ILKIMDI ISTER – О́RKENDEÝ О́RISI

Oblystyq máslıhattyń keńeıtilgen sessııasynda oblys ákimi Eleýsin Saǵyndyqov oblystyń 2009 jylǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damý qorytyndylary jáne 2010 jylǵa arnalǵan mindetteri týraly esep berdi. Oǵan qala jáne aýdan ákimderi, máslıhat hatshylary, oblystyq basqarmalar men departamentter basshylary, partııalar men qoǵamdyq uıymdardyń ókilderi, eńbek jáne soǵys ardagerleri qatysty. Taǵy bir tarıhı jyldy artqa qaldyryp, elimiz jańa kezeńge qadam basty. О́tkenimizdi saralap, aldaǵy maqsatymyzdy aıqyndar sátte Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Joldaýy halqymyzdyń rýhyn kóterip, bolashaqqa senimin ornyqtyra tústi, dep bastady óziniń esepti kezdesýdegi sózin óńir basshysy. Táýelsiz memleketimizdiń qol jetken jetistikterinde aqtóbelikterdiń de úlesi zor. Aqtóbe oblysy – ekonomıkada jáne áleýmettik máselelerdi sheshýde elimizdegi kóshbasshy óńirler qatarynda keledi. О́t­ken jyly oblys ekonomıkalyq damý kór­setkishteri boıynsha aıtarlyqtaı ósim­­ge qol jetkizdi. Mysaly, ónerkásip ón­­dirisiniń kólemi 105,6 paıyz, jalpy óńir­­­lik ónim 104 paıyz qurady. Bul eli­miz­diń ortasha kórsetkishinen edáýir joǵary. Oblys basshysy odan ári “Yntymaq yrysyńdy tasytady” degen halyq dana­lyǵyn eske sala kelip, el birigip, erlik jasaǵanyn tilge tıek etti. Eger aqtóbe­likter qazirgiden de uıysyp, ujymdasa tússe, alar asý budan da bıik, budan eńseli bolaryna, oblys osy qarqynyn ústeme­leı tússe 2020 jylǵa deıingi Damý stra­tegııasyn birinshi bes jyldyqta oryndap shyǵýǵa múmkindik bar ekenin málimdedi. Árıne, Eleýsin Naýryzbaıuly muny arzan bedel jınap qalý úshin aıtpaǵany belgili. Oǵan oblysta qol jetken tabys­tar da berik negiz qalaıdy. О́tken jyly munaı óndirý 5,2 paıyz, ilespe munaı gazy 1,2 ese, mys keni 12,3 paıyz, mys kon­sentrat­­tary 1,2 ese, hrom rýdasy 11,2 paıyz, hrom konsentrattaryn óndirý 5,2 paıyz artqan. Oblysymyzdaǵy eń iri munaı óndirý kompanııasy – “SNPS-Aqtó­bemunaıgaz” aksıonerlik qoǵamy kómir­sýtegi shıkizatyn óndirýdi 6 mln. 50 myń tonnaǵa jetkizgen. Oblys basshysynyń aıtýynsha, ótken jyly ekonomıkadaǵy turaqtylyqty saq­tap qana qoımaı, daǵdarystan neǵur­lym jańarǵan jáne básekege qabiletti ekono­mı­kamen shyǵý jónindegi Elbasy tapsyr­masy júzege asyrylǵan, ekonomıkany jań­­ǵyrtýdyń jańa joldary ıgerilgen. Kúrdeli kezeńniń aýyr salmaǵyna qara­mas­tan, jalpy quny 260 mlrd. teńgeden astam qarjyǵa 240-qa jýyq óndiristik jáne áleýmettik nysan­dar iske qosylyp­ty. 2009 jyly alǵash ret óńir ekonomıka­syn damytý­ǵa baǵyttalǵan ınvestısııa kólemi 300 mıllıard teńgelik shepten asyp túsken. Turaqty damyp kele jatqan oblys ekonomıkasyna ınvestısııa salýǵa yqylas bildirýshiler qatary ýaqyt ótken saıyn kóbeıe túsýde. Esepti kezeńde paıdalanýǵa berilgen ındýstrııalyq-ınnovasııalyq jobalar ishinde óziniń mańyzdylyǵy jaǵynan erekshelenetin kúıdirilgen hrom shekem­ta­sy (okatysh) fabrıkasy jáne usaq klasty rýda baıytý fabrıkasynyń ekin­shi kezegi, uıaly beton buıymdaryn shy­ǵarý zaýyty, “Keńqııaq-Qumkól” munaı qubyry, áýe qozǵalysyn basqaratyn zamanaýı Ortalyq jáne taǵy basqalary bar. Memleket basshysy kezinde qazaqstan­dyq mazmun aıasynda otandyq taýar óndirý­shilerdi qoldaýdy qadap tapsyrǵan bola­tyn. Oblystyń iri kásiporyndary­men is­ker baılanystar jasaý arqyly ın­vestı­sııa­lyq jobalarda qazaqstandyq mazmundy ulǵaıtý­ǵa baǵyttalǵan 38 memoran­dýmǵa qol qoıy­lyp, jalpy quny 263 mlrd. teńgege kelisim-shart jasalǵan. Otandyq kásipker­ler­den naqty taýar, jumys jáne qyzmet kórsetýdi satyp alý 161 mlrd. teńge quraǵan. Kásipkerliktiń áleýmettik jaýapker­shi­ligin tereń sezingen oblys kásiporyn­dary halyqty áleýmettik qoldaýǵa baǵyt­talǵan izgilikti isterin qıyn