Qazaqstannyń halyqaralyq qatynastar jónindegi keńesi, G-Global halyqaralyq hatshylyǵy, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetindegi Konfýszy ınstıtýty jáne QHR Syrtqy ister mınıstrliginiń Qytaı qoǵamdyq dıplomatııa qaýymdastyǵy men «Hýansıývan» halyqaralyq saıtynyń uıymdastyrýymen Astanada «Bir beldeý, bir jol» saraptamalyq ortalyqtar, BAQ pen mádenıet seriktestigi» atty halyqaralyq forým ótti.
Forýmda «Bir beldeý, bir jol» bastamasy men «Nurly jol» jańa ekonomıkalyq saıasaty aıasynda Qazaqstan-Qytaı qarym-qatynastarynyń bes jyldyq qorytyndysy shyǵarylyp, ári qaraıǵy damýy talqylandy. Bul basqosýda Qazaqstan men Qytaıdyń saıasatkerleri, ǵalymdary, sarapshylary pikir almasty.
Forýmnyń dál osy mezgilde jáne Astanada ótkizilýi bekerden-beker emes. Naqtyraq aıtqanda, 2013 jyldyń qyrkúıek aıynda QHR tóraǵasy Sı Szınpın Astanada Nazarbaev ýnıversıtetinde Uly Jibek Jolynyń tarıhı baǵytyn jańǵyrtatyn «Bir beldeý, bir jol» jobasynyń júzege asyrylatyndyǵyn málimdegen edi. Bul bastamaǵa Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev qoldaý bildirdi. Arada kóp ýaqyt ótpesten «Bir beldeý, bir jol» Eýrazııa aımaǵy, Taıaý shyǵys jáne Afrıka elderimen mádenı ıntegrasııasynyń túp qazyǵyna aınaldy.
Forým moderatory L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetindegi Konfýszy ınstıtýtynyń dırektory Sáýle Qoshanova Qazaqstan men Qytaıdyń arasynda dıplomatııalyq qarym-qatynastary bastalǵanyna shırek ǵasyrdan asqandyǵyn atap ótti.
Onyń pikirinshe, osy 26 jylda eki memlekettiń qarym-qatynasy nyǵaıyp, áleýmettik-ekonomıkalyq jáne mádenı baılanystar jańa deńgeıge shyqqan.
S.Qoshanova, Qytaı Halyq Respýblıkasy Qazaqstannyń táýelsizdigin moıyndaǵan alǵashqy memleketterdiń biri retinde búginde aımaqtaǵy senimdi saıası seriktesi, jetekshi saýda-ekonomıkalyq odaqtasyna aınalǵandyǵyn sóz etti. Sonymen qatar QHR tóraǵasy usynǵan «Bir beldeý, bir jol» bastamasy Qazaqstannyń «Nurly jol» baǵdarlamasymen úndesip, sáıkesip jatqandyǵyn aıtyp ótti.
Forýmda sóz alǵan Qytaı qoǵamdyq dıplomatııa qaýymdastyǵynyń vıse-prezıdenti, Qytaı syrtqy ister mınıstriniń burynǵy kómekshisi Hý Chjenıý: «Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy dostyq tatý kórshilikke negizdelgen. Bul – memleket basshylarynyń eńbegi. Qazirgi ýaqytta Qytaıdyń Jibek joly boıyndaǵy memlekettermen saýda aınalymy 5 trln AQSh dollarynan asty. Qytaıdyń bul memleketteri salǵan ınvestısııasy 70 mlrd dollarǵa jetti. Oǵan qosa 200 myń jumys orny quryldy, – dedi.
Qaýymdastyqtyń vıse-prezıdenti atap ótkendeı, Qytaı men Eýropa arasyndaǵy júk tasymalynyń deni Qazaqstan aýmaǵy arqyly júzege asyrylady. Sońǵy bes jylda eki el arasyndaǵy taýar aınalymy asa qarqynmen ósken. Oǵan «Nurly jol» baǵdarlamasynyń «Bir beldeý, bir jol» bastamasymen sáıkestigi oń áserin tıgizýde.
