О́nimdi nesıeleý

Tamyz aıynyń aıaǵyna deıingi ara­lyqta «QazAgro» holdınginiń enshiles kompanııasy Agrarlyq nesıe korporasııa­syna (ANK) 3,4  mln ga jerge egin egý úshin barlyǵy 67 mlrd teńge qarjyny quraı­tyn 2146 ótinish tústi. 

– Kóktemgi dala jumystary men kúzgi jıyn-terim naýqanyn «QazAgro» hol­dıngi dástúrli jolmen túrli kózderden qarjylandyrady, – dedi «QazAgro» UBH» AQ basqarma tóraǵasy Rústem Jomartuly Qurmanov. – 60 mlrd teńge negizgi kólem – jyl saıyn bó­li­netin bıýdjettik nesıeleýdiń qar­jy­sy, bul aýylsharýashylyq taýarlaryn ón­dirý­shilerge jyldyń basynda 1 jel­toq­sanǵa deıingi merzimde jabý úshin beriledi. Atalǵan qarjyny alý talaptary­na sáı­kes, sońǵy boryshkerge deıin qar­jy­­lan­dyrý sharttary qoıylady. ANK ar­qyly tikeleı qarjylandyrýdan bólek nesıe­lerdi nesıe seriktestikteri neme­se basqa da qarjy ınstıtýttary – mıkro­qarjy uıymdary men ekinshi deńgeıli bankter arqyly alýǵa bolady. 

Bıyl qarjy ınstıtýttary arasynda qarajat kólemi boıynsha qatań shekteýler bolǵan joq, sol sebepti ony úlestirý ótinishterdiń túsý barysyna qa­raı júzege asyryldy. Nesıe seriktestik­teri arqyly 13,1 mlrd teńge berildi, bul 2017 jylǵy kórsetkishten 4,5 mlrd teńgege kóp. Ekinshi deńgeıli bankter jáne mıkro qarjy ınstıtýttary arqyly 12 mlrd teńge berildi (2017 jyly – 21,3 mlrd) jáne tikeleı nesıelendirý arqyly 34,9 mlrd teńge (2017 jyly – 30,1 mlrd) berildi. 

Tikeleı nesıeleý kezinde sońǵy borysh­kerler úshin syıaqy mólsheri jyldyq 2 prosentti quraıdy, bankke kepildeme qoıýdy qosa eseptegende ol 6 prosent bolady. Nesıe seriktestikteri men mıkroqarjylandyrý uıymdary úshin syıaqy 6 prosent bolsa, bankter úshin 5 prosentke deıin.  «QazAgro» bul fermerlerdi birsha­ma kótermeleıtin qarjy dep sanaı­dy. Kepilge keler bolsaq, tikeleı nesıe beril­gen jaǵdaıda bul banktiń kepili bo­lyp sanalady, basqa mehanızmder bo­ıynsha – qarjy uıymdarynyń kepil saıa­satyna sáıkes bolady. Tájirıbe kór­se­tkendeı, nesıe seriktestikteri aýyl­sharýashylyq tehnıkasy, jer syndy kepili bar qatysýshylardy nesıeleıdi, bul mıkroqarjylandyrý uıymdaryna da qatysty.   ANK atap kórsetkendeı, qarjyny berý kezinde aımaqtardyń qajettilikteri nazarǵa alynǵan. Tarıhı qalyptasqandaı, nesıe qarajatynyń basym bóligi astyq egýshi aımaqtardyń úlesine tıedi. Sóıtip bıyl onyń 80 prosenti elimizdiń astyqty ólkelerine berildi. Aqmola, Soltústik Qazaqstan jáne Qostanaı oblystaryna sáıkesinshe 15,7 mlrd, 21,6 mlrd jáne 11,9 mlrd teńge baǵyttaldy. Salystyrý úshin aıtaıyq, Ońtústik Qazaqstannyń úlesine – 4,7 mlrd teńge, Shyǵys Qazaqstanǵa – 1,2 mlrd teńge, Batys Qazaqstanǵa – 1,1 mln teńge tıesili. 

Egistik alqaptaryn ártaraptandyrý saıasaty boıynsha eki jyldyń bederin­de kókóniske, jemshóp jáne maıly daqyl­darǵa degen suranystyń oń dınamıkasy baıqalady. Atap aıtar bolsaq, ótken jyly agroónerkásip keshen sýbek­ti­leri­niń 3 mln ga egistik alqaptarynan osy daqyl­dardyń úlesi 900 myń gektardy qurasa, bıyl bul kórsetkish 1 mln gek­tarǵa deıin ulǵaıdy. 

