Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlınniń tóraǵalyǵymen ótken palatanyń bıylǵy alǵashqy jalpy otyrysynda depýtattar úsh másele qarady. Atap aıtqanda, depýtattar aldymen oıyn bıznesi salasyndaǵy zańnamany jetildirýge, qumar oıyndar boıynsha quqyqtyq retteý deńgeıin arttyrýǵa, olarǵa qatysýshylardyń quqyqtary men zańdy múddelerin qorǵaýdy kúsheıtýge baǵyttalǵan zań jobasyn jumysqa aldy. Atalǵan zań jobasy býkmekerlik keńseler men totalızatorlar qyzmetin baqylaýdyń tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik bermek. Budan sońǵy qaralǵan máseleler el qaýipsizdigine qatysty boldy.
Shekaradaǵy ınfraqurylymdar jańartylady
Depýtattarǵa «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Qyrǵyz Respýblıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy Qazaqstan-Qyrǵyzstan memlekettik shekarasynyń rejimi týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy boıynsha Ulttyq qaýipsizdik komıteti tóraǵasynyń orynbasary – Shekara qyzmetiniń dırektory Darhan Dilmanov baıandama jasap, atalǵan qujatty qabyldaýdyń mańyzdylyǵy týraly aıtyp berdi.
Atalǵan kelisimge memleketterdiń shekara vedomstvolary basshylarynyń deńgeıinde 2017 jeltoqsanda Astana qalasynda qol qoıylǵan. Qujat memlekettik shekaranyń jáne shekaralyq beldeýlerdiń ústinen ushýdy júzege asyrý tártibi jáne sharýashylyq, kásipshilik nemese ózge de qyzmetti júrgizý, qoǵamdyq-saıası, mádenı nemese memlekettik shekarada, shekara beldeýlerinde, sondaı-aq shekara sýlary sheginde ózge de is-sharalardy ótkizýdi qamtıdy.
Osy oraıda depýtattar qazaq-qyrǵyz shekarasyndaǵy túıtkildi máselelerge nazar aýdardy. Máselen, depýtat Artýr Platonov qoldanystaǵy zańdarǵa sáıkes memlekettik shekaradan qujat rásimdeýde jaıaý ótýshilerge – 3 mınýt, jeńil avtokólikterge – 15 mınýt, júk kólikterine – 25 mınýt, avtobýstarǵa 35 mınýt jumsalýy tıis ekendigin, alaıda is júzinde bul rásim uzaqqa sozylyp ketetindigin alǵa tartty. Sondaı-aq kún saıyn qazaq-qyrǵyz shekarasy arqyly táýligine 18 myń adam, 600 kólik quraly ótetindigine toqtaldy. Al shekaralyq ótkizý beketteri jolaýshylardyń mundaı aǵymyna saı emestigin atap ótti. Osy oraıda depýtat shekaralyq ótkizý beketteriniń áleýetin arttyrýǵa qandaı is-sharalar qolǵa alynyp jatqandyǵyn surady. Bul saýalǵa D.Dilmanov elimiz táýelsizdik alǵaly beri jolaýshylar aǵymy 8 ese óskendigin aıtty. Tıisinshe, osydan 20 jyldaı buryn salynǵan ınfraqurylym mundaı qozǵalysqa tótep bere almaýda. Alaıda sońǵy eki jylda jolaýshylar aǵymy báseńdeı túsken. Sonymen qatar shekara qyzmeti ishki áleýetin qoldaný arqyly qareket etýde.
Al osy máselege baılanysty Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstriniń birinshi orynbasary Roman Sklıardyń aıtýynsha, Sarytóbe jáne Aýqatty baqylaý-ótkizý beketteri endi kópjaqty ótkizý beketine aınalmaq. Sondaı-aq Qarasý beketindegi kópirdi jóndeý qyrǵyz aǵaıyndarmen teń dárejede kelisilgen. Al ótken jyly Qordaıdaǵy baqylaý-ótkizý beketiniń múliktik kesheni mınıstrliktiń esebine qabyldanyp, bıylǵy shilde aıyna deıin jobalyq-smetalyq qujattary jasalyp, kúzde qaıta jańǵyrtylmaq.
