Sırııadaǵy soǵys órti tutanǵanyna 8 jylǵa jýyqtap qaldy. Qarýly qaqtyǵystar saldarynan áleýmettik jáne ekonomıkalyq jaǵdaı turalap, Sham eliniń mıllıondaǵan turǵyny basy aýǵan jaqqa bosyp ketkeni málim. О́z halqy osylaı bosyp jatqanda, mundaǵy lańkestik toptar syrt elderdiń azamattaryn arbaýyna túsirip, «jıhad» izdep barǵan talaı jannyń ómiri oıran boldy. О́kinishtisi, solardyń arasynda elimizdiń azamattary, órimdeı jastar, besikten beli shyqpaǵan balalar bar. Birneshe jyldan beri Memleket basshysynyń tapsyrmasymen bul baǵytta júıeli sharalar qolǵa alynyp, talaı azamatymyz aǵymdar arbaýynan qutqaryldy. «Jýsan» dep atalatyn osyndaı kezekti operasııa 5-6 qańtar kúnderi ótip, sátti aıaqtaldy.
Aqtaý áýejaıynan ushqan áskerıler men qutqarýshylar 47 adamdy elge ákelgen. Olardyń 11-i áıel bolsa, 30-y – bala. Balalardyń qatarynda 1-5 jas aralyǵyndaǵy sábıler kóp. Osy oqıǵaǵa baılanysty Elbasy Nursultan Nazarbaev arnaıy málimdeme jasap, Qazaqstan tarapy azamattaryna árdaıym qoldaý kórsetetinin jetkizdi.
«Qazaqstan óz azamattaryna qaı jerde júrgenine qaramastan árdaıym qoldaý kórsetedi», dep atap kórsetti Elbasy osy málimdemede.
Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń derekterine súıensek, jalpy 800-den astam qazaqstandyq Sırııa men Irakqa baryp, terrorıstik uıymdardyń qataryna qosylǵan. Qazirgi tańda olardyń birazy elge oraldy. Osy rette «Jýsan» sekildi operasııalardyń qupııa uıymdastyrylatyny, sondyqtan olardyń júrgizilý barysy egjeı-tegjeıli aıtyla bermeıtinin aıta ketken jón. Áıtse de, elimizdiń dıplomattary Túrkııa, Iran, Reseı sekildi kepilger memlekettermen keleli kelissózder júrgizip, qazaqstandyqtardy qaıtarý maqsatynda qyrýar is tyndyryp jatqany aıtpasa da túsinikti. Sondaı-aq qaýipti aımaqtarǵa baryp, azamattarymyzdy aman-esen ákelýge baryn salǵan arnaıy áskerı qyzmet ókilderiniń jumysyna erekshe toqtalǵan abzal.
Sırııadaǵy ahýal búgingi kúni kúlli álemdi alańdatyp otyrǵany belgili. Qarapaıym narazylyqtan bastalǵan oqıǵa jappaı bas kóterýge ulasyp, aqyr sońy azamattyq soǵysqa ákeldi. Soǵystyń kesirinen Sırııaǵa túsken aýyrtpalyqtyń derekteri jan shoshytady. Qaqtyǵystar saldarynan el ekonomıkasy 275 mıllıard dollar joǵaltyp, ábden turalady. Soǵysta kóz jumǵandar sany da óte kóp. BUU-nyń Sırııa jónindegi elshisiniń keltirgen málimetine súıensek, osy ýaqyt aralyǵynda elde 400 myńǵa jýyq turǵyn qaza tapqan eken. Keıbir derekter boıynsha qaıtys bolǵandar sany 560 myńǵa jetip jyǵylady. BUU Bosqyndar jónindegi Joǵarǵy komıssary basqarmasynyń málimetine saı, 5 mıllıonnan astam halyq eldi tastap, bosqynǵa aınalsa, 7,6 mıllıon turǵyn el ishinde qonys aýdarýǵa májbúr bolypty. Munyń bári Sırııadaǵy ahýaldyń qanshalyqty kúrdeli ekenin kórsetse kerek.
Sırııadaǵy jaǵdaıdy retteýde birqatar mańyzdy jumystar atqaryldy. Atap aıtar bolsaq, Jenevada jáne Astanada Sırııa boıynsha kelissózder júrgizilgen-di. Ásirese elordada ótken «Astana prosesiniń» Sırııadaǵy jaǵdaıdy retteýdegi mańyzy zor ekenin aıta ketý lázim.
Máselen, qaqtyǵysyp jatqan Sırııa úkimeti men qarýly oppozısııa ókilderi alǵash ret Astanada bir ústel basynda bas qosyp, mámilege kelý týraly talqylady. Sonymen qatar kepilger memleketter (Túrkııa, Iran, Reseı) Sırııadaǵy atysty toqtatýdy baqylaýdyń úshjaqty tetigin qurýǵa kelisip, daǵdarysty retteý maqsatynda 4 deeskalasııa aımaǵy quryldy. Iаǵnı, atalǵan aımaqtarda atys toqtatylyp, soǵys órti sharpyǵan aımaqtarǵa gýmanıtarlyq kómek kórsetýge múmkindik týdy. Munyń bári qaqtyǵystan qıyndyq kórgen kóptegen adamnyń ómirin saqtap qalǵany aıtpasa da túsinikti. Osy oraıda «Astana prosesiniń» tabysty júrgizilip, kelissózderdiń oń nátıjesi Syrtqy ister mınıstrligi atqarǵan eńbektiń nátıjesi dep aıtsaq qatelespeımiz.
Budan bólek tutqyndar almasý jónindegi ereje, qaza tapqandardyń denesin berý, iz-túzsiz joǵalǵandardy izdestirý, ILIM/DAISh jáne «Ál-Nýsra maıdany» sekildi terrorlyq toptardyń jáne qarýly oppozısııalyq uıymdardyń ornalasqan jerlerin kórsetetin biryńǵaı karta qurý sekildi Sırııadaǵy ahýaldy retteýge qatysty kóptegen kelisimder jasaldy.
Sırııadaǵy daǵdarysty jete túsinip, bitimgerlik bastamasyn kóterip, ahýaldyń oń sheshim tabýy úshin Astana alańyn usyný Nursultan Nazarbaevtyń beıbitshilik pen qaýipsizdikti saqtaý jolyndaǵy salıqaly saıasatynyń oń yqpalyn kórsetedi. Elbasynyń eńbegi halyqaralyq arenada da joǵary baǵalanǵany belgili. Qoryta aıtqanda, Sırııadaǵy jaǵdaıdy sheshý úshin alań usynýy, ondaǵy qazaqstandyqtardy elge ákelýge kúsh salýy elimizdiń bitimgerlik baǵytynda atqarǵan aýqymdy sharalarynyń biregeıi retinde sanalatyny sózsiz.
Qazaqstan pasportynyń birinshi betinde «Pasport Qazaqstan Respýblıkasynyń menshigi bolyp tabylady, al onyń ıesi Qazaqstan Respýblıkasynyń qorǵaýynda bolady» dep jazylǵan. Endeshe, Sırııadaǵy qazaqstandyqtardy qutqarý jumysy atalǵan sózdiń is júzinde júzege asqanynyń aıqyn dáleli dep nyq senimmen aıta alamyz.
Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan»