Qazaqstannyń atyn álemge tanytqan EKSPO-2017 Halyqaralyq kórmesiniń aıaqtalǵanyna 10 qyrkúıek kúni bir jyl toldy. «Astana EKSPO-2017» Ulttyq kompanııasynyń basqarma tóraǵasy Erbol Shormanovpen áńgimelese otyryp, kórmeden qalǵan nysandardyń búgingi tynys-tirshiligin, kórmeniń bizge ne berip, qandaı jádiger qaldyrǵanyn surap, bildik.
– Erbol Álimqululy, suhbatymyzdy bastamas buryn, bir jylǵa keri sheginip, tarıhqa aınalǵan «EKSPO-2017» kórmesin eske alaıyqshy?
– Eń aldymen aıta ketetin jaıt – Qazaqstan postkeńestik elder arasynda osyndaı halyqaralyq kórme ótkizgen jalǵyz el jáne bul Prezıdenttiń bastamasynyń arqasynda múmkin bolǵan dúnıe. Uzaq talastan keıin 2017 jylǵy halyqaralyq kórmeniń ótetin orny retinde Belgııanyń Lej qalasy emes, Qazaqstannyń elordasy – jas Astana tańdaldy.
Esterińizge sala ketsem, kórmege búkil álemnen jalpy sany 115 el men 22 halyqaralyq uıym qatysty. Jalpy, Qazaqstan kórmege 2,5 mln adam keledi dep boljaǵan. Biraq, kórmeni 4 mln adam tamashalady.
Kórme 93 kúnge jalǵasty, sol 93 kún boıy kórme aıasynda ártúrli memleket basshylarynyń qatysýymen 220 resmı shara uıymdastyrylyp, energetıka, qurylys, ınvestısııa sııaqty salalardaǵy Qazaqstannyń isker jáne ǵylymı-bilim ortalary kórmege qatysqan eldermen 39 kelisimge qol qoıdy. Bul árıne, búkil eldiń, úkimet pen memlekettik organdardyń úılese, birlese jumys isteýiniń arqasynda sátti ótken kórme boldy.
Al, kórme kezinde Qazaqstannyń astanasy jahandyq nazardyń ortasynda boldy. Olaı deýime sebep joq emes. Mysaly, mańyzdy oqıǵalar ótkizetin qalalar áleýetiniń reıtıngisinde, Qazaqstan elordasy ShYU men TMD elderi arasynda TOP-5-ke enip, «National Geographic» jýrnalynyń «Bolashaqtyń qalasy» atty nomınasııasyna ıe boldy. Al, álemge áıgili «New York Times» jýrnaly Astanany álem boıynsha baryp kórýge turarlyq qalalardyń ondyǵyna engizgen.
– Al osy kórme Qazaqstanǵa qandaı da bir mýltıplıkatıvti tabys bere aldy ma?
– Jalpy, men EKSPO-2017 kórmesin daǵdarysqa qarsy joba der edim jáne bul jobaǵa eldiń búkil aımaqtary qatysty. «Astana EKSPO-2017» Ulttyq kompanııasy men oblys ákimdikteri, sondaı-aq, Astana men Almaty ákimdikteri arasynda kórme nysandarynyń qurylysyna otandyq taýar óndirýshilerdiń taýaryn paıdalaný týraly memorandýmdarǵa qol qoıylǵan bolatyn. Osynyń nátıjesinde 408 otandyq kásiporyn tapsyrys alypty. Olardyń barlyǵy birigip 414 mlrd teńgeniń jumysyn atqarǵan. Osylaısha, 50 myń jańa jumys orny, sonyń ishinde Qazaqstan aımaqtarynda 17 myń jańa jumys orny ashyldy. Sondaı-aq kórmege daıyndyq kezindegi jumystarǵa shaǵyn jáne orta kásiptegi 1400 sýbekt tartyldy.
Tek qana týrızm salasynyń ózinde týroperatorlardyń qyzmetteri 78 paıyzǵa artqan. Áýe jáne temir jolmen qatynaǵan jolaýshylar sany da 25 prosentke kóbeıgen.
– Qazaqstan «Bolashaqtyń energııasy» atty taqyryp usynýdan ne utty dep oılaısyz? Biz usynǵan taqyryp álemdegi ǵylymı órkenıettiń kindigine aınala aldy ma?
– Árıne, kórme taqyryby EKSPO-2017 sharasynyń sátti ótýine sebep bolǵan faktorlardyń biri. Sebebi, kórmege qoıylǵan san túrli tehnologııaǵa qarap, álem balamaly energııany turaqty qoldanýǵa bir taban jaqyndap qalǵanyn baıqadyq. Al «EKSPO-2017» kórmesi bolsa Qazaqstandaǵy «jasyl ekonomıkanyń» izin salyp, jas mamandarǵa, qarapaıym azamattarǵa, jastarǵa osy saladaǵy ıdeıalary men oılaryn odan ári damytý kerek degen oı saldy. Myna derekke nazar aýdaraıyqshy: kórmede álem elderi 150 eń ozyq tehnologııany ákep kórsetti. Solardyń ishinen tańdalǵan 115 tehnologııa elimizdiń aımaqtarynda iske asyrylyp jatyr.
– Esińizde bolsa, kórmeniń jabylý saltanatynda Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev EKSPO-2017 kórmesi aıaqtalsa da, onyń nysandary halyqqa qyzmet etý kerek dep, atap kórsetken bolatyn. Bul tapsyrma qalaı oryndalyp jatyr?