kezeńde de úzgen joq. Esepti kezeńde aýyldyq jer­ler­degi den­saý­lyq saqtaý, bilim berý, sport nysan­daryn salýǵa jáne qaıta jaraqtandyrýǵa  mıl­lıon­daǵan teńge bólinipti. Oblys bas­shy­sy osy baǵytta “SNPS Aqtóbe­munaı­gaz” aksıonerlik qo­ǵamy, “Qazaq Oıl Aq­tóbe”,“Trans Most Grýpp”, “Naý­ryz SIM” JShS-leri erekshe belsendilik qórsetkenin, respýb­lı­kalyq “Paryz” konkýrsynyń je­­ńim­­paz­dary atanǵandaryn atap ótti. Olar­­dyń isi bızneste tabysqa jetýge um­tyl­ǵan basqa kompanııalarǵa úlgi bolýy tıis ekendigin eske saldy. Básekege qabilet­ti, otan­dyq sapaly ónim shyǵarýda respýblı­ka­lyq “Altyn sapa” konkýrsyna qatys­qan “Kaz­hrom” aksıonerlik qoǵamy da jeńimpaz boldy. Eleýsin Naýryzbaıuly oblysymyzda Elbasynyń “Jol kartasy – 2009” baǵdar­lamasynyń júzege asyrylýy jaıly da áńgimeledi. Osy baǵdarlama aıasynda jáne oblys aýmaǵynda jańadan iske qosylǵan mekeme, óndiris oryndary esebinen barly­ǵy 40 myń adam jumyspen qamtamasyz etilipti. Elbasy sózimen aıtsaq, ekonomıkany ártaraptandyrýdyń ózegi, qozǵaýshy kúshi kásipkerlik bolyp tabylady. Oblysta shaǵyn jáne orta kásipkerlikti odan ári damytýǵa únemi jaǵdaı jasalyp keledi. Sonyń bir dáleli – bıznesti qoldaý úshin 77 mlrd. teńge qarjylyq-nesıe kómegi beril­gendigi deý oryndy. Osyndaı qoldaý-kó­­mek­tiń nátıjesinde sýbektiler 4,5 paıyz­ǵa, olarda jumys isteıtinder 103 pa­ıyzǵa, al óndirilgen ónim kólemi 105 paıyzǵa artqan. Shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri 152 mlrd. teńgeniń ónimin óndiripti. Joldaýda ekonomıkany ártaraptan­dyrý­dyń taǵy bir mańyzdy segmenti – agro­ónerkásip keshenin damytý ekeni atap kór­setil­gen. О́tken jyly oblystyń agro­óner­kásip kesheninde aýyl sharýashylyǵy ón­dirisin damytýǵa memlekettik qarjy al­dyń­ǵy jylǵa qaraǵanda 1,5 esedeı artyq berilip, ol 9 mlrd. teńgeni qurapty. Sonyń nátı­jesinde, mal sharýashyly­ǵyn­da ónim óndirý kólemi men mal sany artqan. Aqtóbe qalasy aımaǵynda azyq-túlik beldeýi ja­­salýda. Árıne, bul baǵyt­ta áli de kóp sharý­alar ja­salýy tıis. Sapa­ly óńdeýdi meńgerý qajet. Bul mindetterdi júzege asyrý úshin eldi me­ken­derge jol qatynasyn jaqsartý qa­jet­tigin de jasyr­maǵan jón. Árıne, atalǵan baǵytta byl­tyr aıtarlyqtaı jumys at­qaryl­dy. Mıllıardtaǵan teńge qarjy jumsaldy. Jerdiń shetinde, jeldiń ótinde júrip, aýyldyń tútinin tútetip otyrǵan halyq­tyń turmysyn jaqsartý baǵytynda da biraz sharýalar tyndyrylypty. Alys eldi mekenderge gaz jetkizý kún tártibindegi ózekti másele ekeni sózsiz. Degenmen, ob­lyst­a onyń da túıinin sheshýdiń sátti qadamdary jasalýda. Sońǵy alty jyl ishinde 8 mlrd. teńgeden astam qarjy jumsalyp, oblysymyzdyń 50-den astam eldi mekenine gaz jetkizildi. Bul jumys jalǵasady. Máselen, 2011-2015 jyldary 77 eldi mekenge gaz tartylady. Bul ju­mystyń jalpy quny – 41 mlrd. teńgeni quraıdy. Aýyldyń taýsylmaıtyn jyrynyń biri – aýyz sý ekeni belgili. Sońǵy alty jyl­da “Aýyz sý” baǵdarlamasy boıynsha 71 eldi mekenge sý qubyry júrgizilip, 53 aýyl­dyń turǵyndaryn sýmen jabdyqtaý jaq­sartylǵan. Osy maqsatta 7 mlrd. 300 mln. teńge jumsalypty. 2010 jyly da bul úderis jalǵasady. О́ńirde jyl ótken saıyn halyq­tyń turmys deńgeıi kóterilip keledi. Oblys­ta jumyssyzdar sany 6,4 paıyzdan 5,9 paıyzǵa tómendedi. О́mir súrýdiń eń tómengi deńgeıinen az tabysy bar halyqtyń úlesi qazir 6 paıyz shama­synda, ıaǵnı respýblıkalyq deńgeıden eki ese tómen. Sońǵy bes jylda 1 mln. 200 myń shar­shy metrge jýyq turǵyn úı alańy paıda­lanýǵa berildi. 