Otyrys barysynda depýtattar shekarany buzyp ótetin qaraýsyz tórt túlik maldan aýrý-syrqaýynyń taralmaýy, olardy ýaqytsha ustaý máselelerine de nazar aýdardy. Osy oraıda, Shekara qyzmetiniń dırektory aýyly aralas, qoıy qoralas eki eldiń arasynda urlyq-qarlyqtyń da bar ekendigin aıtyp ótti.
Depýtattar, sondaı-aq týrısterdiń shekara arqyly ótýi, Han táńiri shyńyna saıahattaýshylardyń qozǵalysy, shekaradaǵy oqys oqıǵalardyń sheshilý tártibi jáne basqa máseleler boıynsha saýaldaryn berdi.
Jalpy otyrysta depýtattar atalǵan zań jobasyn talqylaı kele tolyq maquldady.
Jol apattary azaıar emes
«Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyna qatysýshy memleketterdiń terrorızmge jáne ekstremızmniń ózge de zorlyq-zombylyq kórinisterine qarsy kúresti júzege asyratyn quzyretti organdardy materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etýdegi yntymaqtastyǵy týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy týraly Ulttyq qaýipsizdik komıteti tóraǵasynyń orynbasary Nurǵalı Bilisbekov baıandama jasady. Onyń aıtýynsha, kelisimniń maqsaty – quzyretti organdardy arnaıy tehnıkamen, quraldarmen, materıaldarmen qamtamasyz etý úshin teń jáne jeńildikti jaǵdaı jasaý. Olardy satyp alý men satý jetkizýshi memleketterdiń ishki baǵasy boıynsha júzege asyrylmaq. Taraptar tasymaldaý kezinde jeńildikti tarıfterdi qosa alǵanda ákelim, áketilim nemese tranzıttik sharttaryn qoldanady.
Depýtattar atalǵan zań jobasy boıynsha da tıisti saýaldaryn berip, talqylaýlardan soń ony tolyq qabyldady.
Jalpy otyrystyń sońyna qaraı, dástúr boıynsha depýtattar ortalyq atqarýshy organdardyń basshylaryna saýaldaryn joldady. Olar gaz ballondarynyń jarylystarynyń aldyn alý, balalardyń tis emhanalarynyń sanyn kóbeıtip, sapasyn arttyrý, eldegi qylmystyq ahýal, qorshaǵan ortany qorǵaý jáne basqa da máselelerge baılanysty ózderin tolǵandyrǵan saýaldaryn jarııa etti.
Al depýtat Pavel Kazansev eldegi jol-kólik oqıǵalarynyń aldyn alýǵa baılanysty alańdaýshylyǵyn jetkizdi. Onyń derekterine súıensek, 2018 jyly elimizde jol-kólik oqıǵasynan 2 myńnan astam adam kóz jumǵan, 20 445 adam jaraqat alǵan. Zardap shekkenderdiń jalpy sanynan 70 paıyzǵa jýyǵy eńbekke jaramdy jasta eken.
P.Kazansevtiń aıtýynsha, elimiz 28 jyl ishinde 82 myńǵa tarta adamdy joǵaltqan, al zardap shekkender jarty mıllıonǵa jetken. Osy oraıda, depýtat kólik júrgizýdi úıretetin uıymdarǵa qatysty, sondaı-aq júrgizýshi kýáligin alý boıynsha emtıhandar men rásimderge talaptardy kúsheıtý kerektigin aıtty.
– Jolaýshylardy tasymaldaýdy uıymdastyrý turǵysynda qadamdardy qaıta qaraý qajet. Adamdar beıbit ýaqytta soǵys kezindegideı opat bolýda, – dedi depýtat.
Jalpy, depýtattyń bulaı alańdaýyna negiz joq emes. О́ıtkeni ótken jyldyń sońynda Almaty qalasynyń qaq ortasynda bolǵan birneshe adamnyń ólimine sebepshi bolǵan jantúrshigerlik jol apaty men Qyzylorda qalasynda anasynyń kóligin ruqsatsyz júrgizgen kámelettik jasqa tolmaǵan balanyń jaıaý júrginshiler jolynda júrginshini basyp óltirý derekteri qoǵamda qyzý talqylanyp jatyr. Aldaǵy ýaqytta P.Kazansevke osy saýal boıynsha Ishki ister mınıstriniń bergen jaýabyn da jarııalaıtyn bolamyz.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»