Muqym el halqynyń múddesi kózdelgen qujat

Memleket basshysynyń syn­­darly saıasaty – elimizdiń álem­degi túrli synaqtarǵa tó­tep be­rýin, ekonomıkamyzdy qar­qyndy damý jolyna túsiretin 2050 jylǵa deıingi uzaq merzimdi Damý strategııasyn, «Nurly jol» keshendi baǵdarlamasyn, «100 naqty qadam» Ult jospary men Úshinshi jańǵyrý boıyn­sha belgilengen jumystardy júıeli júrgizýdi qarastyryp, egemen elimizdiń odan ári tu­raqty damýynyń negizgi faktorlaryn qalyptastyrady. 

Qazirgi tańda, álemde qa­lyp­­tasqan túrli geosaıası jaǵ­daı­larǵa, ekonomıkalyq daǵ­da­rystarǵa qaramastan, Prezı­dent áleýmettik salaǵa, halyq­tyń áleýmettik jaǵdaıyn jaq­sartýǵa qatysty naqty saıa­sat ustanyp keledi. Sonyń ne­gi­zinde júrgizilip jatqan áleý­mettik baǵyttaǵy reformalar halqymyzdyń birligin, qo­­ǵamdaǵy turaqtylyqty qam­tamasyz etip otyr. 

Prezıdenttiń bıylǵy Qa­zaq­stan halqyna arnaǵan «Qa­zaq­standyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapa­syn arttyrý» atty jańa Jol­daýy elimizdiń áleýmettik-eko­nomıkalyq damýynyń ózek­ti máselelerine arnalǵan. Jol­daýda azamattar úshin mańyz­dy máseleler – halyqtyń áleý­mettik hal-ahýalyn kóterý, eń­bek adamynyń múddesin qorǵaý, bilim, densaýlyq saqtaý jaıly da qaýipsiz jaǵdaıda ómir súrý­di qamtamasyz etýge qatysty túıtkilder atap kórsetilgen. Bul – memlekettiń halyq aldyndaǵy áleýmettik mindettemelerin oryndaýǵa daıyn ekendigin bildiretin mańyzdy kórsetkish. Joldaýda belgilengen, aýqymy zor alty baǵyttyń qaı-qaısysy bolsa da halyq kókeıindegi ózekti máselelerdiń sheshimin tabýdyń ońtaıly joldaryn aı­qyndap berdi. Osy alty ba­ǵyt­tyń teń jartysy, ıaǵnı ha­lyq tabysynyń ósýi, turmys sa­pasyn arttyrý, ómir súrýge qo­laıly orta qalyptastyrý, ju­mysshylardyń turmys deń­geıin jaqsartý, halyqtyń áleý­mettik jaǵdaıyna tikeleı qatysty. 

Sonymen qatar Elbasy Jol­daýynda agroónerkásip ke­shenin órkendetý máselesine de ádettegideı úlken mán berip otyr. Aýyl – halqymyzdyń bo­ıyna nár quıatyn altyn be­sigi, ulttyq rýhtyń qýat alar qaı­nar kózi. «Gúldense aýyl, gúldenemiz bárimiz» degendeı, aýyl kórkeıse, halyq ómiri jaqsarady, áleýmettik jaǵdaıy kóteriledi degen sóz. Sondyqtan da Joldaýda agroónerkásip ke­sheniniń áleýetin tolyq iske asyrý mindetteri alǵa qo­ıyl­dy. Negizgi maqsat – eńbek ónim­­­­di­ligin jáne qaıta óńdelgen aýyl sharýashylyǵy óniminiń eks­portyn 2022 jylǵa qaraı 2,5 esege kóbeıtý, elimizge za­ma­­­naýı agrotehnologııalardy aýqym­dy túrde tarta otyryp, aýyl sharýashylyǵyn mem­le­ket­tik qoldaýdyń barlyq shara­laryn iske asyrý jáne salany bas­qarýda álemdik úzdik tá­ji­rıbelerdi paıdalaný. Atal­ǵan min­dettemelerdi sheshý úshin Úkimet agroónerkásiptik keshendi da­mytýdy kózdeıtin memlekettik baǵdarlama aıasynda qajetti sharalardy iske asyrýdy kózdeıdi.

 Búgingi tańda memleket tarapynan agroónerkásip salasyn memlekettik qoldaýǵa bıýdjetten 240 mlrd teńge jáne kóktemgi egis jumystaryna 60 mlrd teńge qarastyrylmaq. Memleket basshysy óz Joldaýynda atalǵan salaǵa jyl saıyn qosymsha 100 mlrd teńge jáne Ulttyq bankten bólinetin qarjylar esebinen aýyl sharýashylyǵy kvotasyna 200 mlrd teńge bólýdi tapsyrdy, ıaǵnı osy salaǵa kórsetiletin memlekettik qoldaý eki ese artýda.

Elbasy tapsyrmalaryn iske asyrý maqsatynda agro­ónerkásiptik keshen sýbek­ti­lerin qarjylan­dyrýdyń qol­jetimdiligin qamtamasyz etý úshin qoldanystaǵy qarjylyq quraldar odan ári jetildiriledi jáne olardyń jańa túrleri engiziledi. Máselen, aýyl sha­rýashylyǵynda jańa «agrar­lyq qolhat» qarjylyq qura­­lyn engizý jáne aýyl sharýa­shy­lyǵynda saqtan­dy­rý júıesin túbegeıli ózger­tý kózdelýde, ıaǵnı min­detti saqtandyrýdan – erik­ti saqtandyrýǵa ótý, saq­tan­dy­rý tólemderin sýbsı­dııa­laý­dan – saqtandyrý syı­aqy­­la­ryn sýbsıdııalandyrý má­se­le­leri. Atalǵan shara agro­saq­tan­dyrýdyń tıimdiligin artty­ryp, salanyń nesıelik qabi­let­­tiligin arttyrýǵa múmkindik be­­redi dep kútilýde. Sonymen qa­­tar nesıelik seriktestikter jú­­ıesi de qaıta qaralatyn bolady.

Prezıdenttiń tapsyrma­syna oraı, osy salaǵa kórseti­letin memlekettik qoldaý­dyń tıimdiligin arttyrý maqsatyn­da tıimsiz sýbsıdııalar tolyq­taı qysqartylady, al qalǵan­dary tolyqtaı avtomattandy­rylady. Tıimsiz sýbsıdııalar egin sharýashylyǵynda 2019 jyldan bastap, al mal sha­rýa­shylyǵy men balyq sha­rýa­shylyǵynda 2020 jyldan tolyq qysqartylady. Jalpy sýbsıdııalardy reformalaý barysynda onyń 54 túrinen 34 túri ǵana qalady.

Aýyl sharýashylyǵy sala­syn damytý boıynsha Mem­leket basshysy qoıǵan min­det­­­­­temelerdi sheshýdiń basty shart­­­tarynyń biri – agrarlyq ǵy­lym men bilimdi damytý. Osy maqsatta salany reforma­laý, onyń baǵytyn bıznes su­ranys­taryna beıimdeý, álemdegi ozyq tehnologııalardy transfertteý máselelerin sheshý jáne aýyl sharýashylyǵy óndiri­sine be­deldi transulttyq kompanııalar­dy keńinen tartý mindetteri tur.

Agroónerkásip keshenin damytýdy kózdeıtin memlekettik baǵdarlamany jobalyq bas­qarýdyń standarttaryna sáıkes salalyq baǵdarlamalar daıyndalady. Sonymen qatar agro­ónerkásip kesheniniń bas­ty da basym maqsattary qata­ryna qaıta óńdelgen aýyl sha­rýa­shylyǵy ónimderiniń eks­porttyq áleýetin kóterý min­detteri jatqyzylǵan. Búgingi tańda zamanaýı tehnologııalardy qoldana otyryp, bıdaıdan krahmal, aq ýyz, glıýten, tipti sıntetıkalyq talshyq óndirý óndirisi Qapshaǵaı qalasynda, Soltústik Qazaqstan jáne Qos­tanaı oblystarynda iske asýda.

Osy sala boıynsha eksport áleýetin damytý maqsatynda dástúrli naryqtardaǵy (Iran, Aýǵanstan, О́zbekstan, Ázer­baıjan) logıstıka máselelerin sheshý úshin júıeli jumystar jalǵastyrylady jáne ol óz kezeginde Qazaqstannyń Túrkııa naryǵyna shyǵýyna óz yqpalyn tıgizedi.

Joldaýda belgilengen aýyl sharýashylyǵyna qatysty El­basy tapsyrmalaryn oryndaý úshin qazirgi kezde Parlament Májilisiniń qaraýynda jatqan agroónerkásip keshenin damytý máselelerine qatysty zań jobasyna birshama ózgerister engizý qajet. Parlament Joldaýǵa qatysty barlyq tıisti zań joba­laryn sapaly ári jedel qaras­tyryp, qabyldaıdy degen senim­demin. Qoryta aıtqanda, Mem­leket basshysynyń bar­­lyq Joldaýlary – barsha qazaq­standyqtardyń múddesin kóz­deıtin strategııalyq qujat. Eli­mizdiń árbir azamaty óz taǵ­dyryn el taǵdyrymen baıla­nys­tyryp, ónimdi jáne tabys­ty eńbek etip, Joldaýda bel­gi­lengen maqsattardy júzege asy­rýǵa belsene atsalysýy qajet.

Jeńis NURǴALIEV,

Senattyń agrarlyq máseleler, tabıǵatty paıdalaný jáne aýyldyq aýmaqtardy damytý komıtetiniń tóraǵasy