70 myń adam jańa qonys toıyn toılady. Bul qarqyn 2010 jyly da báseńdemeıdi, dedi oblys basshysy. Ol quqyq tártibi jáne qoǵamdyq qaýip­sizdik máselelerin de aınalyp ótpe­di. Asa aýyr qylmystyń azaımaı otyr­ǵanyna alań­daýshylyq bildirdi. Demek, osy máse­lelerde aldyn alý ju­mys­­taryn neǵurlym belsen­direk júrgizý qajet. Joldaýda kór­se­tilgenin­deı, quqyq qorǵaý qyzmetindegi ekpin ishki­vedomstvolyq múddeden azamat­tardyń quqy men mem­leket múddesin qor­ǵaý­ǵa qaraı aýys­tyrylýy tıis ekendigin qadap aıtty. Ol sondaı-aq, bilim berý, densaýlyq saqtaý, mádenıet jáne sport salalaryn da­my­tý barysyna da toqtaldy. Sońǵy bes jyl­da olardy qarjylandyrý jyl saıyn 20-30 paıyzǵa ósip otyrypty. Oblysta ústimizdegi jyly mektepke deıingi balalar mekemeleri júıesin keńeıtip, olarda bala­lar­dy qamtýdy 80 paıyzǵa jetkizý kózdelýde. Oblys ákiminiń esebinde prezıdenttik “Mádenı mura” baǵdarlamasy aıasynda qyrýar sharýalar qolǵa alynyp, sátti aıaqtalǵany, Uly Jeńistiń 65 jyldyǵyna ázirlik, buqaralyq sportty damytý, 12 jyl­dyq bilim berý, memlekettik tildiń qol­­danylý aıasyn keńeıtý máseleleri tara­typ aıtylyp, tartymdy baıandaldy. Eleýsin Saǵyndyqov esepti baıandamasyn taza qazaq tilindi jasap, ara-tura oryssha túsinik berip otyrýy da kóńilden shyq­ty. Bul memlekettik tildi tórge shyǵarýdyń bir úlgisindeı boldy. Oblys basshysy óz sózin Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindik­teri” atty Joldaýynda alǵa qoıylǵan mindetterdi joǵary deńgeıde oryndap shyǵý­ǵa áleýmet­tik-ekonomıkalyq qýaty­myz ben rýhymyz jetedi dep senimdi qorytyn­dylady. Oblys ákiminiń esepti kezdesýinde sóz alǵan SNPS-Aqtóbemunaıgaz” AQ bas dırektorynyń orynbasary Jeńis Seıit­maǵambetov óńirdegi munaı óndirý másele­lerine toqtalsa, Qarǵaly aýdanyndaǵy “Stepnoe” JShS dırektory, oblystyq más­lıhattyń depýtaty Amanǵos Teleýov aýyl sharýashylyǵynda jańa tehnıka men ozyq tehnologııany paıdalaný qajettigin sóz etti. Eńbek ardagerleri Beket Esen­jolov, Maqsot Balǵynov, “Beıbitshilik pen kelisim” qoǵam­dyq qory oblystyq fı­lıaly­nyń tóraǵasy Keldibaı Espaǵam­betov oblystaǵy atqaryl­ǵan isterdi oń baǵalady. S.Báıishev atyndaǵy Aqtóbe ýnıversı­tetiniń stýdenti Gúldáýren Mú­siro­va jastar máselesiniń oń sheshilip otyr­ǵanyn naqty mysaldarmen dáıekteı kele, oblys basshy­synyń jastardy qol­daýdaǵy is-áreketine rızashylyǵyn bildirdi. Oblys ákimi Eleýsin Saǵyndyqov zal­dan túsken suraqtarǵa da irkilmeı jaýap berdi. Kóptegen saýaldarǵa qatysty jaýap­tyń baıandamada qamtylǵanyna qa­ra­­mastan, birqatar máseleni sol boıda shesh­ti, al keıbireýlerin baqylaýda ustaýǵa ýáde berdi, qaısybirine jaýap berýdi tıisti oryndarǵa tapsyrdy. Satybaldy SÁÝIRBAI, Aqtóbe oblysy. UIYMDASTYRA BILGENNIŃ UTARY MOL Qyzyljar óńiri jurtshylyǵynyń ótken jylǵa ókpeleýiniń esh reti joq. Qarjy qıyndyǵy jan-jaqtan qansha qyssa da, Elbasynyń daǵdarystan shynyǵyp, shıryǵyp ótemiz degen sózin este ustaǵan soltústikqazaqstandyqtar erekshe serpinmen eńbek etti. Astyqtan rekordtyq ónim jınaldy. Sút pen jumyrtqa óndirýden aldyńǵylar qatarynda. Aýyr ónerkásip jaqsy damyp keledi. Taý-ken óndirisine ınvestısııalyq jobalar engizilip, qomaqty qarjy salyna bastady. Qyzyljar óńiri dese, kóz aldymyzǵa aldymen astyqty aımaq, egis tanaptary, taý-taý úıilgen qyzyl dán elesteıdi deýshi­ler kóp. Oǵan talasymyz joq. Eli­miz­diń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtama­syz etýdegi oblystyń ishki áleýeti óte zor. Joldaýdaǵy ekonomıkanyń agrar­lyq sektoryn jan­dan­dyryp qana qoı­maı, aýyl úshin ósýdiń perspektıvasy eńbek ónimdiliginiń artýyna túsedi degen Elbasy sózin jaýapkershilikke jigerlen­diretin mindet dep túsingen túrli sala ókilderi oblys ákimi S.Bilálovtiń tur­ǵyn­dar aldyndaǵy esebin tyńdaý úshin Pogodın atyndaǵy orys drama teatryn­da ótken oblystyq máslıhattyń keńeı­til­gen májilisine jınaldy. – Elbasy agroónerkásip keshenin órkendetýdiń irgeli mindetterin belgilep berdi. Soǵan oraı alda óndiristi ártarap­tandyra otyryp, aýyl sharýashylyǵy óndirisin tıimdi uıymdastyrýdyń kóp­tegen sharalary kútip tur, – deı kelip, Serik Sultanǵazyuly mal sharýashyly­ǵyn da serpindi órkendetýdiń tolǵaǵy jetkenin qadaı aıtty. О́tken jyly aýyl sharýashy­lyǵy ónimderi óndirisiniń jal­py kólemi 238 mıllıard teńgege jetip, 2008 jylmen salystyrǵanda 114 paıyz­dy quraǵan. Jyl ótken saıyn bul salaǵa bólinetin demeý qarjy mólsheri ósip keledi. Petropavl broıler fabrıkasy ónimdi jumys isteı bastady. Munda qal­dyqsyz óndirisi bar osy zamanǵy soıý sehy paıdalanýǵa berilip, ınkýbator qurylysy bastaldy. “Basko” fırmasy­­nyń qus fabrıkasy men shoshqa kesheni tabysty salaǵa aınaldy. “Taıynsha-Astyq” JShS-degi sút keshenine shetel­diń sútti sıyrlary ákelin­di. “Zenchenko jáne K” komandıttik serik­testiginde úsh sút fermasy jumys isteıdi. Bári ozyq tehnologııalarmen jabdyqtal­ǵan. Et, sút, jumyrtqa óndirý kólemi artyp, qoǵamdyq mal sany kóbeıdi. Buryndary oblystyń ataq-dańqy aýyr ónerkásibimen de áıgilenetin. О́t­ken shaqpen sóıleýimizdiń syry qupııa bol­masa kerek. Odaq ydyraǵannan keıin áskerı qorǵanys­taǵy kásiporyndardyń berekesi ketti. Konversııadan ótip, beıbit maqsatqa beıim­delgenshe altyn ýaqyt zymyrap óte berdi. Elbasy oblystaǵy ju­mys sapar­laryn árkez aýyr óner­ká­sip­­tiń tynys-tirshiligin bilýden bastaı­tyn. Tórt aıaǵy­nan turalap qalǵan tulpar­dyń kúıin kesh­ken sala memleket qarjylan­dyr­ǵannan keıin ǵana ońala bastady. Sóıtip, óner­kásip kesheninde turaqty ósim qamtamasyz etildi. 2009 jyly óner­kásip ónimderiniń kólemi 77 mıllıard teńgeni qurap, onyń aldyndaǵy jylǵa qaraǵanda 5 paıyzy ósti. Osy merzim ishin­de 1,2 mıllıard teńgeniń 5 ınvestısııa­lyq jobasy júzege asty. Jańa kásip­oryndar quryldy. Solardyń biri “Petro­pavl qurylys materıaldary zaýyty”. JShS polıetılen qubyrlaryn jáne qury­lym­dyq oqshaýlaý panelderin shyǵarý bo­ıynsha 3 jelini paıdalanýǵa berdi. Petro­­pavl qubyr zaýyty bolat tabaqtan bolat qubyrlarynyń ımportty almastyra­tyn óndirisin uıymdas­tyrdy. “Tez quras­tyry­latyn ǵımarattar zaýy­ty” JShS elektr­men dánekerlep da­ıyn­­daı­tyn send­vıch­pa­neldi, profta­baqty jáne S tárizdes pro­fıldi metall quryl­ǵylary jobasyn ıger­di. Petropavl aýyr máshıne, munaımash zaýyt­tary gaz-munaı salalary úshin qural-jabdyqtar men arnaýly teh­nıkalar shy­ǵarý­ǵa ma­man­dandy. S.Kırov atyndaǵy kásip­­oryn temir jol keshenine arnap qon­dyrǵy­lar men aspap­tar jasaýdy ıgerdi. “ZIKSTO” ­AQ-tyń jańa salany ıgerýdegi umtylysy men izdenisi nege turady. Byltyr “Qazaq­­stan temir joly” ulttyq kompanııa­sy­nyń tap­sy­ry­symen 250 vagon qurastyr­sa, bıylǵy meje – 600 vagon. Jaqynda Qazaq­stan­nyń temir jolynda talap eti­letin júk tasymaldaýǵa arnalǵan okatysh tasy­mal­daýshylar men platforma­lardyń sy­naq­tary nátıjeli aıaqtaldy. Munyń bári – buryn-sońdy qolǵa alyn­baǵan tyń basta­malar. Baıandamashy óz esebinde kásipker­lik­ti jáne kásipkerlik bastamalardy, onyń ishinde bıznesti órkendetýde materıal­dyq-qarjylyq, aqparattyq-quqyqtyq qoldaý, qolaıly jaǵdaılar jasaý jumy­sy jal­ǵasa beretinin jetkizdi. Búginde oblysta 24 myńdaı shaǵyn jáne orta bıznes sýbek­tileri shoǵyrlanǵan. 70 myń­ǵa jýyq adam jumys isteıdi. Byl­tyr 124 mıl­lıard teńge­niń ónimderi men taýarlaryn shyǵar­ǵan. Olardy qarjy­lyq qoldaý maqsatymen 11 mıllıard teńgeniń nesıe­leri berilgen. Kásipker­ler­diń qarjylyq resýrstarǵa qoljetim­diligin jeńildetý úshin “Damý” kásip­ker­likti damytý qory” AQ qatysýy­men 4,6 mıllıard teńge qarastyrylǵan. “Aýyl sharýashylyǵyn qarjylyq qoldaý qory” da qomaqty qarjy jumsaǵan. Aldaǵy maqsat – shaǵyn jáne orta bıznestiń jańa tobyn qoldaý esebinen turaqty jumys oryndaryn ashý joldaryn izdes­tirý. Bul salada atqary­latyn sharalar, túptep kelgende, onjyl­dyqtyń sońynda kásipkerliktiń IJО́-degi úlesin 40 