Búgingi jahandyq saıasat pen mádenıettiń qanat jaıǵan qalpyna kóz júgirtsek bir jerdi mekendegen ult pen ulys Jer-Ananyń keń qushaǵyn erkin jaılap, mıdaı sapyrylysyp, ýaqyt qaqpaqylyna túsip tirshilik keshýde.
Sol qatarda Ergeneqondy en jaılaǵan túrki jurty da tarıhı arealynan uzap, Eýrazııa, Soltústik Amerıka, Aýstralııa qurlyqtaryna tarydaı shashylyp, áldeneshe irgeli el, bosaǵaly memleket quryp, zaman kóshinen qalmaı keledi. V ǵasyrda Shyǵysta qytaı jazbalarynda, Batysta Menandr men Feofan syndy vızantııalyq tarıhshylardyń eńbekterinde Túrki jurtynyń aty atalǵan kezden bastap, búginge deıin týystyq tamyryn, baýyrlyq qamyn umytpaǵan altyn záýzat Astana tórinde on birinshi márte bas qosyp, túbi baryp bir arnaǵa toǵysatyn mádenıetin Saryarqa tórinde kezekti ret qanat qaqtyrdy. Elordamyzdyń 20 jyldyǵyna arnalǵan bıylǵy sharanyń – jóni de, joly da bólek. Dáýletine sáýleti jarasqan, birligine berekesi jymdasqan baıtaq elimizdiń altyn dińgegi – Astananyń mereıli kórkine álem kóz tikti.
Kóne zamannan jetken, babadan qalǵan asyl murany eki kún boıy elorda tórinde qalyń jurtshylyqqa pash etken ónerpazdar barsha túrki elderinen keldi. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen 2013 jyly ashylǵan, álemdik sáýlet óneriniń eń úzdik klassıkalyq dástúrleri eskerilip, arhıtektýrasynda ulttyq naqysh aıqyn baıqalatyn «Astana-Operanyń» konsert zalynda qobyzdyń qońyr úni, dombyra men qomýzdyń kúmbiri, týystas jurttyń ásem áni men ulttyq mýzykalary saltanat qurdy. Otyzǵa jýyq óner maıtalmandary kósile shapqan «Astana-Arqaý» festıvaliniń mýzykalyq redaktory Músilim Ámze: «О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Túrkııa, Ýkraına, Iran, Tatarstan, Qaraqalpaqstan, Ázerbaıjannan kelgen qatysýshylar eki kún boıy jandy daýysta óner kórsetip, tyńdarmandardyń qulaq quryshyn qandyrady. Biz túrki jurtynyń dástúrli óner shyn dáriptep júrgen naǵyz dúldúlderdi ǵana shaqyrýǵa tyrystyq», dedi. Bul festıval negizinen belgili bir taqyrypty arqaý etedi. Biraq búgingi kúni keńge qulash jaıǵan kelisti sharanyń aýqymy da ósip keledi. Jalpaq álemniń túkpir-túkpirindegi baýyrlas halyqtardyń mýzykasyn tyńdaǵanda, túbi baryp bir ataǵa tireletini de baıqalatyndaı. Daýylpaz kúıshi Qazanǵaptyń kúı murasyn otyz jyldan beri zerttep kele jatqan Abdýlhamıt Raıymbergenovtiń pikirinshe, shara óte joǵary deńgeıde uıymdastyrylypty. «Biz bir kezde bútin bolǵan tutas deneniń bólshekterimiz. Osy sharaǵa kelgen árqaısymyz sol ótkenimizden bir-bir murageri bolyp kelip otyrmyz. Bálkim, osy festıval tarydaı shashylǵan túrki jurtynyń qaıta tutasyp, birigýi bolar. Biz bir-birimizdi óte jaqsy túsinemiz. Tamyrymyz, tarıhymyz ortaq», dedi kúıshi.
Sonymen qatar osyndaı iri mádenı bas qosýlardyń ulttyq ónerimizge, ǵylymymyzǵa da zor yqpaly bolatyny aıtyldy. Bir zamandarda qazaq dalasynda bolǵan sybyzǵy umytylyp, tek ataýy ǵana qalǵan kezde bashqurttardyń «qýraı» aspaby arqyly qalpyna keltirgen bolatynbyz. Sondaı-aq jetigenniń de aty qalyp, zaty joǵalǵan shaqta, hakastardyń chathan aspaby sep bolyp, jetigenniń únimen qaıta qaýyshyppyz. Bashqurtstan Memlekettik fılormonııasynyń solısi Azat Bekchýrın qýraı aspabymen bashqurttardyń «Jaıaý Mahmut» dep atalatyn ulttyq kúıin oryndady. «Qazaq eline syı retinde qazaq ulttyq áýenderin qýraımen oryndaımyn. Qýraı – bizdiń ultymyzdyń sımvoly. Bul ósimdiktiń gúli bizdiń eltańbamyz ben týymyzda bar. Qazaq pen bashqurt rýhymen de, tilimen de jaqyn. Bizdiń de dombyramyz, qobyzymyz, qýraıymyz bar» dep oıymen bólisti Azat Bekchýrın.
Homýsta oınaıtyn Ivanıda Býgýlova Astanaǵa Saha Respýblıkasynan kelgen, ol ózimen birge ansamblin ala kelmegenine ókinedi. «Men Astanaǵa birinshi ret kelip turmyn, osyndaı biregeı festıvalge qatysatynyma qýanyshtymyn, onyń ótetini týraly qurbymnan bildim. Ol «Astana Arqaý» festıvaline birneshe ret qatysqan. Men homýsta jáne kúpsirde oınaımyn – bul baraban jáne halyq ánin aıtamyn. Jalpy, bizdiń ansamblimiz bar, bul joly jalǵyz kelgenim ókinishti. Kelesi joly ansamblmen tolyq quramda kelemiz dep oılaımyn», deıdi ıakýtııalyq qonaq.
«Astana-Arqaý» festıvali túrki dúnıesiniń bas qosatyn úlken platformasyna aınaldy. Dástúrli ónerdi urpaqtan urpaqqa jetkizýdi, ulttyq ónerdi baıytýdy kózdegen ıgi bastamanyń baıandy bolýyna tilekshimiz.
Astana tórine tórkúl dúnıeniń túrki jınalǵan eki kúnde oıanǵan rýhty, baýyrlastyq sezimdi barsha túrki balasyna teńdeı ǵyp úlestirip beretin ǵajaıyp bolsa dep qııalǵa shomasyń. Sáýlesine syzat túspegen, rýh oty óshpegen túrki dúnıesiniń birligi myǵym bolǵaı.
Baǵashar TURSYNBAIULY, «Egemen Qazaqstan»