Mýzykalyq týrızmdi damytý - ózekti másele

­­Iá, órkenıetti elderde, Eýropada mýzy­kalyq týrızm memleket bıýdjetine qyrýar qarjy ákeledi. Al bizde she? Elimizdiń barlyq qalalarynda der­lik mýzykalyq drama teatrlary bar.­ Ol jerde tamasha ánshiler men akter­ler oınaıdy. О́ner ujymdary jaz maýsymynda Astana men Almaty jurtshylyǵyna, qonaqtaryna, jalpy kórermenderge sánge aı­nal­ǵan janr – bir-bir mıýzıklden daıyndap, sahnalyq qoıylymdaryn kórsetip otyrsa, teatr ujymy da aq­sha tabatyn edi, bıýdjetke de qarjy tú­setin edi. 

Keshegi Birjan sal, Aqan seri, Se­giz seri, Nııaz seri, Úkili Ybyraı, Sú­gir, Kenen, Mádı, Maılyqoja, Abyl, Aqtan, Nurym, Qashaǵan, Aral­baı,­ Báıten sal, Sáttiǵul, Túmen, ­Ybraıym ahýn, Uzaqbaı jáne t.b. tize berse kóp, olardyń ónerdi murat tut­qan sal-serilik ómirleri men rýhanı qazynalary – opera janry men mıýzıklge daıyn taqyryp.

Búginde teatrdyń kommersııalyq janry bolyp tabylatyn bul mıýzıkl­di ózimizde júreksinbeı qolǵa alyp damytsaq, asqaqtaǵan án de, dıalog ta, myń buralǵan bı de, dombyra­dan tógilgen kúı de, áýelegen saz  da, ult­tyq kostıýmderimiz de sahnany sán-saltanatty óner dýmanyna aı­naldyryp jiberetini sózsiz. Bul – Elbasymyzdyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵ­darlamasyna naqty jaýap beretin hal­qymyzdyń mádenı óresin, óner tul­ǵalaryn tanytatyn, ulttyq óne­rimizdi nasıhattaıtyn jańasha jań­ǵyrýlardyń bir salasy bolar edi. 

Iá, ata-babalar urpaǵyna mu­ra etip qaldyrǵan rýhanı qundy­lyqta­rymyzdyń asyl ónerin zamanaýı jańasha ádispen tiriltetin kez keldi. Kommersııalyq teatrlar sanyn kó­beıtip, olarǵa memleket tara­py­nan qoldaý kórsetý kerek. Hal­qy­myzdyń eń basty ulttyq mýzyka as­paby – qasıetti Dombyra kúnin jy­lyna bir ret toılaý az. Ár aıdyń soń­ǵy kúni dombyra kúni bolyp atalyp ótse, qos ishekten aǵyl-tegil shalqyp tógilgen qazaqtyń kıeli kúı ónerinen týrısterdiń ǵajap áser alýyna rýhanı yqpal etetini sózsiz.  

Búgingi barlyǵy sıfrlandyrýǵa aınalyp bara jatqan sıqyrly ǵasyrda sazdy mýzykalyq týrızmdi damytýdy baıyppen qolǵa alsa, materıaldyq ta, rýhanı da azyqqa aınalatyn óner ónimi shyǵarmashylyq týyndy re­tinde baǵalanyp, ártisterdiń de ámııa­nyna aqsha, qazynamyzǵa qosym­sha qar­jylyq kiris ákeletini sózsiz.

Saıabek ZIIаDIN, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń professory 

Almaty