...súısinis bildiredi
Múgedek azamat tigin tigip, aý toqyp júr
Syr óńirindegi Abaı aýylynyń turǵyny Ońdashbaı О́temis tigin tigýdi jastaıynan úırengen edi. Əsirese ol qulaqshyn, tymaq tigýdiń has sheberi. Bas kıim men kıimge tapsyrys berip tiktiretinder de kóbeıgen bolatyn. Birde qańtardyń qaqaǵan aıazynda Ońdashbaı dalada mal baǵyp júrip, atynan qalyń qarǵa ońbaı qulaıdy. Aıaz jaılap, úskirik esken sol kúni saýsaqtaryn úsik shalady.
«Taǵdyrdyń jazýy osylaı bolar, eki qoldaǵy on saýsaq úsip qalǵasyn dárigerlerdiń kesip tastaýyna týra keldi. Basynda qatty qınaldym. On eki músheńniń saý bolǵanyna jetpeıdi ǵoı, tirlik isteýden qaldym. Biraq bul synaq. Oǵan tótep berý kerek boldy», deıdi Ońdashbaı.
Ony qınalǵan sátterinde jary Qıǵash ómirden baz keshtirmeı, kómek kórsetip, jigerin janydy. «Otaǵasy kele-kele ońala bastady. Qaıratty, eńbekqor azamat qoı. Ár iske ıkemi bar. Onyń ústine, tórt uldyń ákesi qol qýsyryp qarap otyrǵandy qup kórmeı, eski kásibine qaıta oraldy», deıdi jary Qıǵash.
Tigin mashınasyn qaıta qolǵa alǵan Ońdashbaı qulaqshynnan ózge kórpe, perde, masahana sekildi dúnıeler tigedi. Sonymen qatar «segiz qyrly, bir syrly» jigit aý toqıdy. Baqshasyn ósirip, ónimin de satady. Qorasyndaǵy azyn-aýlaq malyn baǵyp, balalarynyń aýyzyn aqqa tıgizip otyrǵan jaıy bar.
Aman BOLSYN Qyzylorda oblysy
...oı bólisedi
Mazmunyn bir júıege keltirý qajet
Kóp tildi oqytý – jas urpaqtyń bilim keńistiginde erkin samǵaýyna jol ashatyn, búgingi kúngi eń basty qajettilik. Tildiń adam ómirinde sheshýshi ról atqaratyny árkimge de túsinikti. Ol tanýdyń, túsinýdiń, damýdyń quraly. Al úsh til bilý – bizdiń memleketimizdiń halyqaralyq baılanystaryn damytýǵa múmkindik beretin jáne mádenıetaralyq qarym-qatynastardyń asa mańyzdy quraly. Qazirgi tańda eń aldymen mektepke deıingi uıymdardyń deńgeıinde kóptildi bilim berý mazmunyn bir júıege keltirý qajet. Mektep jasyna deıingi kezeń tilderdi úırený eń qolaıly shaq. О́ıtkeni balalardyń shet tiline degen qyzyǵýshylyqtary artyp, úırenip jatqan tilderinde sózderdiń, dybystardyń, sóılemderdiń durys aıtylýy qalyptasady, sózdik qory jınaqtalady.
Mektepke deıingi tárbıelenýshiler qazaq tilimen qatar orys tilin jáne aǵylshyn tilderin meńgerip jatyr. Balabaqshamyzda baǵdarlamaǵa saı taqyryptar, taqpaqtar, teatrlandyrylǵan ertegiler, sergitý sátteri balanyń aǵylshyn tiline degen qyzyǵýshylyǵyn arttyra túsedi. «Úsh tuǵyrly til» máselesi jas urpaqtyń óz zamandastarynan keıin qalyp qoımaýyn oılastyryp otyrǵan zamanaýı saıasat deýimiz kerek. Endeshe, «Úshtuǵyrly tildi» meńgerý – erkindiktiń, bostandyqtyń, búkil álem boıynsha júrip-turýdyń kepili.
Sandýǵash QAIRAQPAEVA
...úlgi tutady
Qaltqysyz qyzmet osyndaı-aq bolsyn
Kóp jyldan beri Almaty qalasynyń tóńireginde turyp jatqan men – bir kezderi eńbek etken aýylda «Úsh Qaqpaq» saýyqtyrý orny ashylypty, emi shıpaly eken, ásirese saýmaldyń naq ózin ishýge bolady degendi estip sol mekenge at basyn tiregen bolatynmyn.
