Túrkııa Fransııamen qatynasyn úzdi

Fransııa parlamentiniń tómengi palatasy 1915 jyly túrikter armıandarǵa qarsy genosıd jasaǵanyn joqqa shyǵarǵan azamatty qylmystyq jaýapkershilikke tartatyn zań qabyldady. Osyǵan baılanysty Ankara Parıjben qarym-qatynasyn tolyqtaı toqtatatynyn málimdedi. Túrkııa premer-mınıstri Redjep Taıyp Erdoǵannyń pár­meni­men osy eldiń Fransııadaǵy elshisi konsýltasııa júrgizý úshin keri shaqyryp alyndy. Túrkııa úkimetiniń basshysy sondaı-aq óz eliniń Fransııamen barlyq birlesken jobalardy, onyń ishinde áskerı, saıası jáne ekonomıka salalaryndaǵy jobalardy toqtatatynyn málimdedi. Onyń aıtýynsha, bul jaǵymsyz zań aldaǵy prezıdenttik saılaýda Fransııa prezıdenti N.Sarkozıdiń paıdasyna armıan dıasporasynyń daýysy úshin arnaıy qabyl­danyp otyr.

IRAK QOǴAMYNDA TYNYShTYQ JOQ

Burnaǵy kúni Irak astanasy – Baǵdad qalasynyń túrli aýdandarynda qatary­nan 14 jarylys jasaldy. Bul lańkestik áreket saldarynan, keshegi máli­met bo­ıyn­sha, kem degende 70 adam qaza tapqan. 200-ge jýyq adam túrli deńgeıde dene jaraqattaryn aldy degen derek bar. Iraktaǵy súnnıtter men shııtter jáne osy eldi mekendeıtin kúrdter alaýyzdyǵy sońǵy kezderi qaıtadan kúsh ala túskendeı. AQSh prezıdenti B.Obama óz eli áskeriniń Iraktan jeńispen oralǵanyn málimdegenimen, onyń qandaı jeńis týraly aıtyp otyrǵany túsiniksiz. Sóz retinde B.Obama saı­laýaldy ýádesinde turyp, 18 jeltoqsanda Iraktaǵy barlyq AQSh áskeri atalǵan eldi tastap shyqqanyn aıta keteıik.

KIM ChEN IRDI ÚNSIZDIKPEN ESKE TÚSIRDI

22 jeltoqsanda ótken BUU Bas Assambleıasynyń májilisinde 17 jeltoqsan kúni ómirden ozǵan Soltústik Koreıanyń kósemi Kım Chen Ir 1 mınót únsizdikpen eske alyndy. Bir atap kórseterligi – AQSh, Eýroodaq elderi, Ulybrıtanııa, Japonııa, taǵy birqatar memleketter delegasııalary atalǵan rásimge qatysýdan bas tartqan. 1 mınót únsiz turyp eske alý rásimin BUU Bas Assamb­leıa­synyń tóraǵasy Ábdel Ázız ál-Nasyr KHDR delegasııasynyń tıisti ótinishi boıynsha jarııalaǵan bolatyn jáne ol hat­tamaǵa sáıkes qabyldanǵan eken. Soltústik Koreıa delega­sııa­sy 1 mınót únsiz turyp eske alý rásimin BUU Qaýipsizdik Keńesiniń májilisinde de ótkizýdi suraǵan eken, biraq bul ótinishten bas tartylypty.

QYTAI DISSIDENTI TOǴYZ JYLǴA QAMALDY

Qytaı dıssıdenti Chen Veıdi sot toǵyz jylǵa bas bostandyǵynan aıyrdy. 42 jastaǵy Chen Veıge bılikti taǵynan taıdyrýǵa arandatyp, ınternette Qytaı­dyń kommýnıstik partııasyn synaıtyn  26 esse jarııalaǵany úshin kináli degen aıyp taǵylyp otyr. Sot úsh saǵatqa jýyq ýaqytqa sozylǵan. Úkim jarııa­lan­ǵannan keıin Chen Veı óziniń kináli ekenin moıyndamaǵany óz aldyna, demokratııanyń naqty jeńiske jetetinin jáne dıktatorlar taqtarynan naqty taıdyrylatynyn málimdegen. Qytaıdyń atalǵan azamaty 1989 jyldan bastap buǵan deıin de úsh márte túrmege qamalǵan eken. Onyń Tıananmen alańyndaǵy sherýdiń qatysýshysy ekenin de aıta keteıik.