paıyzǵa deıin kóterýge qyzmet etýi tıis. Serik Sultanǵazyuly turǵyndarǵa áleýmettik qorǵaý jaıly da keńinen aıtyp berdi. “Jol kartasyn” ázirleý barysynda qarjylyq daǵdarystyń saldaryn eńserý, ekonomıkany jáne qarjy salasyn saýyq­tyrý, jumyspen qamtamasyz etý, jańa jumys oryndaryn qurý máseleleri naqty kórinis taýyp, múl­tiksiz oryndalýy kún­delik­ti qadaǵa­laýǵa alyndy. Baǵdarlama aıasynda qarastyrylǵan 4,9 mıllıard teńge tolyq ıgerildi, dedi óńir basshysy. S.Bilálov ótken jyly oblys ekono­mı­ka­synyń negizgi qoryna 47,2 mıl­lıard teńge ınvestısııa quıylǵanyn, onyń basym kópshiligi bilim berý, den­saý­lyq saqtaý, máde­nıet, sport, sýmen qam­­tama­syz etý, qorshaǵan ortany qorǵaý, turǵyn úı nysan­dary qurylysy salalaryna baǵyt­tal­ǵanyn atap ótti. Al, óz qarajaty men sharýashy­lyq sýbek­tileriniń esebinen qu­ral­ǵan jergilikti ınvestısııa 30,8 mıl­lıard teńge­ge jet­ken. Ol óner­kásip, aýyl sharýa­­shy­­lyǵy, energetıka,­ kólik, baıla­nys sala­laryn damytýǵa jumsalǵan. Mem­le­­kettik turǵyn úı baǵdarlamasyn oryn­daýdyń ekinshi jyly da tabysty aıaq­tal­ǵan. 108,7 myń sharshy metr baspana salynǵan. Oblysta ótkir máselelerdi sóz etken­de aýyz sý jáne jol jaǵdaıy oıǵa ora­la­dy. Ákimniń osy máselelerge aıryqsha nazar aýdarýy kezdeısoq emes. Byltyr “Aýyz sý” baǵdarlamasyna 3 mıllıard teńge baǵyt­taldy. Azııa damý banki 1,125 mıllıard teńge bóldi. 200 shaqyrymnan astam sý qubyrlary men taratý jelileri salynyp, qaıta quryldy. Turǵyndar sany 12,6 myń adamdy quraıtyn 25 eldi me­kenge sý tartyldy. 52,6 myń turǵyny bar 10 aýylda aýyz sýdyń sapasy jaq­sardy. Sol sııaqty oblystyq jáne aýdan­dyq mańyzy bar joldardy jóndeýge, kú­tip-ustaýǵa 3,542 mıllıard teńge jumsaldy. Baıandamashy bilim berý, densaýlyq saqtaý, mádenıet, sport salalaryna da keńinen toqtalyp ótti. Sóziniń sońynda Memleket basshysy N. Nazarbaevtyń “Jańa onjyldyq – jańa ekonomıka­lyq órleý – Qazaqstannyń jańa múm­kin­dikteri” Joldaýynan týyndaıtyn talaptardy múltiksiz oryndaýǵa oblys jurtshylyǵy belsendilikpen atsaly­sa­ty­nyna senim bildirdi. Sodan keıin tur­ǵyn­dardyń aýyzsha, jazbasha saýal­daryna jaýap berý kezegi keldi. Zámzágúl Meıramova, M.Jumabaev aýdany: Vozvyshen kentinde halyq kóp turady. Buryndary aýdan ortalyǵy bolǵan. Mádenıet úıiniń joqtyǵy jastardy qatty qınap tur. – Jaǵdaı maǵan tanys. Úsh myńdaı adam turatyndyqtan, mádenı dem alatyn orynnyń qajettigin túsinemin. Aýdan ákimine jergilikti bıýdjetten qarjy qarastyrýdy tapsyramyn. Al, oblystyq qazynadan 10 mıllıon teńge bólemin. Asqar О́tebaev, Qyzyljar aýdany: Aýdanda birqatar eldi meken aýyz sýdan tapshylyq kórip otyr. Osy ótinishti kópshilik sizge jetkizýdi ótingen edi. – Byltyr “Aýyz sý” baǵdarlamasy boıynsha kóptegen aýyldarǵa sapaly aýyz sý jetkizildi. Bıyl bul is jalǵasady. Sokolov, Bogolıýbov, Nadej baǵyttary úshin 50 mıllıon teńge qarastyryldy. Jalpy, bul maqsat úshin aýdanǵa 150 mıllıon teńge bólindi. Botagóz Ábilmájinova, Aıyrtaý aýda­ny: Shalǵaıdaǵy aýyldar otandyq telearnalardy kóre almaıdy. Kóbine qyzyqtaıtynymyz – Reseıdiń baǵdar­la­ma­lary. Osy másele qashan sheshimin tabar eken? – Kırov atyndaǵy zaýyt tyń basta­many qolǵa alyp, júzege asyrmaqshy. Atap aıtqanda, sandyq teledıdardy alys eldi mekenderge jetkizý maqsatymen qajetti qurylǵylar men qondyrǵylardy shyǵarýǵa kirisip ketti. Gúlnár Ospanova, Jambyl aýdany:  Aýdan ortalyǵynda bir aýysymda 90 naý­qasty qabyldaıtyn týberkýlezge qarsy dıspanser boı kóterýde. Jumysqa orna­las­qan jas mamandarǵa jaǵdaı jasala ma? –“Dıplommen – aýylǵa” baǵdar­la­ma­sy boıynsha jergilikti jerlerge kel­gen kadrlarǵa birjolǵy ótemaqy tólene­di. Bas­pa­namen qamtamasyz etiledi. Aý­dan ortalyǵy Presnov kentinde 18 páter­li úı salý úshin 54 mıllıon teńge