Búginde kásiptiń qaı túrine bolsa da memleket tarapynan tıisti qoldaý bar.О́nimdi eksportqa shyǵarýda da memlekettiń tıgizer paıdasy kóp. Elbasy bıylǵy Joldaýynda ekonomıkany damytý, eksportty ulǵaıtý arqyly tabys kózin arttyryp, halyqtyń turmys sapasyn jaqsartýǵa bolatynyn aıtty. Tek erinbeıtin eńbek, jalyqpaıtyn iskerlik bolsa bolǵany.
Biraz jyldan beri Jambyl oblysynyń Merki aýdanynda Bahadır Ádizbaev bódene sharýashylyǵymen aınalysyp keledi. Qazir sharýanyń tirligi tiktelip, jumysy nátıjeli bolyp otyr. Kóp jaǵdaıda keıbir sharýalar bódeneni aýlada asyraýmen ǵana shekteledi. Alǵashqyda Ádizbaevtar otbasy da bódene jumyrtqalaryn emdik qasıeti úshin ǵana az mólsherde paıdalanypty. Jalpy, bódene jumyrtqalary balalardyń densaýlyǵyna paıdaly bolǵandyqtan, sharýa bódene ónimderin kúndelikti balalar taǵamyna qosýdy ádetke aınaldyrady. Keıinnen 30 bódene satyp alady. Aqyry táýekelge bel býyp, shaǵyn kásippen aınalysa bastaıdy. Sodan beri tórt jyl ýaqyt ótip, Bahadır óńirdegi tabysty kásipkerdiń birine aınaldy.
– 2014 jyly 30 bas bódene satyp aldyq. Ýaqyt ótken saıyn onyń eti men jumyrtqasyna suranystyń artqanyn baıqaǵan soń 50 bódenege deıin jetkizdik. Bódene jumyrtqalarynda biregeı, tolyqqandy aqýyz ónimi áldeqaıda kóp. Aqýyzdan basqa maılar men kómirsýlar, sondaı-aq adam aǵzasy úshin eń paıdaly V1, V2, V5, V6, V12, E, A, D dárýmenderi jáne nıkotın qyshqyly bar. Sondyqtan da paıdaly jumyspen aınalysý kerek degen nıetpen osy kásipti bastadym, – deıdi sharýanyń ózi.
Mamandardyń aıtýynsha, bódene jumyrtqasynyń quramynda temir, fosfor, kalıı birneshe ese kóp bolady. Sonymen qatar munda kalsıı, magnıı, myrysh, kobalt, marganes, mys, sondaı-aq almastyrylmaıtyn amın qyshqyldary metıonın, lızın, glısın, tırozın, trıptofan sııaqty paıdaly dárýmender bar. Bul qýyqasty beziniń, júrektiń, baýyrdyń, búırektiń, asqazannyń, uıqy beziniń jáne basqa da ómirlik mańyzy bar aýrýlardyń aldyn alady. Qazirgi kezde kóptegen dámhanalar men meıramhanalarda da kelýshilerge túrli taǵamdarmen birge bódene jumyrtqasy usynylady. Tipti bul as túrin arnaıy tapsyrys berip jeıtinder de jıi kezdesedi. Al qalalyq jerlerdegi úlken marketter men shaǵyn dúkenderge bas suǵa qalǵan jaǵdaıda da bódene jumyrtqasy aldymyzdan shyǵady. Jáne bódene jumyrtqalary balalar taǵamynda da tıimdi paıdalanylady. Sharýashylyq áýeli «Nesýshka» ınkýbatoryn satyp alyp, onyń kómegi arqyly ınkýbasııalyq ádispen jumyrtqanyń shyǵarylýyn 70 paıyzǵa jetkizipti. Búgingi tańda sharýashylyqtyń qýattylyǵy 1100 bas bódene ustaýǵa deıin jetedi. Sonymen qatar, kásipker ózi asyrap otyrǵan bódenelerden aı saıyn 27 000 jumyrtqa jáne 20 kılogramm et alady. Bódene jumyrtqalary men etine suranystyń artýyna baılanysty sharýa 10 000 bas qus syıatyn fermanyń qurylysyn bastapty. Jobanyń quny 20 mıllıon teńgeni quraıdy. Atalǵan fermany aǵymdaǵy jyldyń tórtinshi toqsanynda paıdalanýǵa berý josparlanýda. Bul ferma jospar boıynsha jartylaı avtomattandyrylyp, 10 adamǵa deıin qosymsha jumys oryndary ashylatyn bolady.
Jambyl oblysyn et, sút, jumyrtqa sekildi ónimdermen qamtamasyz etip otyrǵan sharýashylyqtar barshylyq. Olar ónimderin eksportqa shyǵarý máselesinde de aıtarlyqtaı kórsetkishke qol jetkizip keledi. Bahadır ósiretin bódene qusy óniminiń 80 paıyzyn Jambyl oblysy tutynsa, qalǵan 20 paıyzy shet memleketterge eksporttalady. Bıylǵy jyldan bastap bódene ónimderine kórshi Qyrǵyzstannan da suranys túsipti. Endi aıyr qalpaqty aǵaıynnyń eline aı saıyn 5000 dana jumyrtqa eksportqa shyǵarylatyn bolady. Munyń bári de otandyq ónimniń joǵary sapasyn kórsetip qana qoımaı, elimizdegi kásipkerlikke degen keń óristi aıǵaqtaıdy.
Ár kásiptiń ózindik qıyndyǵy bar. Alaıda nátıjege qol jetkizý maqsatynda kásipkerdiń eńbekqorlyǵymen qatar, tabandylyǵy da kerek. Bahadır Ádizbaev bódeneniń jumyrtqasy men etin naryqqa shyǵarý maqsatynda 30-dan astam saýda núktelerimen kelisimshart jasap qoıypty. «Naryqqa jańa qadam basqan sharýashylyqtyń óńirde keńinen tanylýyna jáne ónimge degen suranystyń artýyna «Qazaqstannyń úzdik taýary-2018» kórme-baıqaýy yqpal etkenin aıtar edim. Memleketimizdiń osyndaı orasan qoldaýynyń arqasynda kásibim dóńgelenip keledi. Sondaı-aq, ónimniń sapasy men baǵasy jáne tabıǵı ereksheligi de kóptiń kóńilinen shyqty deýge bolady. Osy maqsatta jumysty ári qaraı jalǵastyryp, turǵyndardy sapaly ónimmen qamtamasyz etýdi jalǵastyra beremiz», deıdi kásipker. Sonymen qatar, keleshekte qustaryn kóbeıtip, sol arqyly eksportty arttyrý da josparda bar eken.
Bódene baǵýdyń beıneti kóp bolǵanmen, qazir kásiptiń suranysqa ıe túriniń biri osy bolyp tur. Bahadır Ádizbaev tynymsyz beınettiń zeıneti de bolatynyn aıtady. Násibin kásibinen taýyp otyrǵan sharýanyń aldynda áli talaı maqsat pen talaı jospar bar. Tek maqsat pen muratqa eńbek qana jetkizetinin túısingen ol sapaly ónim arqyly otandyq kásipti odan ári damytqysy keledi. Sonda ǵana istiń berekesi artyp, kásipkerlik keń óris ala túspek.
Hamıt ESAMAN,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy