Qyzylorda óńirinde qar qalyńdaý jaýyp, qatty turǵan jel darııanyń soltústik bóliginiń betin qatyryp tastady.
Qazaqstannyń ońtústik óńirlerine sý beretin Qyrǵyzstan bul mezgilde elektr energııasyn alý úshin Toqtaǵul GES-ti energetıkalyq rejimge kóshiredi. Qyrǵyz Alataýynan aqtarylǵan nópir sýdyń aqshýlan mańdaıyn tartar jeri Shardara sý qoımasy. 5 mlrd tekshe metrdeı sý syıatyn alyp qazandyq tolyp ketpes úshin artyq sý Kóksaraı sý rettegishine jınalady. Ber jaǵynda kóni kepken kári Aral bar. Syrdarııanyń tabanyn qalyń qorys basqan, arnasy jalpaıyp, sekýndyna bes júz tekshe metr sýdy ázer qabyldaıdy.
Jaqynda Qazaly aýdanyndaǵy bógetti sý buzyp, qaýipti aımaqqa azamattyq qorǵaý qurylymdarynan 150-deı maman men elýden astam tehnıka jumyldyrylyp, bir qaýiptiń aldyn alyp qaldy. Áıtse de kúdik seıilgen joq. Aral aýdanynda darııadaǵy muzdyń qalyńdyǵy 15-20 santımetrge jetse, oblys ortalyǵynda qalyńdyǵy 10-15 santımetrden asady. Iаǵnı, alda bári qaýipsiz ótedi degenge sený qıyndaý. Osy másele óńirlik baspasóz konferensııasynda arnaýly mamandardyń qatysýymen jan-jaqty taldandy.
Búginde Shardara sý qoımasyna sekýndyna 900 tekshe metr sý quıylyp jatyr. Qazir mundaǵy sý kólemi 3,2 mlrd tekshe metrden asady. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 1,5 mlrd tekshe metrge artyq. Alyp qazandyqty apatty jaǵdaıǵa uryndyrmas úshin sekýndyna 650 tekshe metr sý bosatylýda. Qańtar aıynda onyń kólemi 900 tekshe metrge deıin ulǵaıatyndyǵy belgili bolyp otyr. Al osynshalyq qarǵyn sýdy Syrdarııa qabyldap alýǵa qanshalyqty qabiletti?!
− Qyzylorda oblysy aýmaǵyna sekýndyna 571 tekshe metr sý kelip jatyr. Qazirgi tańda oblystyń ońtústigindegi Jańaqorǵan aýdanynda darııa beti taza. Shıeli aýdanynyń Maılytoǵaı eldi mekeni tusyna deıin de dál osyndaı jaǵdaı kórinis berip otyr. Al Qyzylorda qalasy tusyndaǵy 4 aýmaqta muz qatqan. Syrdarııa, Jalaǵash aýdandarynda muzdyń qalyńdyǵy 5-10 santımetr bolsa, Qarmaqshy, Qazaly, Aral aýdandarynda 10-15 santımetrge deıin jetedi. Oblysta aýa raıy qazirgideı bolyp jatsa, qańtar aıynyń alǵashqy onkúndigine deıin muzdyń qatýy Shıeli kentine deıin jetedi degen boljam bar, − dedi Qorshaǵan orta jáne sý resýrstaryn paıdalanýdy retteý jáne qorǵaý jónindegi Aral – Syrdarııa basseındik ınspeksııasynyń basshysy Ádilhan Qarlyhanov.
Syr boıynda 609,4 shaqyrymdyq qorǵanys bógeti bar. Bıyl oblysta osy bógetterdiń qaýipti 31 ýchaskesinde qalpyna keltirý jumystary júrgizildi.
− Oblys aýmaǵynda qorǵanys bógetteriniń qaýipti dep sanalatyn tustary 56 sý basý aımaǵyna bólingen. Oǵan 111 jaýapty mekeme bekitilgen. Sý tasqynyna qarsy paıdalanylatyn janarmaı qory jáne ózge de dúnıeler saqtalyp otyr. Sondaı-aq 17850 baý qamys jáne basqa da qajetti materıaldar qorymen jasaqtalǵan. Sonymen qatar Qyzylorda qalasy men aýdandarda tasqyn sý kezeńinde halyqty kóshirýge arnalǵan evakýasııalyq jınaqtaý jáne qabyldaý beketteri daıyndyqqa keltirilgen. Joǵarydan keletin sý kólemin qaýipti mólsherden asyrmaý maqsatynda Sý resýrstary komıtetimen kelisilgen. Sonyń nátıjesinde Shardara men Kóksaraı sý qoımalarynan tómenge bosatylatyn sý kóleminiń kestesi bekitildi. Búgingi tańda Syrdarııa ózeni arnasynda muz qatý prosesi júrýine baılanysty oblystyń azamattyq qorǵaý qyzmetteri kúsheıtilgen rejimge keltirilgen, − dedi Qyzylorda oblystyq jumyldyrý daıyndyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary Ǵabıt Jańabaev.
Qys kezinde energııa qýatyn alyp, paıdaǵa shyǵýdy oılaǵan qyrǵyz aǵaıynǵa bazyna aıtý úshin alatyn paıdasynyń ornyn jaýyp berýiń kerek. Kóksaraı sý rettegishin salǵanǵa deıin solaı bolyp kelgen. Al sý, shynyn aıtsaq, kenezesi kepken Aral úshin aýadaı qymbat. Qys jaıly bolyp mol sýdy qabyldap alǵandaı bolsaq, sharýalar men dıhandardyń da murtyn balta shappas edi.
Qaýip bar ekenin aıttyq. Muz tutasqan darııanyń osaldaý jerden jaryp shyǵatynyn Qazalydaǵy bóget kórsetip berdi. Endi osy qaýipten az shyǵynmen shyǵý úshin barlyq jumystar atqarylyp jatyr.
Baqtııar TAIJAN,
«Egemen Qazaqstan»
Qyzylorda oblysy