańdaǵan metallýrgııa salasynda ózindik tájirıbesi, qoltańbasy bar irgeli elderdiń biri. Sondyqtan zaýyt jobasy eki memleket úshin de tabysty bolaryna kúmánim joq.
Serik ÁBDIBEK, «Egemen Qazaqstan» – Beıjińnen (Qytaı)