Agrarshylardyń ANK-dan tuqym sebý men jıyn-terim jumystary úshin alatyn 60 mlrd teńge qarjysynan bólek, usaq sharýashylyqtar Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qorynyń qarajatyn ala alady. Bıyl О́nimdi eńbekpen qamtý jáne jappaı kásipkerlikti damytý baǵ­dar­lamasynyń aıasynda, sonymen qatar «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy boıynsha Qor tara­py­nan 247 joba 1 mlrd teńge soma­synda qar­jy­landyryldy. Bólingen qara­jat­tyń kómegimen 91,5 gektar jerde jumys júr­gizilip, 389 adam jumyspen qamtyldy.

Mundaı jaǵdaıda ortasha nesıe kólemi – 6 mln teńgeni, jyldyq syıaqy 6 prosentti, al nesıeni qaıtarý merzimi – úsh jyldy quraıdy. Qorǵa negizinen 100-120 gektar jerdi óńdeıtin usaq fermer­ler barady, bankter olarmen jumys iste­meıdi. Iаǵnı, ANK-ge nemese bankterge sal­maq­ty kepilmen qamtamasyz etilgen jáne óndiris kólemi de aıtarlyqtaı iri sha­rýa­shylyqtar baratyn bolsa, Qor negi­zinen mıkronesıeleýmen aınalysady.  Qosymsha qarajat alýdyń taǵy bir mehanızmi – tehnıkany lızıngke alý. «QazAgroQarjy» AQ bıyl 2199 birlik tehnıka satyp alýǵa 38 mlrd teńge kóleminde qarjy bóldi, onyń ishinde 18,5 mlrd teńge astyq jınaý tehnıkasyn alýǵa jumsaldy. Syıaqy mólsheri – jyldyq 14,5 prosent. Traktorlardy, shópshapqyshtar, tuqym sepkishter, tuqym sebý keshenderin tikeleı lızıng alýshynyń ózi tańdaıdy. Keıbireýler «Belarýs» traktory syndy únemdi nusqalardy tańdasa, endi bireýler John Deere syndy qymbat, esesine ónimdi kombaındar alǵandy jón kóredi. 

– Tarıhı qalyptasqandaı, nesıe berýge bıýdjet qarjysynan bólek bas­qa da kózder, sonyń ishinde jekeleı qar­jy kózderi men basqalary qatys­a­dy. Qalaı bolǵanda da, 60 mlrd teńge Qazaq­­stannyń qajettiligin tolyq qam­ta­ma­­syz ete almaıdy, bul tek egistik al­qap­­ta­ry­nyń 15 prosentin óńdeýge jete­di, – deıdi L.Ishanova. – Tuqym sebý jáne jıyn-terim jumystaryn óz betin­she, qosymsha qarjy tartpaı-aq jú­zege asy­­ratyn sharýashylyqtar bar. Endi bireý­­leri  nesıe seriktestikteri arqy­ly qar­­jy­landyrylady, ANK olarǵa bıýd­jet nesıesinen bólek jyl saıyn 30 mlrd teńgeden kem emes qarjy bóle­di. Iri, ornyqty sharýashylyqtar bank­ter úshin aıtarlyqtaı tartymdy klıent bolyp tabylady, olar kepilmen qam­tama­syz etilgen. Qalaı bolǵanda da, kók­temgi dala jumystary men kúzgi jıyn-terim jumystaryn qarjylandyrý syndy maqsatty baǵdarlamamen qatar, «QazAgro»-nyń enshiles kompanııalary men ózge de qarjy uıymdarynyń basqa da ónimderi bar, agrarshylar ózderine qo­laı­ly balama nusqalardy tańdaı alady.  Nesıe alýǵa jyl saıyn ótinish beretin iri sharýashylyqtar bar. Ony alýǵa ýaqyt jaǵynan shekteý joq. Bastysy, nesıe alýshynyń bıýdjet aldynda jáne basqa nesıe boıynsha bereshekteri bolmasa boldy. 

«QazAgro» ókiliniń aıtýynsha, teris nesıe tarıhy keıingi qarjylandyrýǵa áserin tıgizedi. Sol sebepti fermerler óz­deriniń qandaı táýekelge baratyndaryn aldyn ala salmaqtap alýy kerek. Sonymen qatar olardyń sebýge ar­nap qaldyrylǵan tuqym, ne bolmasa qoıma­daǵy janar-jaǵarmaı, saımandar syndy reýrstar qorynyń bolýyna baılanys­ty mindettemeleri de bar. Osylaısha jumyskerlerdiń barlyǵy 100 prosent emes, olardyń qajettilikteriniń bir bóligi ǵana nesıelenedi. 

Qaıtarý máselesine keler bolsaq, árıne, merzimniń ótip ketý oqıǵalary kezdesedi, biraq ol jappaı sıpatta emes. Ondaı jaıttarǵa áser etetin obektıvti sebepter, birinshi kezekte aýa raıynyń qolaısyzdyǵy qolbaılaý bolsa, nesıe berýshiler olarǵa túsinistikpen qarap, nesıeni jabý merzimin uzartady. 

Jalpy, kóktemgi dala jumystary men kúzgi jıyn-terim jumystary tike­leı aýyl­sharýa­shylyq taýarlaryn óndirý­­shiler­men únemi talqylanady. Olardyń óti­nish­teri men usynys-tilek­teri nazar­ǵa aly­­nady. Máselen, kezinde syı­aqy mól­­sheri tómendetilgen bolatyn, en­di Fer­­mer­­ler odaǵy tarapynan qar­jy­lan­­dy­rý merzimin uzartý jáne jekeleı mehanızm­derin jetildirý máseleleri kóterilýde. 

Nesıelik qyzmet agroónerkásip keshe­nin qoldaýdyń sheshýshi quraly ekenin erekshe atap ótken jón. Jyl saıyn salany qarjylandyrýǵa 300 mlrd teńge shamasynda qarjy jumsalady. Aldaǵy 3 jylda aýyl sharýashylyǵyna taǵy 1 trıllıon teńgeden astam qarajat baǵyttaý josparlanyp otyr.  2017 jyly AО́K-ni qarjylandyrý kólemi 266,7 mlrd teńgeni qurady, onyń 92 prosenti nesıeleý baǵdarlamasy men lızıngke jumsaldy. AО́K nesıelik portfeliniń jartysyna jýyǵy – «QazAgro»-nyń úlesi, 58 myń boryshker onyń klıenti bolyp tabylady. 

Holdıng qyzmetiniń asa mańyzdy baǵyttarynyń biri ınvestısııalyq jobalardy qarjylandyrý bolyp tabylady, ol eki strategııalyq mańyzy bar mindetti sheshedi: agrarlyq sektordyń ımportqa táýeldiligin tómendetý jáne eksporttyq áleýetin damytý.  Qazir­gi tańda holdıngtiń ınvestısııalyq qar­jy­landyrý portfelinde jalpy quny 423,4 mlrd teńgeni quraıtyn 611 ınves­tı­sııalyq joba bar, 337,8 mlrd teńgeniń 539 jobasy iske qosylǵan.  Jaqynda ótken forýmda ınvestorlar aldynda sóılegen «QazAgro» holdıngi» AQ basqarýshy dırektory – basqarma múshesi Asylhan Djývashev otandyq aýyl sharýashylyǵyna ınvestısııalaýdyń artyqshylyqtaryn sanamalap berdi. EAEO múshesi retinde Qazaqstan 180 mln-nan astam naryqqa tikeleı shyǵady, taýarlar, qyzmet, kapıtal jáne jumys kúshiniń erkin qozǵalysyna ıe. Sonymen qatar kórshi elderdiń aýqymdy naryǵy respýblıkamyzdy aýylsharýashylyq óndirisin jáne qaıta óńdeýdi damytýǵa tıimdi alańǵa aınaldyrdy. 

Sol sebepti, aýylsharýashylyq ónim­derin shyǵarýǵa jaramdy úlken alqap­tary bar Qazaqstan ekologııalyq jaǵynan taza azyq-túlik óndirýshi bola alady. Qazirdiń ózinde biz astyq ósirýde hımıkatty eń az qoldaný deńgeıi boıynsha dúnıe júzinde birinshi oryn alamyz – jyr­tylatyn alqaptardyń ár gektaryna bar bolǵany 0,1 tonna. 

AО́K-ni damytýdyń áleýetti jaǵy mem­le­kettiń qoldaýy bolyp tabylady. AО́K-ni damytý memlekettik baǵdar­la­ma­sy­nyń aıasynda 2017-2021 jyldary óńdeý­shiler úshin qaryzdardy saqtandyrý jáne kepildendirý, jeńildikpen nesıeleý jáne salyq salý, ınvestısııalyq sýbsıdııalaý jáne nesıeler men lızıngterdiń syıaqy mólsherin sýbsıdııalaý syndy quraldar qarastyrylyp otyr. Degenmen joǵaryda aıtylǵandaı, memlekettiń qoldaýy AО́K-niń barlyq qajettilikterin ótemeıdi, qazirgi agrobıznes tikeleı sheteldik ınvestısııalardy qajet etedi. Osyǵan baılanysty QazAgro AО́K sýbektilerin damytý úshin jańa kapıtal kózderin tartý baǵytynda belsendi jumys júrgizip keledi.

Arnur ASQAR, «Egemen Qazaqstan»