qaras­tyryl­dy. Mamyr aıynan bastap qurylys jumys­tary qolǵa alynady. О́zge saýal joldaýshylar da qanaǵat­tanarlyq jaýaptar alyp, kóńilderi bir sergip qaldy. Oblys depýtattary atynan Qazaq­stan­nyń Eńbek Eri, sharýashylyq bas­shy­sy Gennadıı Zenchenko, jeke kásipker Ekpin Ábıev sóz alyp, ákimniń atqarǵan jumystaryna oń baǵa berdi. Esepti kezdesýge Prezıdent Ákimshi­li­giniń memlekettik baqylaý jáne uıym­das­tyrý-aýmaqtyq jumys bóliminiń mem­lekettik ınspektory Arman Ábenov, Senat jáne Parlament Májilisiniń bir top depýtaty qatysty. О́mir ESQALI, Soltústik Qazaqstan oblysy. О́RKENDI О́ZGERISTER JALǴASYN TABADY Atyraý Atyraý bolǵaly óreli ózgeristerden, ıgi isterdiń atqarylýynan kende emes. El ıgiligi úshin jasalyp jatqan mundaı qadam ótken jyly da óz jalǵasyn tapty. Basqasha beınelegende, keń qanat jaıdy. Tórtkúl dúnıe ekonomıka­sy qarjy daǵdarysynyń tumyldyryǵyn kıgen sátte Qazaq­standaǵy damýdyń turaqtylyǵyna munaıly óńirdegi órken jaıǵan ózgerister de, ilkimdi izdenister de dálel bola alary daýsyz. Atyraý oblysynyń ákimi Bergeı Rysqalıevtiń jurt­shy­lyq aldyndaǵy esep berýinen áleýmet turmysynyń jaq­sarýyna, baqýatty bolýyna eleýli áser etken myna máse­lelerge aıryq­sha toqtalyp, tarqata aıtýdy jón kórdik. Sonymen... QYZYLQOǴA TURǴYNDARY­NYŃ QÝANYShY. Iá, ótken jyl óńir ortalyǵynan alystaǵy Qyzyl­qoǵa aýdanynyń turǵyndary úshin qýanyshy kóp bolýymen este qaldy. Olaı deıtinimiz, qurylǵanyna 60 jyldan asqan aýdanda osy kezge de­ıin “kógildir otynǵa” qol jetkizý as­pan­daǵy aıǵa qulash sermeýmen birdeı edi. Bul bir jaǵynan, aýdan jur­tynyń áleýmettik ahýalyna, ekin­­shi­den, jastardyń osynda turaq­taýyna keri áser etkeni shyndyq. Endi talaı jyl qol jetpes tátti armanǵa aınalǵan máseleniń túıini tarqatyla bastady. Sóıtip, tabıǵı gaz jelisiniń qyzyǵyn kórýge bola­dy eken ǵoı, deıdi qyzyl­qoǵa­lyq­tar. Osyǵan oraı byltyr osy aýdan aýmaǵynda biraz jumys jasal­dy. Nátıjesinde, jyl aıaǵynda aýdan­nyń 16 eldi mekenine tabıǵı gaz jelisi jetkizildi. Bul eldi meken­derdegi 20 myńnan astam turǵynnyń qýany­shyn­da shek joq. Bıyl osyn­daı qýa­­nyshqa Atyraý-Qandyaǵash baǵy­tyndaǵy temir jol boıyna orna­las­qan 5 eldi meken turǵyndary kenel­geli otyr. Qazir osy aýyldarǵa tabı­ǵı gaz jelisin tartýdyń qarjysy sheshimin tapty. – Merdiger mekemeler turmysy tómen, kópbalalylarǵa, barlyǵy 1500-2000-daı asa muqtaj otbasy­nyń úıine tabıǵı gaz jelisin kirgizip beredi, – dedi oblys ákimi aýdan or­ta­­lyǵy – Mııaly aýylyndaǵy “kó­gil­dir otyn” alaýyn jaǵý salta­natynda. Aýdandaǵy dilgir máseleniń biri – meıir qandyrar móldir sý. Byl­tyr Muzdybulaq-Qarabaý sý quby­ry iske qosylsa, Keregen-Saǵyz-Jamansor toptyq sý qubyrynyń qurylysyn aıaqtaý kózdelýde. Sońǵy sý qubyrynyń quny – 1 mıllıard 652 mıllıon teńgeni quraıdy. Al Taısoıǵan-Qonystaný-Qosqulaq sý qubyryn kúrdeli jóndeýge 468 mıl­lıon teńge jaratý josparlanyp otyr. Sonymen qatar, Inder-Qara­baý-Mııaly-Saǵyz baǵytyndaǵy 114 shaqyrymdyq avtokólik jolyna kúrdeli jóndeý jumysy bastaý aldy. Munyń qarjysy qomaqty –15 mıllıard teńge. Jalpy ótken jyly tek Qyzylqoǵa aýdanynyń áleýmettik-ekonomıkalyq turǵydan damýyna 16 mıllıard 228 mıllıon teńge jaratylypty. Bul – óńir bıýdjetiniń tórtten bir bóligi. Ras, tabıǵı gaz qýanyshyna kenel­­gen tek qyzylqoǵalyqtar deý­men shektelsek, aqıqattan alshaqtap keter edik. Durysynda, dál osyndaı tabıǵı gazdyń rahatyn kórý baqy­tyna Mahambet, Qurmanǵazy, In­der, Isataı, Jylyoı aýdandary­nyń birneshe eldi mekenindegi tur­ǵyndar da qol jetkizdi. Sóıtip, bul aýdandar tolyqtaı, al Qurmanǵazy aýdanyndaǵy 49 eldi mekenniń 31-i gazdandyryldy. Degenmen, Qyzyl­qoǵa aýdany turǵyndarynyń qýa­nyshy erekshelenip turatyny anyq. О́ıtkeni, olar tabıǵı gaz ben taza sýdy, tegis joldy ańsaǵaly qashan?!. “IGILIKTIŃ” IGILIGIN KО́RE­DI. О́ńirdegi ár aýdannyń túıini myqtap shyrmatylǵan ózindik máseleleri bar. Jylyoı aýdanynyń ortalyǵy – Qulsary qalasyndaǵy kóp qabatty úıler únemi jylýǵa jarymaıdy. Joǵary qabatta tura­­tyndar aýyz sýdy shelektep dala­daǵy shúmekten tasıdy. Sebep –qubyrlar ábden shirip, tozǵan, tot­tanyp bitelgen. Bul másele aýdandy, oblysty basqarǵan talaı ákimge aıtyldy. Qarjynyń jetpestigin aıtyp, jaqaýrata berse, máseleni jýyq arada ońynan sheshý múmkin emes edi. Ne istemek, qandaı amal qoldanbaq, qarjy kózin qaıdan tappaq kerek sonda? Emen esiktiń ar jaǵynda osy saýaldardy ábden saralaǵan talaı basqosýlar, talaı talqylaýlar ótti. Qarjyny izdep edi, tabyldy. Qaıdan deseńiz, ony at sabyltatyn alystan emes, sol Jylyoı aýdanynyń aýmaǵynan tabýǵa bolady eken. Olaı deıtinimiz, óńirge ınves­tısııa salýǵa bet burǵan sheteldik kompanııalar aldymen Jylyoıdy saǵalaıdy. Sebebi, munda áıgili “Teńiz”, ony ıgerip jatqan “Teńiz­shevroıl” bar. Aıtqandaı, osy “Teńiz­shevroıldan” óńirdiń áleýmet­tik máselelerin jaqsartýǵa arnalǵan “Igilik” baǵdarlamasy sheńberinde bólinetin qomaqty qarjy bar. Kóle­mi – 15 mıllıon AQSh dollary. Biraq, bul qarjynyń basym bóligi óńir ortalyǵyndaǵy áleýmettik nysandar qurylysyna jumsalyp keldi. Alaıda, birde-bir ákim “Igiliktiń” ıgiligin aldymen “Teńiz” ken orny ornalasqan Jylyoı aýdanynyń turǵyndary kórsin degenge bas qatyra qoıǵan joq. Oblys ákimi B. Rysqalıev birlesken kásiporyn basshylaryna: “Igilik­tiń” úsh jyldyq qarjysyn Qulsary qalasyndaǵy aýyz sý qubyryn qaıta jańǵyrtýǵa jumsaıyq”, degen usy­­nys aıtqan eken. “Teńiz­shevr­oıl­dyń” aksıonerleri bul usynysty qoldap, aýyz sý qubyryn jańǵyrtý jumystary byltyr bastaldy. Shyndyǵynda, bir aýdanǵa ár jyl saıyn 15 mıllıon AQSh dol­laryn jumsap, aýyz sý qubyryn to­lyq­taı jańǵyrtý, árıne, óte aý­qym­­dy joba jáne ony iske asyrý ońaı emes. De­genmen, seń qozǵaldy. De­mek, Atyraý qalasynan keıingi eń iri eldi meken sanatyndaǵy Qulsary qala­synyń turǵyndarynyń da “Igi­lik­­­tiń” ıgiligin kóretin kúni alys emes. ÁLEÝMETTIK JOBALAR ÁLEÝE­TI. Munaıly Atyraý tur­ǵyn­darynyń turmysy barlyq aýdanda, barlyq aýylda birkelki emes. Qalanyń ózinde de solaı. Ár­kim tapqan tabysyna qaraı qatardan qalmaýǵa talpynady. Biraq baı men kedeıdi bir-birinen bólektep jatqan eshkim bolmasa da, muǵalimder men dárigerler qaýymynyń jańa páter túgili, eskisin satyp alýǵa da shamasy kele bermeıdi. Elbasy sol sebepten, ult keleshegi úshin aıanbaı ju­mys jasaıtyn dárigerlerge, muǵalimderge, ásirese, jas ma­man­darǵa qoldaý bildirýdi tap­syryp keledi. Bul tapsyr­manyń Atyraýdaǵy orynda­lysy týraly aıtsaq, byltyr densaý­lyq saqtaý men bilim berý salalarynyń ókilderi páter­lermen qamtylýdan kende bolǵan joq. Oblys ákimi B. Rys­qalıev esepti baıanda­ma­syn­da málim etkendeı, qos sala­nyń 448 ókili jańa baspanaǵa ıe boldy. Buryn-sońdy Atyraý bala­larynyń túsine kirmegen záýlim muz aıdyny saraıy ashylyp, qysqy sport túr­lerin damytýǵa erekshe kóńil bólinip otyr. Byltyr fýtbol, voleı­bol, bas­ket­bol koman­dalary el kýbogy­nyń jeńim­pazdary atanýy­men erek­shelengen óńir sportyn damytýǵa sep bolar úsh sport kesheni paıda­lanýǵa berildi. Erkin eldiń erteńi bolatyn jastardyń sapaly bilim alýyna da tolyq negiz qalana bastady. Oǵan byltyr 13 bilim berý uıasynyń paıdalanýǵa berilgeni dálel bolmaq. Jańa ǵımarattarmen densaýlyq saqtaý salasy da qamtylyp jatyr. Byltyr 100 oryndyq jańa perzent­hana, Mııaly jáne Dossor aýyl­dary­nan ókpe dertine qarsy aýrý­hana nysanymen tolyqty. Medı­sına ma­man­dary Almaty, Aqtóbe qala­laryn­da, alys jáne shetelde bilik­tiligin jetildirip qaıtty. Áleýmet áleýetin arttyratyn jobalar qatarynda aýdandarǵa aýyz sý jelilerin tartýdy aıtýǵa