Al Qazaqstannyń halyqaralyq qatynastar jónindegi keńesiniń tóraǵasy, «Qazaqstan» RTRK Basqarma tóraǵasy Erlan Qarın: – «Bir beldeý, bir jol» Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy, Eýrazııa keńistigindegi ekonomıkalyq-mádenı, bilim salasyndaǵy baılanystarǵa tyń serpin berdi. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev ekonomıka, kólik jáne tranzıttik baılanystyń damýy úshin jahandyq mańyzy bar bastamany eskere otyryp 2014 jyly elimizdiń áleýmettik áleýetin arttyrý maqsatynda «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasyn jarııalady. Qazir «Bir beldeý, bir jol» bastamasy «Nurly jol» baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa yqpal etýde jáne Qazaqstannyń aýqymdy ınfraqurylymyn damytýdyń jańa kezeńin ashyp otyr», dep oıyn túıindedi.
Qazaqstandyq saıasattanýshy atalǵan bastamalardy iske asyrý úshin Aqtaý, Quryq porttarynyń áleýeti óskendigin, kóliktik-tranızttik jobalardyń qolǵa alynǵandyǵyna da toqtaldy. Ol sondaı-aq Ortalyq Azııanyń strategııalyq mańyzdylyǵy uzaq jyldar boıy tek aımaqtaǵy qaýipsizdikke qatysty máselelerge saı atalyp kelgendigin, al búginde Qytaı tarapynyń kóńil bólýimen basqasha sıpat alǵandyǵyn jetkizdi.
Al QHR-nyń Qazaqstandaǵy burynǵy elshisi, QHR Syrtqy ister mınıstrliginiń Eýropa jáne Ortalyq Azııa departamentiniń burynǵy dırektory Chjan Sııýn «Bir beldeý, bir jol» bastamasyn Jibek Joly boıyndaǵy elder tól baǵdarlamalarymen ushtastyryp, ıgiligin kórýde degen oıyn bildirdi.
«Qazaqstan shetel naryǵyna kóbirek shyǵýy úshin eksporttyq áleýetin arttyra túsýi kerek. Al Qytaı tarapy Qazaqstanǵa óz porttaryn usynyp teńizge shyǵatyn jol ashyp berdi. Bul – is júzinde tek logıstıka men kólik-tranzıttik baılanystarmen shektelmeıtin ózara senimdi qarym-qatynastyń, aýyzbirshiliktiń jarqyn úlgisi» dep tolyqtyrdy Chjan Sııýn.
Burynǵy elshi endi kólik jáne kommýnıkasııalar salasyndaǵy yntymaqtastyqty bekite túsip, eki memleket arasyndaǵy temirjol baılanysyn jańǵyrtý kerektigin aıtty. Onyń pikirinshe, Batys Qytaı-Batys Eýropa dálizi ashylǵaly beri bul jolmen 200 myń júk konteıneri tasymaldanǵan.
Budan soń sóz alǵan Parlament Májilisiniń depýtaty, kezinde Qazaqstannyń Qytaı Halyq Respýblıkasyndaǵy tótenshe jáne ókiletti elshisi qyzmetin atqarǵan Qýanysh Sultanov: «Batys Eýropa-Batys Qytaı dálizi eki eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq áleýetin kóterdi. Jol boıynda myńdaǵan jumys oryndary qurylyp, orta jáne shaǵyn kásipkerlik órkendedi. Al «Bir jol, bir beldeý» bastamasy da tek bir eldiń múddesin kózdemeıdi. Bul – halyqaralyq joba» dedi.
Forým BAQ, mádenıet jáne densaýlyq salasyn qamtyǵan ózge de pikirtalas alańdarynda jalǵasyn tapty.