EÝROPA ELDERINDE EREÝIL ÝShYǴYP TUR

Jańa jyl qarsańynda Eýropanyń birqatar elderinde ereýil kúsheıe tústi. Máselen, Fransııanyń de Goll áýejaıynyń qyzmetkerleri eńbek­aqy­laryn kóbeıtý, eńbek jaǵdaıyn jaqsartý talabymen óz mindetterin atqarmaı, ereýildep jatqandaryna bir jumadan asty. Batys elderi úshin tamasha meıram sanalatyn Rojdestvoda úılerimizge jete almaı qalamyz ba dep alańdaǵan jolaýshylar kóp.       Belgııada bıýdjet salasy qyzmetkerleriniń ereýili eldiń kóptegen qalalarynda qoǵamdyq kóliktiń qozǵalysyn toqtatyp tastady. Sóıtip, el astanasy – Brıýsselde avtobýstar, tramvaılar men metro júrmeı qalsa, basqa Eýropa elderimen baılanystyratyn temir jol baılanysy da buzylǵan. Anglııanyń kóptegen qalalarynda da kóshege shyǵyp, ereýil­deý­shiler úkimetten ózderiniń jaǵdaılaryn jaqsartýdy talap etýde.

JAŃA ZELANDIIаDA KÚShTI JER SILKINDI

Jańa Zelandııada qýaty 5,8 baldyq jer silkinisi tirkeldi. Onyń epısentri Kraıstcherch qalasynan 26 shaqyrym jerde bolǵan delinip otyr. Artynsha ekinshi jer silkinisi tirkelgen. Eki tabıǵat apatynyń ara­lyǵyn 1 saǵat 12 mınót quraıdy. Ázirshe, qurbandyqtar men qırandylar týraly naqty málimet joq. Belgilisi – jer silkinisi Kraıstcherch qalasy áýejaıynyń jumys kestesin buzǵan. Máselen, keıbir ushaqtar qala áýejaıyna qona almaı, basqa yńǵaıly oryn izdeýge májbúr bolǵan. Osy jyldyń aqpanyndaǵy 6,3 baldyq jer silkinisinde atalǵan qalada 200-ge jýyq adam qaza tapqan edi. Al zilzaladan kelgen shyǵyn birneshe mıllıard dollarǵa baǵalanǵan bolatyn.

Qysqa qaıyryp aıtqanda:

• Kóptegen aıdan beri bılik pen oppozısııa arasynda kıkiljiń jalǵasyp kele jatqan Sırııada eki qýatty jary­lys boldy. Resmı málimetterge súıensek, Sırııa astanasy – Damaskidegi jarylystar memlekettik mekemeler janynda jasalǵan jáne kóp shyǵyn joq sekildi.

• Birneshe aıdan keıin Ázerbaıjanda sheteldik teleserıal­dardy translıasııalaý toqtatylady. Mundaı sheshim teleradıo habarlaryn taratý jónindegi ulttyq keńes májilisinde qabyl­danǵan. Sebep – jastar ózge elderdiń rýhynda tárbıelenbeýi tıis.

• Latvııa seımi (parlament) elde orys tiline ekinshi memlekettik til mártebesin berý týraly konstıtýsııaǵa ózgeristerdi qabyldamaı tastady. Depýtattar tipti zań jobasyn kún tártibine engizýden bas tartqan.

• Reseı prezıdenti D.Medvedev óziniń jarlyǵymen Kreml ákimshiliginiń basshylyǵyna Sergeı Ivanovty taǵaıyndady. Ol kúni keshege deıin eldiń vıse-premeri bolyp kelgen edi. S.Ivanov úkimette 2001 jyldan beri jumys isteıdi.

Internet materıaldary negizinde ázirlendi.