– Iá, durys aıtasyz, bundaı tapsyrma bolǵan. Tipti, Memleket basshysy EKSPO-2017 kórmesiniń nysandaryn kórmeden keıin paıdalaný týraly tujyrymdamasyn bekitip bergen. Sol qujattyń negizinde kórme bazasynda «Astana» Halyqaralyq qarjy ortalyǵy, Halyqaralyq «jasyl tehnologııalar men ınvestısııalyq jobalar» ortalyǵy, «Astana Hub» halyqaralyq IT-startaptar tehnoparki, IT ýnıversıtet pen bıznes ortalyǵy jumys istemek.
Osy nysandardyń ishinde «Astana» Halyqaralyq qarjy ortalyǵy Eýrazııalyq keńistiktegi eń ozyq qarjy ortalyǵy bolýdy kózdeıdi. Ortalyqtyń el ınvestısııasyna ákeler paıdasy da zor bolmaq. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, bul ortalyq Qazaqstan ekonomıkasyna ınvestısııa ákeletin negizgi draıver bolý kerek.
Elbasy ekonomıkadaǵy ınvestısııadan basqa, onyń (ekonomıkanyń – avt.) sıfrlanýyna da zor kóńil bóledi. Sondyqtan, «Astana Hub» Halyqaralyq IT-startaptar tehnoparki men IT ýnıversıtet te óte qyzyqty joba dep esepteımin. Bul eki joba – el ekonomıkasynyń sandyq formatqa aýysýyn jyldamdatatyn qarqyndy qadamdar. Mine, sondyqtan da, EKSPO-2017 kórmesi artta qalsa da, kórme kesheni elimizde jańa ınnovasııalyq ári serpindi tehnologııalardy júzege asyrýǵa bolatyn jańa ekojúıe qurylyp jatyr dep aıtýǵa tolyq negiz bar.
– О́zińiz aıtyp otyrǵan jobalardyń birazy bastalyp ketse, birazy bolashaqtyń enshisindegi jobalar. Al kórme aıaqtala sala da jumysyn toqtatpaı kele jatqan qandaı nysandardy erekshe atap kórseter edińiz?
– Bul jerde árıne, eń aldymen «Nur Álem» sferasyn aıtýǵa bolady. «Nur Álem» sferasy kórme aıaqtalsa da jahandyq nysanǵa aınalyp, bolashaq energııasynyń jańa sımvolyna aınaldy. Jáne de Qazaqstan men Astana týraly aıtqanda, oıǵa oralatyn eń ozyq nysandardyń biri bolyp qaldy. Bul jaı ǵana mýzeı emes ekenin túsinýimiz kerek. «Nur Álem» – kúnine myńdaǵan adam kelip, jańa aqparat ala alatyn úlken ǵylymı-tanymdyq ortalyq deýge bolady.
«Nur Álem» sferasynda únemi ashyq sabaqtar ótip, ártúrli taqyryptarda leksııalar oqylyp turady. Sondaı-aq, Kids & Students Future Energy atty arnaıy bilim berý jobasy bar. Bul jobaǵa elimizdiń óńir-óńirinen jyl basynan beri 20 myń oqýshy men stýdent qatysyp úlgergen. Mundaı jobalar «Nur Álem» sferasynda turaqty túrde uıymdastyrylyp otyratynyn aıtqym keledi.
«Nur Álem» sferasynan basqa, Kongress-ortalyq ta asa mańyzǵa ıe biregeı joba. Bul keshenniń ereksheligi – qyzmetiniń jan-jaqtylyǵynda. EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesiniń ashylý jáne jabylý saltanaty týra osy Kongress-ortalyqta ótken bolatyn.
Bul úlken nysandardan basqa, kórme aýmaǵynda «Qazposhta»-nyń sandyq keńsesi, Azamattarǵa arnalǵan úkimettiń halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵy ashylǵan. Osy keńselerde halyq dıdjıtal formatynda óz ózderine qyzmet kórsete alady.
– Iаǵnı EKSPO kórmesiniń aýmaǵy halyqtyń demalyp, sonymen qatar, paıdaly aqparattar ala alatyn ornyna aınaldy dep nyq senimmen aıtýǵa bolady ǵoı?
– Biz kórme aýmaǵyna kelgen árbir adamǵa yńǵaıly jaǵdaı jasaýǵa tyrystyq. Astananyń 20 jyldyǵyn toılaý aıasynda biz ádeıi jazǵy sahna ashyp qoıdyq. Ol sahnada qazaq estrada juldyzdarynyń qatysýymen únemi konsertter ótip turdy. Keıbir konsertterge tipti 8 myń adam jınalyp jatty. Al, balalarǵa arnap ol sahnada arnaıy teatrlandyrylǵan qoıylymdar men sırk shoýlary ótip turdy. Bul bastamany kelesi jyly da qolǵa alamyz degen jospar bar.
Kórmeniń aýmaǵynda balalar oınaıtyn biregeı alań bar. Ol alańnyń bir ereksheligi – ol jerde múmkindigi shekteýli balalardyń kelip oınaýyna da jaǵdaı jasalǵan. Sondaı-aq, 6 gektar aýmaqty alyp jatqan jańa saıabaq aýmaǵy bar.
Sózimdi qoryta aıtsam, EKSPO-2017 kórmesiniń arqasynda biz endi kez kelgen deńgeıdegi, kez kelgen formattaǵy iri halyqaralyq kórmeler men ózge de sharalardy abyroımen ótkize alamyz. Ol úshin tıisti ınfraqurylymnyń bári bar. Al bizdiń, ıaǵnı, «Astana EKSPO-2017» ulttyq kompanııasynyń endigi maqsat-mindeti – osy jobalardy sátti júzege asyrýǵa barynsha at salysý jáne kórme aýmaǵyndaǵy ınfraqurylymdy tıimdi paıdaǵa jaratý.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Samat MUSA,
«Egemen Qazaqstan»