Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik ortalyq mýzeıinde Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Almaty qalasyndaǵy Bas Konsýldyǵymen birlesken Qytaıdyń tanymal halyq kompozıtory Sıan Sınhaıdy eske alýǵa arnalǵan memorıaldyq fotokórme ashyldy.
Sıan Sınhaı (13.10.1905 - 30.10.1945 j.j.) – halyq mýzykanty, pedagog jáne kommýnıst-revolıýsıoner, sondaı-aq belgili qytaı kompozıtory, pıanıst, dırıjer bolǵan. Sıan Sınhaı 250-den astam shyǵarmanyń avtory, súbeli týyndylarynyń arasynda kantata, opera, sımfonııa, orkestrlik mýzykaǵa arnalǵan sıýıtter, rapsodııa, skrıpka men pıanınoǵa arnalǵan kóptegen solo shyǵarmalarynyń máni zor. О́z shyǵarmalarynda ol qytaılyq uly revolıýsııanyń shyndyǵy men ulttyq bostandyqty tereń beınelegen. Onyń birqatar mýzykalyq shyǵarmalary ulttyq órnek men túpnusqalyq qundylyǵymen erekshelenedi, sonymen birge qytaı halqynyń qoldaýyn ıelengen jáne qazirgi kúni de tanymaldylyqqa ıe.
Ol Pekın ýnıversıteti janyndaǵy dástúrli qytaı mýzykasy ınstıtýtynda, keıin Shanhaı konservatorııasynda oqydy. 1929 jyly Sıan Sınhaı Parıjge oqýǵa baryp, 1935 jyly Qytaıǵa oralyp, antıjapondyq patrıottyq qozǵalysqa belsene qatysty.
1938 jyly Sınhaı Qytaı revolıýsııasynyń qasıetti orny Iаnanǵa keldi. 1939 jyly Lý Sıýn atyndaǵy О́ner ınstıtýtynyń mýzyka fakýltetiniń dekany bolyp taǵaıyndaldy. Iаnanda ótken jyldar kompozıtordyń shyǵarmashylyq ómiriniń eń tabysty kezeńi boldy: bar-joǵy bir jyl ishinde ol óziniń jaýhar týyndylarynyń biri «Sary ózen kantatasy», sondaı-aq «Eńbek týraly kantata», «18 qyrkúıek týraly kantata» jáne «Qarsy shabýyl», «Halyqaralyq áıelder kúni», «Joıylsyn Van Szınveı» jáne taǵy basqa shyǵarmalaryn jazdy.
1940 jyly Sıan Sınhaı Keńes Odaǵyna, Máskeýge jiberildi, sol jerde «Ult azattyǵy» dep atalatyn birinshi sımfonııasyn aıaqtady. 1941 jyly Almatyǵa kóship kelip, col jyldary «Qasıetti soǵys» atty ekinshi sımfonııasyn, «Qytaı rapsodııasy» sıýıtasyn, «Amankeldi Imanov» poemasyn jazdy. Buǵan qosa, ol eki el arasyndaǵy elshi retinde qazaqtyń kóptegen halyq ánderin jınap, qaıta óńdedi.
Qazaqstan - Qytaı dostyǵynyń belgisi retinde 1998 jylǵy 7 qazanda Almaty qalasyndaǵy kóshelerdiń biri «Sıan Sınhaı kóshesi» ataýyna ózgertilip, onda sazgerdiń qurmetine eskertkish ornatyldy. Bul eskertkish-taqtada: «Kórnekti qytaı kompozıtory, Qytaı - Qazaqstan dostyǵy men mádenıetter almasý úrdisindegi elshi bolǵan Sıan Sınhaıdy eske alýǵa arnalady»,-dep jazylǵan. Bıyl Sıan Sınhaıdyń týǵanyna 113 jyl tolýyna oraı, qazaqstandyq jáne qytaılyq óner sheberleri atalmysh sazgerdiń ómiri men shyǵarmashylyq jolyn, Sıan Sınhaı men qazaqstandyq kompozıtor Baqytjan Baıqadamovtyń arasyndaǵy shynaıy dostyqty arqaý etken «Mýzykant» atty qysqametrajdy fılmin túsirdi.
Kórme ekspozısııasynda kompozıtordyń Qytaı men Parıjde oqyǵan jyldary, dostarymen birge túsken, proletarlyq, mýzykalyq mádenı sharalarǵa qatysqan, áıeli Sıan Iýnlın jáne qyzy Nınamen birge túsken otbasylyq fotosýretterden turatyn 60-qa jýyq sýretter, Lý Sın atyndaǵy О́ner ınstıtýtyna jazǵan Oqý quraldary, Reseı, Qazaqstan, Mońǵolııada ómir súrgen jyldar, mýzykalyq shyǵarmalarynyń partıtýralary, Sıan Sınhaı jáne Baıqadamovtar otbasylary arasyndaǵy dostyq yqylasqa toly jyldardy beıneleıtin fotolar qoıylǵan.
Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty