Gaýr Pýnıt: «Rýhanı jańǵyrýdyń» úılesimdi jalǵasy

Nursultan Nazarbaevtyń «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasyn óz basym Uly dala órkenıetiniń tarıh pen ata tek tóńi­regindegi aspektilerin qaras­tyrǵan, ótken jyly jarııa­lanǵan «Rýhanı jańǵyrý» maqa­la­synyń úılesimdi jalǵasy dep qabyldadym. Meniń nazarym­dy aýdarǵany – maqalada Úndis­tan, Italııa, ejelgi  Rım halyq­tarynyń tól tarıhyndaǵy uly je­tistikter men onyń osy elder qazir meken etip jatqan aý­maq­tarǵa qatystylyǵy atalyp ót­ke­ni. Jalpy, «Polıetnostyq baı má­denıeti bar ejelgi Ún­distan men búgingi úndi halqyn tarıh tol­­­qynynda úzdiksiz damyp  kele jat­­­qan biregeı órkenıet retinde qa­­­ras­tyrýǵa bolady» degen tu­jy­­­­rym meniń de kóńilimnen shyq­­­ty. Pre­zıdenttiń pikirinshe, bul túp-ta­myrymyzdy bilýge, ult­­­tyq ta­rı­­hymyzǵa tereń úńilip, onyń kúr­meýli túıinin sheshýge múm­­­­kin­dik týdyratyn durys usta­nym.

N.Nazarbaev zamanaýı ǵylym Qazaqstannyń tarıhyn túsinýge ózek bolýy kerek deıdi. Osy tur­ǵy­da ol Qazaqstan aýmaǵynda paı­da bolǵan, sodan keıin bar­lyq baǵyttarǵa taraǵan qazaq máde­nıeti men jetistikteri týraly oı tolǵaıdy. Sonymen birge bul ata-babalardyń eń ozyq tehno­logııalyq ınnovasııalarmen ty­ǵyz baılanysyn dáleldeıtinin jáne álemdik tarıhtaǵy Uly dalanyń jańa ólshemderin týdyratynyn atap ótti. Osy oraıda ol «qazaq» sóziniń etnonıminen de buryn paıda bolǵan qazaq taıpalary men qaýymdastyqtarynyń bar ekenin jáne sondyqtan eýropasentrıstik kózqaras saqtar men ǵundar jáne basqa da búgingi túrki halyqtarynyń arǵy babalary sanalatyn etnostyq toptar ulttyń tarıhı etnogeneziniń ajyramas bólshegi bolǵany týraly bultartpas faktilerdi kó­rýge múmkindik bermegenin sóz etti. Prezıdent Qazaqstandaǵy kóp­­te­gen etnostyq toptarmen baı­lanysty ortaq tarıhty, son­daı-aq Qazaqstan tarı­hyn túsi­nýdiń oń jáne kóp qyrly kóz­qa­ras­taryn obektıvti qa­byl­daý qa­jet ekenin atap ótti. Biz­diń oıy­myzsha, bul oı da óte dáıekti. Qa­zaq­stannyń táýel­siz­dik alǵannan ber­gi negizge al­ǵan basty ustanymy – eldegi ha­lyq­tardyń tatýlyǵy men birli­gin nyǵaıtý arqyly ulttyq tutas­tyqty júzege asyrý úshin bul asa mańyzdy. Osy turǵydan kelgen­de, Qazaqstan Prezıdenti tól ta­rıh pen mádenıetti ulyqtaý isin­de jalań nasıhatqa jol bermeı, zamannyń aǵymyn, ýaqyttyń talabyn meılinshe dóp basyp otyr. Maqala sonysymen de qun­dy. 

О́tkenin maqtan tutyp, bú­gi­nin naqty baǵalaı bilý jáne bo­lashaqqa oń kózqaras tanytý – kez kelgen qoǵam men memlekettiń tabysty bolýynyń kepili. 

Gaýr PÝNIT,

PhD doktor (Úndistan)