bolady. “Aýyz sý” óńirlik baǵdarlamasy aıasynda 160 sý tazartý ǵımaraty, munaralar men qazandar, 1166 shaqyrym sý qubyry tóseldi. Jón­deý men qaıta jańǵyrtý jumystary da jyl saıyn jalǵasyn tabýda. “Atyraý-Dossor-Maqat” magıstral­dy sý qubyrynyń qurylysy aıaqtaldy. Qazir oblystyń 26 eldi mekenin sýmen jabdyqtaý jumys­tary júrgizilýde. Baǵdarlama aıasyn­da 252 myń turǵyny bar 98 eldi meken sýmen qamtyldy. Osyndaı jobalardy iske asyrýmen birge, óńir­diń kólik ınfraqurylymyn damy­týda da serpilis baıqaldy. Árıne, bul sala qomaqty qarjyny qajet etedi. Keıde qarjynyń jetispeýi kóp jobalardy iske asyrýǵa qolbaı­laý bolyp jatady. Degenmen, byl­tyr óńirdiń kólik ınfraqury­lymynda 3 kópirdiń qurylysy aıaqtaldy. Jaıyq ózeni ústinen kópir salý da tez bite qoıatyn, ári shyǵyny az joba bolmasa da, kópirdiń Atyraýǵa kóptik etpeıtini sońǵy jyldary myqtap sezile tústi. О́ńirde 300 shaqyrymǵa jýyq jol salynyp, 3 jolaıryǵy ashyl­dy. Atyraý qalasyndaǵy 180 kóshe­ge, úı oramdaryna asfalt tóseldi. Qala irgesindegi aýyldarǵa deıingi joldar da kúrdeli jóndeýden ótti. “JOL KARTASYNYŃ” JAQ­SY­LY­ǴY. Elbasy daǵdarysqa qarsy sharalardyń biri retinde jumys­syzdyqtyń aldyn alý, jumys­pen qamtýdy úılestirý qaı kezde de mańyzyn joımaýy tıis ekendigin tapsyrdy. Osy oraıda “Jol kartasy” baǵdarlamasynyń jaqsylyǵyn óńirlerde molynan sezingender óte kóp. Atyraýda da solaı. “Atalǵan baǵdarlama aıasynda 10,2 mıllıard teńge bólinip, 47 ın­ves­tısııalyq baǵdarlama iske asy­ryldy”, dedi ákim B. Rysqalıev. Bul baǵdarlama sheńberinde jobalar áleýmettik ınfraqurylymdardy ja­ńartý, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq nysandaryn, joldar­dy kúrdeli jóndeý jáne basqa da salalardy qamtydy. Baǵdarlamaǵa engizilgen joblalar boıynsha 10774 jańa jumys orny ashyldy. 13 myńnan astam adam daıarlaý jáne qaıta daıarlaý kýrstarynan ótti. “Jastar tájirıbesi” jobasy negi­zinde 1513 jas jumysqa ornalas­tyryldy. Qazir 22 kompanııada 54 jas maman synaqtan ótýde. Al 16 maman turaqty jumysqa ornalasyp úlgerdi. Árıne, bir jylda jumyssyzdyq máselesi tolyq sheshildi deýden aýlaqpyz. Otandyq jáne sheteldik kom­panııalardyń qatysýynsyz oń­ǵa­ryla qoıatyn másele de emes bul. Sol sebepten, jumyssyzdyqty azaı­tar jobalarǵa sheteldik kompa­nııalar da keńinen tartylýda. Máse­len, shetel mamandaryn almastyrý maqsatynda 22 kompanııamen kelisim jasalǵan. Soǵan sáıkes olar 2500 mamandy daıarlaýdan ótkizýge min­det­teme aldy. Adjıp QKO-nyń merdiger kompa­nııa­laryndaǵy 17668 otandyq jumysshy vahtalyq ádiske kóshirilip, sonyń nátıjesinde 24 000 jumys ornyn ashýǵa múmkindik tabyldy. Munyń nátıjesinde jumyssyzdyq 5,9 paıyzǵa tómen­dedi. TÚIINDEI AITQANDA, esepti kezdesýde ótken jyly óńir ekono­mı­kasyndaǵy serpilis týdyrǵan serpindi ister atqarylǵany keńinen tarqatyl­dy. О́ńir ekonomıkasynda órkendi ózgerister bar, byltyr 2 trıllıon 115 mıllıard teńgeniń ónerkásip ónimi óndirildi, dedi oblys ákimi Bergeı Rysqalıev. О́ndirilgen munaı kólemi 26,5 mıllıon tonnany qurasa, 11,5 mıllıard tekshe metr gaz óndiril­di. О́ńir ekonomıkasyna 1 trıllıon 83 mıllıard teńge ın­ves­­tı­sııa salyn­dy. Investısııa­nyń basym bóligi ken óndirý ónerkásibi, kólik jáne baı­lanys salalaryna baǵyttal­ǵan. Syrt­qy saýda aına­lymy 15 209,7 mıllıon AQSh dol­laryn quraǵan eken. Jalpy, ár saladaǵy, ásirese, áleý­met­tik ahýal­dy jaqsartý baǵy­tyn­­daǵy atqaryl­ǵan isterdi senator Sársen­baı Eń­segenov, aqyn Halı­dolla Izekenov, professor Qadir Júsip sekildi óńir turǵyndary oń baǵalady. Ákimniń jurtshylyq aldyndaǵy esebine Parlament Senaty Tóraǵa­sy­nyń orynbasary Muhambet Kó­peev, Senat jáne Májilis depýtat­tary, Prezıdent apparatynyń memlekettik ınspektory Qaldybek Baıymbetov qatysty. Joldasbek ShО́PEǴUL, Atyraý oblysy.