Almaty oblysy, Raıymbek aýdanynyń Qaqpaq eldi mekenimen qaptarlas «Degeres» taýynyń arǵy jazyǵynda ornalasqan «Besnaıza» qonaqúıinde demalýshylar dán rıza. Munda kelýshiler taý samaly, ǵajap qymyzy, ásirese emge daýa saýmaldy saýyn irgesinen kúnine 6 ret iship em-domnyń áserin birden biledi. Taý tasynan órilip turǵyzylǵan qonaqúıde teledıdardan tartyp barlyq jaǵdaı jasalǵan. Búkil jaryq arnaıy kún sáýlesi apparatymen qamtamasyz etilgen.
Saýyqtyrý ornynyń jetekshisi Bekjan Saǵymbaevtyń aıtýynsha, munda emdik qasıeti erekshe monsha áne-mine salynyp bitedi. Taý bókterine órlep ań atamyz, sarqyrama ózennen balyq aýlaımyz degenderge jón-josyǵy daıyn. Tigilgen kıiz úılerde, arnaıy alańdarda salt-dástúrimizden habar eter shetelden kelgenderge kórsetetindeı dárejede tartý-taralǵylar usynylady. Kıiz úı qurylysynan tartyp, at ábzelderi, búrkit baptaý sııaqty ónegeli ister qolǵa alynypty. Ásirese aýdan kóleminde jaqsy oqyp bitirgen balalarǵa kıiz úı quraý, at ertteý, bıe saýý, qurt-irimshik daıyndaý sııaqty tárbıelik mándegi is-sharalardyń ózi biraz eken.
Astanadan tartyp, elimizdiń biraz jerinen kelip demalyp qaıtyp jatqan azamattar bul úlgi bolarlyq qam-qareketke dán rıza.
Álimberdi ShORMANOV, zeınetker Almaty oblysy
...talap etedi
Kúıdiń qadirine jete almaı júrmiz
Osydan otyz jyl buryn Saryaǵashqa Nyǵmet esimdi azamat kóship keldi. О́zbekstanda týyp, sol jaqta otbasyly bolǵan Nyǵmettiń Qazaqstanǵa kóshýine bir kezderi radıodan estigen qazaq kúıleri áser etipti. «Kezinde radıoqabyldaǵyshtan qazaqtyń kúılerin jıi tyńdaıtynmyn. Keıin jaǵdaıǵa baılanysty Tashkentten kóshý kerek boldy. Sol kezde qazaqtyń keń peıili men baıtaq dalasyna osy qazaq kúıleri tartyp áketti», deıdi Nyǵmet ótkenin eske alyp.
Mine, qazaq mýzykasynyń, onyń ishinde dombyramen oryndalatyn kúılerdiń kudireti! Dombyra – óz aldyna dara turǵan uly aspap. Júzdegen ǵasyrlar boıy halyqtyń janyn, sherin, armanyn, qýanyshyn, muń-muqtajyn aıtyp kelgen qasıetti aspap. Aıtpaǵym, memleketimiz qazaqtyń dombyrasyn munan da zor deńgeıge kóterý úshin arnaıy sharalar qabyldaýy kerek sııaqty. Balalardyń boıyna jastaıynan qazaqtyń rýhyn sińirý úshin mektepterde kúı sabaǵyn engizý qajet. Kúı – ultty tárbıeleıtin, qazaq rýhymen sýsyndatatyn eń tóte jol. Teleradıolardan da qazaqtyń kúıin nasıhattaıtyn arnaıy baǵdarlamalar ashylsa ıgi. Bul da ulttyń ulylyǵyn tanytýdyń bir joly emes pe? Kúı, dombyra – qazaqtyń jany. Al biz qazir sheteldiń áýenine eliktep, óz janymyzdan, ózimizden bezip júrmiz...
Esmurat BITEMIROV
Túrkistan oblysy, Saryaǵash qalasy
...ókinish bildiredi
Aıalaý men «arqalaýdy» shatastyrmańdar!
Osy kúni qyz uzatýda uzatylatyn qyzdy kúıeýi kóterip áketsin degen «dástúr» shyqty. Bul da shetelge elikteýden týǵan bolýy kerek. Tipti uzatylatyn qyzdy aǵasy kóterip ákelip jigittiń qushaǵyna óńgerip bergendi de kórgenbiz. Bul da dúbára dástúrdiń biri. Jigit qalyńdyǵyn aıalap ótsin degen tilekten týǵan-mysh.
Aý, aınalaıyn-aý, aıalaý basqa, «arqalaý» basqa. Al túıeniń jarty etindeı qalyńdyǵyn kóterem dep kúlki bolǵan kúıeýlerdi de kórdik.
Birinshi kúnnen qolyńa kóterip alsań, ekinshi kúni qalyńdyǵyń sekirip basyńa shyǵady. Sonda atamyz qazaqtyń «qatyndy bastan» degeni qaıda qaldy? Oılanyńdar, jigitter, aıalaý men «arqalaýdy» shatastyrmańdar!
Erjan TÁLIP